Кіріспе

Ресейде қолданылған тулар тізімі

Ресей мемлекеті тарихы бойында әртүрлі туларды жасап, пайдаланған. Осы мақалада федералдық, әкімшілік, әскери және тағы да басқалары – Ресей патшалығы (1547–1721), Ресей империясы (1721–1917) және бүгінгі Ресей Федерациясы (1991 – қазіргі күнге дейін) кезеңдерінде қолданылған тулар тізімделген. Сондай-ақ, 15 жеке ұлттық республикалардың федеративтік одағы ретінде болған КСРО (1922–1991) тулары, соның ішінде Ресейлік КСР (1917–1991) тулары да қосылған.

Мемлекеттік туы

ТуДатасыҚолдануТаңбалау 1991–1993 Ресей Федерациясының туы 1991 жылдың 12 желтоқсанынан 1993 жылдың 11 желтоқсанына дейін қолданылды. Бұрын 1991 жылғы тамыздағы мемлекеттік төңкеріс кезінде ГКЧП-ға қарсы наразылық білдіргендер қолданған, содан кейін КСРО тараған күндері Ресейдің РСФСР-інің туы ретінде пайдаланылды. Мемлекеттік геральдикалық тіркелімге енгізілген күйінде сақталып тұр. 1993 жылдан қазірге дейін пропорциясы 1:2-ден 2:3-ке өзгертілді. Біріншіден, Ресей Федерациясы Президентінің 1993 жылғы 11 желтоқсанда бекіткен "Ресей Федерациясының мемлекеттік туы туралы" Жарлығы, содан кейін 2000 жылғы 25 желтоқсанда қабылданған "Ресей Федерациясының мемлекеттік туы туралы" Конституциялық заңы.

Президенттік тулар

СтандартТүсініктемесі 1994 – қазіргі уақытқа дейін Президенттік стандарт Ресей Федерациясының қолданыстағы Президенттік стандарты. 1994 – қазіргі уақытқа дейін Президенттің Қарулы Күштердің Бас қолбасшысы ретіндегі туы.

Әскери тулар

1991 жылы КСРО тарағаннан кейін, қысқа мерзімге дейін көптеген кеңес кезеңінің тулары қолданыста болды, бірақ 2000-жылдардың басында олар жаңа үлгілермен ауыстырылды. Ресей Қарулы Күштерінің жаңа тулары, Ресей империясының соңғы әскерлері мен теңіз күштерінің полк тулары мен байрақтарынан үлкен шабыт алған.

Қызмет салаларының жалаушалары

Ту пайдалану сипаттамасы 2003–қазіргі уақыт Қорғаныс министрлігінің туы 2004–қазіргі уақыт Жер күштерінің туы 2000–қазіргі уақыт Әскери-теңіз күштерінің туы 1992 жылы Ресей империясының Әскери-теңіз күштерінің байрағы қайта жаңғыртылып, Кеңес кезеңінің Әскери-теңіз туын алмастырды, бірақ жаңа үлгіде дәстүрлі қара көк түстің орнына, ашық көк түс қолданылды. 2000 жылдың 29 желтоқсанында ту бастапқы тарихи түріне, қара көк түспен өзгертілді. 2015–қазіргі уақыт Әуе-ғарыш күштерінің туы 2004–қазіргі уақыт Әуе десанттық күштерінің туы Көк және жасыл түсті көлденең жолақтардан тұратын, Ресей Әуе десанттық күштерінің эмблемасымен безендірілген екі түсті ту. 2004–қазіргі уақыт Стратегиялық зымыран күштерінің туы.

Әуе-ғарыш күштерінің тулары

Әуе-ғарыш күштері – Ресей Федерациясының Қарулы Күштерінің бір тармағы. Онда үш құрам бар: Ресей Әуе күштері, Әуе қорғанысы күштері және Ресей Ғарыш күштері. Әуе қорғанысы күштерінің туы жоқ.

Тудың қолданылуы Жыл Сурет Сипаттамасы
2004– қазірге дейін Әуе күштерінің туы
2015– қазірге дейін Ғарыш күштерінің туы. Ашық көк түсті фонда Ресей Ғарыш күштерінің эмблемасы (Ғарыш күштерінің шеңбері).

