Кіріспе

Оңтүстік-шығыс Мысыр мен солтүстік-шығыс Судан аймағы – Itbāy (اطبيه) немесе ʿAtbāy. Бұл аймақ солтүстік-оңтүстікке қарай созылатын және Қызыл теңізге параллель Қызыл теңіз жоталары тау тізбегімен сипатталады. Бұл жоталар тар жағалау жазығын Шығыс шөлінен бөліп тұрады.

Геология

Қызыл теңіз төбелері Арабия-Нубия қалқанының ашық неопротерозойлық жанартаулық-шөгінді жыныстарынан құралған. Жыныстың өзі 550–900 миллион жыл бұрын пайда болғанмен, таулар 23–34 миллион жыл бұрын, олигоцен дәуірінде Қызыл теңіз пайда болған кезде көтерілу нәтижесінде қалыптасқан. Осылайша, Қызыл теңіз төбелері Сауд Арабиясының Сарават тауларымен және Синай түбегінің тауларымен бір құрылымды бөліседі. Қызыл теңіз төбелері қазірге дейін көтеріліп келеді, бірақ бұрын олар одан да биік болған. Олигоцендегі көтерілу олардың өзендерін қайта жаңартуға әкелді, ал күшейген эрозия әк тас пен құмтастың көп бөлігін алып тастап, негізгі қабатты ашты. Итбай аймағы құрғақ, жыл сайынғы жауын-шашын мөлшері 200 мм-ден кем, және ол өте өзгергіш. Қызыл теңізге құятын аз маусымдық өзендердің ішіндегі ең ірісі – Барка өзені, ол Суданның Қызыл теңіз төбелерінен басталып, Токар дельтасы арқылы теңізге құяды. Көне заманда бұл өзен тұрақты ағысқа ие болған болуы мүмкін.

Тарих

Тарихқа дейінгі дәуірде Қызыл теңіз төбелері протокушиттік тілінің пайда болған жері болған. Қызыл теңіз төбелері порфирдің қоры, ол б.з.д. төртінші мыңжылдықта өндірілген. Қызыл теңіз төбелері кушит тілінде сөйлейтін бежа халқының мекені, олар мал өсірумен айналысады. Олар негізінен құрғақ арналар мен Нил өзеніне маусымдық түрде құятын, өсімдік жамылғысы шектеулі аймақтарға жақын тұрады. Көне заманда бежалар Блеммилер деп белгілі болды және төртінші ғасырдағы Шығыс шөлінің ыдыстарының табылуы арқылы олардың төбелерде болуы археологиялық тұрғыдан анықталды. Төбелердің материалдық мәдениеті оны ежелгі Египеттің ықпал аймасына жатқызады. Уәди Аллаки мен Уәди Габгабада кең көлемді кен өндіру орындары табылды. Ертедегі Блеммилер платформалы дөңгелек обаларды (жазық беткейлі қабірлерді) салған, ал кейінгі орта ғасырларда қабірлерді белгілеу үшін тас үйінділерінің пайда болуы исламға енумен байланысты болуы мүмкін.