Кіріспе
Дөңгелек, жарық шағылыстырмайтын, жол үстіне орнатылған белгілер
Боттс нүктелері (Вашингтон және Орегонда «қалпақтар», ал Техас және басқа оңтүстік штаттарда «түймелер» деп аталады) – дөңгелек, жарық шағылыстырмайтын, жол үстіне орнатылған белгілер. АҚШ-тың көптеген аймақтарында Боттс нүктелері, жарық шағылыстыратын жол үстіне орнатылған белгілермен бірге, тас жолдар мен магистральдардағы жолақтарды белгілеу үшін қолданылады. Олар жүргізушілерге белгіленген жолақтармен қозғалғанда сезімдік және дыбыстық кері байланыс береді, бұл дөңгелек жолақтарға ұқсас. Боттс нүктелері Калифорния штатының Көлік департаментінің (Caltrans) инженеры Эльберт Дисарт Боттстың есімімен аталады, ол осы белгілерді әзірлеуге қатысқан зерттеулерді басқарған. Боттс нүктелері көбінесе ақ түсті болады, бірақ Солтүстік Америкадағы қарсы бағыттағы көліктерді бөлетін сары сызықтардың орнына сары түспен де қолданылуы мүмкін. Бұл нүктелер әртүрлі керамикалық материалдардан немесе полиэстер сияқты пластиктен жасалады. Кейбір жолдарда жолақтарды белгілеу үшін тек Боттс нүктелері мен стандартты жарық шағылыстыратын белгілердің қоспасы қолданылады, бұл жолақты бөлетін сызықтарды қайта бояу қажеттігін жояды. Мұндай алмастыруға «Жол қозғалысын басқарудың бірыңғай ережелері» нұсқаулығының 3B.14 бөлімінде рұқсат берілген. Боттс нүктелері және басқа жоғары орнатылған белгілер қар көп жауатын аймақтарда сирек қолданылады, себебі қар жинау машиналарын пайдалану оларды зақымдауы немесе орын аударып жіберуі мүмкін.
Тарих
Caltrans инженерлері 1936 жылы жолға орнатылатын белгілерді зерттеген болуы мүмкін. Дегенмен, департамент 1953 жылға дейін нақты зерттеулерді бастамады, сол кезде соғыстан кейінгі экономикалық өркендеу Калифорнияда автомобильдер мен жол апаттарының күрт өсуіне әкелді. Салынған сызықтар жаңбыр кезінде көрінбейтін еді. Алғашқы нүктелер шыныдан жасалған және Боттс ұсынғандай, жолға шегелер немесе тікұштар арқылы бекітілді. Бірақ шегелерді тез арада қолданудан бас тарды: оның командасы нүктелер стресске тап болғанда босап, дөңгелектерді тесіп алатынын анықтады. Көпке тараған қате пікірдің керісінше, 1965 жылы Сан-Диего полициясының мотоциклшісі Кеннет Грант Мэн ақ эпоксидтік шайырдан жасалған, жарық шағылыстыратын жолға орнатылатын белгілерге патент алуға өтініш берді және оларды Калифорния Автомобиль жолдары бюросына тапсырды, ол кейін Калифорния Көлік департаменті болып өзгерді, қазір Caltrans деп белгілі. 1966 жылдың қыркүйегінде Калифорния штатының заң шығарушы органы Боттс нүктелерін қар жаумаған барлық аймақтардағы мемлекеттік автомобиль жолдарында жолақты белгілеу үшін пайдалануды міндеттеді. Калифорнияда автомобиль жолдары Боттс нүктелерімен ғана немесе салынған сызықтардың үстіне орнатылған нүктелермен белгіленуі мүмкін. Автомобиль жолдарындағы үзіліс сызықтар үшін төрт нүкте қолданылады, ал қалалық көшелердегі үзіліс сызықтар үшін үш нүкте ғана қолданылуы мүмкін. Боттс нүктелерінің арасындағы бірдей аралықтарда жарық шағылыстыратын белгілер орналастырылады, бұл түнде жолақтың көрінуін арттырады. Невада штатының оңтүстігіндегі Лас-Вегас аймағында көп жолақты жолдар әрбір үзіліс ақ сызық үшін төрт жол белгісін қолданады, олар үш Боттс нүктесімен бірге орналастырылған. Боттс нүктелері Гавайиде кеңінен қолданылады. Көптеген мемлекеттік жолдар мен көптеген магистральдық жолдар Боттс нүктелерін жолақтар арасындағы шекара ретінде пайдаланады. Олар сондай-ақ өтпелі аймақтардағы нүктелі белгілеу үшін де қолданылады. Соңғы кезде Боттс нүктелері Алабама, Флорида, Луизиана, Миссисипи, Невада, Джорджия, Вашингтон және Техас штаттарының қар жаумаған аймақтарында қолданылды. Қар жауатын кейбір штаттарда, әсіресе Пенсильвания мен Массачусетс штаттарында, Боттс нүктелері тек жаз айларында құрылыс аймақтарында уақытша жол белгілері ретінде қолданылады. Әдетте, нүктелер көктемде құрылыс басталғанда орнатылады және қысқы жұмыстар тоқтағанда алынып тасталады. Жаңа Мексикада, қыс мезгілінде көптеген жерлерде қар сирек жауатындықтан, Боттс нүктелері рефлективті белгілермен бірге жол қиылыстарындағы қауіпті аймақтарды белгілеу үшін қолданылады, бірақ мемлекет оларды мемлекеттік автомобиль жолдарындағы тұрақты жолақты белгілеу үшін пайдаланбайды. Кейбір жергілікті билік органдары (әсіресе Аламогордо және Лас-Крусес) жергілікті көшелерде тұрақты жолақты белгілеу үшін Боттс нүктелері мен рефлективті белгілерді қолданады. Албукеркиде бұрын Боттс нүктелері қолданылған, бірақ қала содан бері оларды жол белгілері үшін рефлективті бояудың пайдасына тоқтатты. 