Қарулы күштердің байрақтары

Қарулы Күштердің әрбір түрінің өкілдік туы бар: Құрлық әскерлері, Әуе-ғарыш әскерлері, Әскери-теңіз күштері және Қарулы Күштердің жалпы өкілі. Алдыңғы жағы (беті) Артқы жағы (сырты) Күні Қолданылу сипаттамасы 2000–2003 жылдар Қарулы Күштердің туы Ресей Федерациясының Қарулы Күштерінің алғашқы туы 2000 жылдың 8 желтоқсанында енгізілді, кейіннен Федерация Кеңесі 20 желтоқсанда бекітті және Владимир Путин 29 желтоқсанда қол қойды. Бұл қарапайым қызыл фонды ту, ол Кеңес Одағының Қарулы Күштерінің дәстүрлі қызыл түсін символдайды. 2003 жылдан бері Ресей Федерациясының Қарулы Күштерінің қазіргі туы 2003 жылдың маусым айында Мемлекеттік Думаның қаулысымен бекітілді. Бұл ту екі басты құс тұрады, алдыңғы жағында Ресей Федерациясының елтаңбасы, ал артқы жағында Ресей Федерациясының Қарулы Күштерінің орталық эмблемасы бейнеленген. Тудың принциптері мен форматы 1917 жылғы Ресей революциясынан бұрын соңғы рет қолданылған тарихи ресейлік әскери тулардың принциптері мен форматына сәйкес келеді. Ол сонымен қатар, Совет Қарулы Күштерінің мұрасын көрсететін төрт жұлдызды тудың әр бұрышында бейнелейді. Артқы жағында ескі славян әрпімен жазылған екі мәтін бар: тудың жоғарғы жағында "Отечество" ("Отан") деген жазу, ал төменгі жағында "Долг Честь" ("Борыш және Ұрпақ") деген жазу бар. 2002 жылдан бері Құрлық әскерлерінің туы Ресей Құрлық әскерлерінің туы №141 2002 жылдың 4 ақпанында Владимир Путиннің жарлығымен бекітілді. Бұл ту жоғарыдағы туға ұқсас, бірақ жұлдыздары мен жазулары жоқ, ал артқы жағында Ресей Құрлық әскерлерінің орталық эмблемасы бейнеленген. 2002 жылдан бері Әуе күштері/Әуе-ғарыш күштерінің туы Ресей Әуе күштерінің туы №141 2002 жылдың 4 ақпанында Владимир Путиннің жарлығымен бекітілді. Ол 2015 жылдың 1 тамызында Ресей Әуе күштері мен Әуе қорғаныс күштерінің бірігуінен құрылған жаңа Әуе-ғарыш күштері бөлімшесінің туына айналды. 2000 жылдан бері Әскери-теңіз күштерінің туы Ресей Әскери-теңіз күштерінің байрағы ретінде қолданылады. 2000 жылдың 29 желтоқсанында Ресей Президенті Владимир Путин Ресей теңіз флотының әскери-теңіз байрағын Ресей теңіз флотының ресми туы деп жариялайтын федералды заңға қол қойды.

Жеңіс байрағы

Жеңіс туы – 1945 жылғы 1 мамырда Берлиндегі Рейхстаг ғимаратының басына Қызыл Армия көтерген тарихи ту. Ол нацистік Германия үстінен жеңісті білдіріп, Кеңес халқының жеңісінің басты символы болды. 1996 жылы Ресей заңнамасына өзгерістер енгізілді, бірақ жаңа Ресей мемлекетін коммунистік символиканы пайдаланудан алшақтату мақсатында жаңа үлгіде жасалды. 2007 жылы Қызыл Армия ветерандарының талабымен, бастапқы Жеңіс туының үлгісі 1996 жылғы нұсқаны ығыстырып, содан бері Ресейде өткізілетін Жеңіс күнінің барлық парадтарында қолданылып келеді. Жеңіс белгісі Жеңіс белгісі – балға мен орақ бейнесін қамтитын тарихи Жеңіс туына балама. 2007 жылдан бері – Жеңіс туы 1945 жылы Рейхстагқа көтерілген Жеңіс туы. Жеңіс туының көшірмелері Жеңіс күнінде мемлекеттік тумен бірге қолданылуы мүмкін.

