Кіріспе

Неміс ғалымы, ежелгі үнді тілдері мен құқығын зерттеуші

Профессор Иоганн Георг Бюлер (19 шілде 1837 – 8 сәуір 1898) – ежелгі үнді тілдері мен құқығын зерттеген неміс ғалымы.

Ерте өмір және білім

Бюлер 1808 жылы Ганновердегі Борстельде пастор Йоханн Г. Бюлердің отбасында дүниеге келді. Ол Ганновердегі гимназияда грек және латын тілдерін толық меңгерді, содан кейін Геттинген университетінде теология мен философияны оқыды. Университетте ол классикалық филология, санскрит, зенд, парсы, армян және араб тілдерін зерттеді. 1858 жылы ол шығыс тілдері мен археология саласынан докторлық диссертациясын қорғады, оның тақырыбы грек грамматикасындағы "tês" жұрнағы болды. Сол жылы Бюлер санскрит қолжазбаларын зерттеу үшін Парижге, ал 1859 жылдан бастап Лондонға кетіп, 1862 жылдың қазанына дейін онда тұрды. Оның уақытының басым бөлігі Үндістан кеңсесі мен Оксфорд университетінің Бодлеан кітапханасындағы Веда қолжазбаларын зерттеуге арналды. Англияда Бюлер жеке репетитор болып жұмыс істеді, ал кейіннен (1861 жылдың мамырынан бастап) Виндзор сарайындағы королеваның кітапханашысының көмекшісі қызметін атқарды.

Академиялық мансап

1862 жылдың күзінде Бюлер Геттинген кітапханасына көмекші болып тағайындалды; ол қазан айында сол жерге көшіп барды. Орналасып жатқанда, ол профессор Макс Мюллер арқылы Үндістандағы Бенарес санскрит колледжіне шақыру алды. Бұл мәселе шешілгенге дейін, ол (тағы да профессор Мюллер арқылы) Бомбей (қазіргі Мумбай) қаласындағы Эльфинстон колледжінде Шығыс тілдері профессоры лауазымына ұсыныс алды. Бюлер дереу жауап беріп, 1863 жылдың 10 ақпанында Бомбейге келді. Санскрит және құқық ғылымының белгілі ғалымы Кашинат Тримбак Теланг сол кезде колледждің студенті болған. Келесі жылы Бюлер Бомбей университетінің мүшесі және Корольдік Азия қоғамының Бомбей бөлімшесінің мүшесі атанды. Ол 1880 жылға дейін Үндістанда қалды. Осы кезеңде ол Үндістан үкіметі мен Берлин, Кембридж және Оксфорд университеттерінің кітапханалары үшін көптеген мәтіндерді жинады. 1878 жылы ол ең көне пракрит сөздігі – Пайялачхинің аудармасын, сөздік және аудармасымен бірге жариялады. Сонымен қатар, ол профессор Макс Мюллердің монументалды жинағы және аудармасы – «Шығыстың қасиетті кітаптары» атты еңбектің 2, 14 және 25-томдарында «Апастамба», «Дхармасутра» және т.б. кітаптардың аудармасын жүзеге асырды. 1880 жылы ол Еуропаға оралып, Вена университетінде Үнді филологиясы және археологиясы профессоры болып жұмыс істеді және өмірінің соңына дейін сол қызметте болды.