1990 жылдардың соңына дейін Боттс нүктелері Аризонаның қар жаумаған аймақтарында кеңінен қолданылған, бірақ ADOT бұл тәжірибені тоқтатты, оның орнына рефлективті белгілері бар салынған жолақты таңдады. Дегенмен, оларды әлі де Юмадан оңтүстікке қарай 95-ші АҚШ автожолында, сондай-ақ Юма мен Тусонның кейбір жергілікті көшелерінде табуға болады. АҚШ-тың орталық батысы мен солтүстік-шығысындағы қарға бейім аймақтардағы көптеген штаттар жол бетінен шығарылмай, оларды аралауға мүмкіндік беретін қорғаныш металл құймаларына орналастырылған рефлекторларды қолданады. Бұл жол белгілері әдетте жарық шағылыстыратын бояумен және жолдың шеттерінде бірдей аралықта орналастырылған пластик немесе металл тіреулерге бекітілген делинеторлармен толықтырылады. Калифорнияда және АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы басқа да жерлерде кейде қар жауады, бірақ айтарлықтай қар жауатын жерлерде рефлекторлар жолдың ішкі бөлігіндегі ойыстарға орналастырылады, бұл құрғақ ауа райында көрінуді қамтамасыз етеді, бірақ аралау кезінде рефлекторды ығыстырмай, арнайы қорғаныш құймаларын қажет етпейді.
In 1965 San Diego Police Motorcycle Officer Kenneth Grant Maine, improved upon, applied for a patent pending, and then submitted the white epoxy resin reflective raised pavement markers to the California Bureau of Highways, the predecessor to the California Department of Transportation, now known as Caltrans. In September 1966, the California State Legislature mandated that Botts' dots be used for lane markings for all state highways in all non snowfall areas. In California, highway lanes may be marked either solely by Botts' dots, or dots placed over painted lines. Four dots are used for broken lines on freeways, and broken lines on surface streets may use only three dots. Reflective pavement markers are placed at regular intervals between Botts' dots to increase the visibility of lane markings at night. In the Las Vegas area of southern Nevada, roads with multiple lanes use four pavement markers for each broken white line, a reflective marker followed by three Botts' dots. Botts' dots are used extensively in Hawaii. Most state owned roads and many arterial roads in the state use Botts' dots as the delineation between lanes. They are also used for the dashed marking in passing areas. More recently, Botts' dots have been used in the snow free areas of Alabama, Florida, Louisiana, Mississippi, Nevada, Georgia, Washington, and Texas. Some states that do experience snow, particularly Pennsylvania and Massachusetts, use Botts' dots only during the summer months for temporary lane markings in construction zones. Typically, the dots are installed when construction starts in the spring, and they are removed when work stops for the winter. In New Mexico, where snow is uncommon in most locations during the winter, Botts' dots are used along with Reflective markers to outline gore areas at interchanges, but the state does not use either for regular lane markings on state highways. Some local jurisdictions (notably Alamogordo and Las Cruces) use Botts' dots and reflective markers for regular lane markings on local streets. Botts' dots had also been employed previously in Albuquerque, but the city has since discontinued their use in favor of reflective paint for pavement markings. Until the late 1990s, Botts' dots were also used extensively in the snow free areas of Arizona, however, ADOT has since ended this practice, opting for painted stripes with reflective markers instead. However, they can still be found on US Route 95 south of Yuma, as well as on some local streets in Yuma and Tucson. Many states in snow prone areas of the Midwest and Northeastern United States use reflectors placed into protective metal castings, which allow them to be plowed over without being dislodged from the road surface. These pavement markers are usually augmented with reflective paint and delineators placed on plastic or metal posts at regular intervals along the edges of the road. In California and other locations in the Southwest United States that experience occasional but significant snowfall, the reflectors are placed into recessed pockets in the roadway, which allows visibility during dry weather but permits a plow blade to travel across the reflector without dislodging it, with no special protective castings needed.