Әскери емес қауіпсіздік күштерінің тулары

ТуДатасыҚолдануСипаттамасы 1992– Төтенше жағдайлар министрлігінің туы 1992– Төтенше жағдайлар министрлігінің ведомстволық туы 2003– Федералды қауіпсіздік қызметінің шекара қызметінің туы 2005– Әскери-техникалық ынтымақтастық жөніндегі федералды қызметтің туы 2008– Жағалау күзетінің байрағы. Ашық жасыл түсте көк және ақ диагональды сызықтар. 2019– Ұлттық гвардияның әскери-теңіз қызметінің корпусының байрағы. Каштана түсте көк және ақ диагональды сызықтар. 1994– Федералды кеден қызметінің туы. Қара жасыл түсте ақ диагональды сызықтар. 2001– Курьерлік қызметтің туы 2005– Федералды жазалау қызметінің туы ?– Президенттің арнайы бағдарламалар бас басқармасының туы 2008– Бас прокуратураның туы ?– Тергеу комитетінің туы 2006– Сот орындаушыларының федералды қызметінің туы ?– Ішкі істер министрлігінің туы ?– 2007–2016 Федералды көші-қон қызметінің туы 2000–2016 Арнайы құрылыс жөніндегі федералды қызметтің туы ?– Жол қозғалысы қауіпсіздігі бас басқармасының туы

Азаматтық жалауша және ұлттық ту

1858 жылы Ресейдің алғашқы ресми туы жасалғанға дейін Ресейді бейнелеу үшін бірнеше саудагерлік тулар қолданылды, ең танымал – Ұлы Петр патша жасаған ақ, көк және қызыл үш түсті. Ресейдің тарихи мемлекеттік туларына жарлықпен бекітілді, олар елді ресми түрде көрсетеді. 1858 жылы Ресейдің алғашқы ресми туы – қара, сары және ақ үш түсті болды, ал бұрынғы тулар Ресейдің де-факто ресми емес тулары саналды.

Ту Датасы Қолданылуы Сипаттамасы
1668–1693 Ресей патшалығының азаматтық туы «Орел» кемесінің туы.
1696–1721 Ұлы Петрдің үш түсті туы Ресей империясының сауда туы болды. Дегенмен, Ресей армиясы қолданған тулар ортасында екі басты бүркіт – ресми императорлық символы бейнеленген. Императорлық ту – алтын байрақ үстіндегі екі басты бүркіт, ол империяны және Ресейдің абсолютті билеушісі – императорды көрсетеді. 1858–1896 жылдары қара-сары-ақ ту қолданылған кезде ақ-көк-қызыл ту сауда туы ретінде қолданыла берді.
1896–1917 1883 жылғы 28 сәуірде Александр III 1858 жылғы «салтанатты жағдайларда ғимараттарды безендіруге арналған тулар туралы» жарлыққа өзгеріс енгізіп, оны ақ-көк-қызыл түстермен ауыстыруды бұйырды. Бұл ақ-көк-қызыл тудың теңізде ғана емес, құрлықта да қолданылуын білдірді. 1896 жылы Николай II-нің тәж кию рәсіміне орай ол жалғыз ресми Ұлттық туға айналып, қара-сары-ақ тудың орнын толығымен басты.
1917–1918 Ресей Республикасының Ұлттық туы. Ресей Уақытша үкіметі мен Ресей Республикасы ақпан революциясында монархия құлатылғаннан кейін де сол туды қолдана берді. Ресей Азамат соғысы кезінде оны 1918–1920 жылдары Ресей мемлекеті, ал 1923 жылға дейін ақ гвардияшылар қолданды.
1918–1920 Ресей мемлекетінің Ұлттық туы.
1918–1937 Ресей КСР-інің мемлекеттік туы. РСФСР-дің алғашқы туы 1918 жылғы 13 сәуірде жарлықпен бекітілді. Алайда заңда ресми сурет немесе бейнеленуі көрсетілмеген. Оның орнына қарапайым қызыл ту қолданылды. Жарлықта «Ресей Республикасының туы – Ресей Социалистік Федеративтік Кеңес Республикасы (орыс тілінде: Российская Советская Федеративная Социалистическая Республика) деген жазуы бар қызыл байрақ» делінген. Декретте туда қолданылатын қызыл түстің нақты тоны, жазудың орналасуы мен мөлшері, тудың пропорциясы және сөздердің түсі мен шрифті көрсетілмеген. Мұндай ту жасалғанын және қолданылғанын көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Сол жылдың соңында, 1918 жылғы 17 маусымда РСФСР-дің жаңа мемлекеттік туы туралы жарлық қабылданды. Бұл жолы заңда тудың ресми бейнесі көрсетілген. Тудың пропорциясы 1:2 болды, сол жақ жоғарғы бұрышында «Р.С.Ф.С.Р» әріптері ескі славян шрифтімен жазылып, алтын жиекпен шеңберленген.
1937–1954 Алтын кириллица әріптерінде «РСФСР» деген қысқартуы бар стильді қызыл байрақ.
1954–1991 Көк жолақты КСРО туы.
1991–1993 Ресей КСРО-ның туы, 1991 жылғы 1 қарашадан 1993 жылғы 11 желтоқсанға дейін (тамыз төңкерісінен кейін 1991 жылғы 22 тамыздан бастап де-факто).

Кеңес Одағының туы

Тудың қолданылу мерзіміСипаттама 1922–1923 КСРО-ның мемлекеттік туы КСРО-ның алғашқы туы – ортасында мемлекеттік эмблемасы бар қызыл ту, шеті ақ түсті. 1923–1924 Ресей азамат соғысы аяқталғаннан кейін қабылданған, алтын шеті бар КСРО-ның екінші туы. 1924–1936 КСРО-ның үшінші туы. 1936–1955 КСРО-ның төртінші туы, бұл үлгі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кеңінен қолданылды. 1955–1991 КСРО-ның бесінші және соңғы туы.

Монархтың тулары

Стандартты қолдану сипаттамасы шамамен 1462 жыл Ұлы Иван III тұсында қабылданған Мәскеудің Ұлы князінің туы. 1693–1703 жылдар Ресей патшасының туы Ұлы Петрдің билігі тұсында қабылданған. 1703–1742 жылдар Императорлық стандарт. 1742–1799; 1801–1828 жылдар Ресей Императорлық стандарты сарайларда қолданылған. Шамамен 1835 жыл 1835 жылғы тулар альбомында сарайларда қолданылатын Императорлық стандарт туралы мәлімет келтірілген. Ресей президентінің ресми стандартын белгілейтін заң 1994 жылға дейін қабылданбады, Ельциннің алғашқы іс-шарасы кезінде, ресми жарлық немесе эскизі болмаған, тек сол шара үшін арнайы импровизациялық стандарт жасалды.

Жалаушалар

Банері: 1385 Новгород республикасының туыНовгород республикасы қолданған туы, қызыл түсті өрісте ақ қамал бейнеленген.1552 Ең мейірімді Құтқарушының туыИван IV Казань қамалы кезінде қолданған туы.1610 жылдары Дмитрий Пожарскийдің туыЕкінші ерікті армияның шайқас туы, Михаил бас періште Ешуаға көрінгенін бейнелейді. 1696 Ұлы Петрдің гербтік туыҰлы Петрдің гербтік туы 1696 жылы жасалды. Қызыл тафтадан тігілген, ақ жиекті ту теңіз үстінде қалықтап ұшатын алтын бүркітті бейнелейді. Бүркіттің төсінде Құтқарушы, оның жанында – Киелі Рух және қасиетті апостолдар Петр мен Павел бейнеленген. Бұл ту екінші Азов жорығы үшін жасалған болуы мүмкін.

Тарихи жалаушалар

ТуДатасыЖеке сипаттамасы ?–1697 Ресей патшалығының маст-тегесі c. 1881 Темір жол министрлігінің жалаушасы ?–1917 Ресей императорының туы ?–1917 Ресей императрицасының туы ?–1917 Ресейдің Цесаревичінің туы ?–1917 Ресейдің Цесаревнасының туы ?–1917 Ресейдің Ұлы князінің туы ?–1917 Ресейдің Ұлы князесінің туы ?–1917 Патшалық қанның генерал-адмиралының туы 1919–1920 Ресей мемлекетінің Жоғарғы билеушісінің туы

Ұсынылған жалаулар

Ту тапсырылдыЖоспарланған қолданылуТақырып 1914 Ресей империясының ұлттық туы Көлденең жолақтары бар үш түсті ту: ақ, көк және қызыл, бұрышта сары фонға герб орналасқан. 1914 жылдың 8 қыркүйегінде Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда жеке қолдану үшін ұсынылып, соғыстан кейін ұлттық ту ретінде қабылдануы жоспарланған, бірақ ресми түрде қабылданбаған. 1948, 1949 Ресей Федеративтік Социалистік Кеңес Республикасының мемлекеттік туы РСФСР мемлекеттік туының жобасын суретші жасаған. Ақ және көк түсті көлденең жолақтар тудың төменгі бөлігіне қосылған, әр жолақтың биіктігі тудың жалпы биіктігінің 1/6 бөлігін құрады. ш. 1949 Ресей КСРО-ның мемлекеттік туы Төменгі жағында дәстүрлі орыс үш түсті жолақтары бар тағы бір жоба. ш. 1950 Ресей КСРО-ның мемлекеттік туы РСФСР мемлекеттік туының тағы бір жобасын Михаил Родионов жасаған. Ол дәстүрлі үш түсті тудан және тудың ортасында балға мен орақтан тұрады. Осы жобасы үшін 1950 жылы Ленинград ісі бойынша антисоветтік қызметпен айыпталды. 1994 ж.; 1997 ж. Ресей Федерациясының мемлекеттік туы КСРО тарағаннан кейін коммунистік символдары сәл өзгертілген Ресейдің ту жобалары, Мемлекеттік Думаға коммунист және аграрлық депутаттар тарапынан бірнеше рет ұсынылды. 2007 Жеңіс туының символы Владимир Путиннің 2007 жылғы президенттік жарлығымен вето қойылған заң жобасында сипатталғандай. Ту 2000 жылдардың басында Жеңіс күнінің тойлануында және өткен соғыстарға қатысты басқа да шараларда мемлекеттік тумен бірге көпшілік алдында қолданылды. 2011 Ресей Федерациясының мемлекеттік туы 18 сәуірде Владимир Жириновский ЛДПР партиясымен бірге Мемлекеттік Думаға Ресей империясының (Романовтардың) туын Ресейдің ресми туы ретінде қабылдауды ұсынды. 2022 Ресей Федерациясының мемлекеттік туы 19 сәуірде КПРФ Мемлекеттік Думаға Кеңес Одағының туын Ресейдің ресми туы ретінде қабылдауды ұсынды.

Ресей қалаларының туы

FlagDateUseDescription 2003– Абакан қаласының туы Қос қызыл және көк көлденең жолақ, ал фон ақ, көтеру жағында қаланың эмблемасы бейнеленген. 1997– Астрахан қаласының туы Ақ фонға төменгі жағында көк толқынмен суреттелген тәж және қиылысқан қылыш. 1999– Белгород қаласының туы Жоғары жағы көк, ал төменгі жағы ақ екі көлденең жолақтан тұрады. Шатырында қала гербінің суреттері бейнеленген. 1995– Барнаул қаласының туы Көк фонға Барнаул қаласының гербі. 2002– Челябинск қаласының туы Жасыл-сары фонда қабырғаның алдында түйе бейнеленген. 2002– Череповец қаласының туы Алтын фонда көк шапан. 1996– Иркутск қаласының туы Ақ және көк фонда шөпті аралда тұрған, аузында тиін ұстаған қара "Бабр" немесе Сібір жолбарысы. 2003– Иваново қаласының туы Көк фонда тіректі қолданып жұмыс істеп жатқан әйел бейнесі. 2000– Ижевск қаласының туы Ақ және көк екі түсті фонға жапырақ, жебе және сым кескіш сияқты бейнелер салынған. 1996– Калининград қаласының туы Көк фонда кеме алдындағы қаланың елтаңбасы. 2000– Калуга қаласының туы. 2004– Казан қаласының туы Төменгі жағында жұқа жасыл сызық бар, көбінесе ақ фонға жүретін айдаһар бейнеленген. 2010– Киров қаласының туы Сары фонда крест астында садақ ұстаған қол бейнесі. 2006– Краснодар қаласының туы. 1995– Красноярск қаласының туы. 2000– Курск қаласының туы. 2004– Магнитогорск қаласының туы Күміс түсті фонға қара үшбұрыш. 1995– Мәскеу қаласының туы Ақ түсті атқа мінген, сүйекті ұстаған Георгий Әулие, қызыл фонға zilant-ты садақтап тұр. 2006– Нижний Новгород қаласының туы Ақ фонда жарқын қызыл елік. 2006– Нижний Тагил қаласының туы Маруан түсті фонға Нижний Тагил қаласының гербі. ?– Норильск қаласының туы Көк және қызылға тік бөлінген фонға кілт ұстаған ақ аю. 2018– Новокузнецк қаласының туы. 2018– Новосибирск қаласының туы. 2014– Омск қаласының туы. 2012– Оренбург қаласының туы. 1998– Орел қаласының туы. 2003– Озёрск қаласының туы, Челябинск облысы. ?– Пермь қаласының туы Қызыл фонға крест астында кітап ұстаған аю бейнесі. 2015– Петропавл Камчатский қаласының туы. 2001– Петрозаводск қаласының туы. 2010– Псков қаласының туы. 1998– Дондағы Ростов қаласының туы. 2001– Рязань қаласының туы Сары фонға қылыш ұстаған адамның үстінде және сол жағында тәж бейнеленген. 1992– Санкт-Петербург қаласының туы Қызыл фонға бір-бірін қиып өтетін зәкір мен ілгек, қиылысқан жерінде скипетр. 1998– Салехард қаласының туы. 2015– Самара қаласының туы Қаланың атының үстіндегі елтаңба, көлденең бөлінген қызыл, ақ және көк фон. 1997– Саратов қаласының туы Көк және ақ көлденең фонда елтаңба. 2006– Сергиев Посад қаласының туы Көк фонға қала қабырғаларының үстінде екі білік жүзіп тұр. 2006– Сочи қаласының туы. 2014– Ставрополь қаласының туы. 2004– Суздаль қаласының туы Көк және қызылға көлденең бөлінген фонға тәж киген құс. 2005– Тольятти қаласының туы. 2019– Томск қаласының туы Қара жасыл фонға көтерілген ат. 2001– Тула қаласының туы. 1999– Тверь қаласының туы. 2007– Уфа қаласының туы. 2005– Улан-Удэ қаласының туы. 2003– Ульяновск қаласының туы Көк, ақ және көк тік жолақтар, ақ жолақтың ортасында алтын тәж. 2010– Великий Новгород қаласының туы. 1996– Владимир қаласының туы Крест ұстаған арыстан және қызыл фонға тәж. 2016– Владивосток қаласының туы Қызыл фонға көк сальтирдің алдындағы елтаңба. 1999– Волгоград қаласының туы Қызыл фонға Волгоград қаласының гербі. 2003– Вологда қаласының туы Қызыл фонға бұлттардан ұшып келе жатқан, қылыш пен айқыш ұстаған Құдай. 2008– Воронеж қаласының туы. 1996– Якутск қаласының туы. 1996– Ярославль қаласының туы Көк фонға Ярославль қаласының гербі. 2008– Екатеринбург қаласының туы Көк, сары және көк түстермен көлденең бөлінген пеш және құдық. ?– Златоуст қаласының туы Сары жолақтың үстінде сары пегас.