Кіріспе

Мадридтегі алаң, Испания. Puerta del Sol (ˈpweɾta ðel ˈsol, ағылшын тілінде: "Күн қақпасы") – Мадридтегі көпшілікке ашық алаң, қаладағы ең танымал және қыжырлы орындардың бірі. Бұл Испания жолдарының радиалды желісінің нөлдік нүктесі (Km 0) болып табылады. Алаңда сонымен қатар әйгілі сағат орналасқан, оның қоңырауы дәстүрлі түрде он екі жүзім жеуді және жаңа жылдың басталуын хабарлайды. Жаңа жылды тойлау 1962 жылдың 31 желтоқсанынан бері Atresmedia және RTVE сияқты ірі радио және телеарналарда тікелей эфирде көрсетіліп келеді.

Тарих

Пуэрта-дель-Соль 15 ғасырда Мадридті қоршаған қала қабырғасындағы қақпалардың бірі ретінде пайда болды. Қабырғаның сыртында, 12 ғасырдағы христиан қабырғасының маңында ортағасырлық шағын қалалар өсе бастады. Қақпаның аты шығысқа қарап орналасқандығына және кіреберісін безенген күн шығуына байланысты қойылған. 17-19 ғасырларда бұл аймақ маңызды кездесу орны болды: шетелден және Испанияның басқа аймақтарынан поштаға келген хабаршылардың соңғы ақпарат алуға құштар адамдармен толы болатын. Алаңдағы Сан-Филип шіркеуіне қарайтын баспақыштар Gradas de San Felipe деп аталды және ол Corte de la menteiros (бұл испандық идиома "Соттағы өтірікшілер" деп аударылғанмен, "біреу туралы айту" мағынасын беретін mentar етістігімен байланысты, "жалған айту" мағынасындағы mentir емес, сондықтан "адамдардың сөз тарататын жері" деп аудару дұрыс) деп танымал болды. Пошта ғимаратын француз сәулетшісі Жак Марке 1766-1768 жылдары салды. Бұл ғимарат Франко тұсындағы Ішкі істер министрлігі мен Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің кеңсесі болды. Қазіргі уақытта ол Мадрид қауымдастығының басшылығы орналасқан жері. Соль алаңы 2004 жылғы 11 наурыздағы қалалық пойызға жасалған шабуылға және Испанияның Ирак соғысына қатысуына қарсы наразылықтарды көрді. 2011 жылы алаң Испания демократиясының күресінің орталық нүктесі мен символына айналды. Наразылықтардың ішінде алаңның ортасында (@acampadasol) тіккен шатырлар да болды, бұл 2011 жылдың 15 мамырында қалалық әкімдіктер мен автономиялық қауымдастықтар сайлау кампаниясы кезінде басталды және әлеуметтік желілер, әсіресе Twitter мен Facebook арқылы күшейді. Бұл наразылықтар Испанияның алпыстан астам қаласына тарады. 2011 жылдың 12 маусымынан бастап алаңда паллеттен жасалған күмбезді құрылым пайда болды, ол 15 М қозғалысы үшін ақпараттық орталық ретінде қызмет етті. Бұл 2011 жылдың жазы бойына созылды, 2 тамыздың таңында ұлттық полиция құрылымды және наразылық білдіргендерді алаңнан шығарып жіберді. Қазіргі уақытта ондаған комитет өз жиналыстарын осы танымал алаңда өткізеді. Бұрын Испанияның алты негізгі радиальді жолының қиылысқан жері болғанына қарамастан, 2020 жылы алаң жаяу жүргіншілерге арналды және көлік қозғалысы шектелді. Бұл ережеден дүкендерге тауар жеткізу, шұғыл қызметтер және қан тапсыру науқандарына қатысты көліктерге рұқсат берілді.

Танымал ғимараттар мен ескерткіштер

Пуэрта-дель-Соль Испаниямен байланысты көптеген танымал көрнекі орындарға ие. Оңтүстік жағында бұрынғы пошта кеңсесі Франконың Испаниясындағы Ішкі істер және мемлекеттік қауіпсіздік министрлігінің штаб-пәтері болған. ДГС (Лангес) жертөлесі режимге қарсы шыққандарды азаптау орыны ретінде танымал болды. Қазіргі уақытта ғимарат Мадрид президентінің кеңсесі болып табылады, ол Мадрид автономиялық қауымдастығының өңірлік үкіметінің басшысы (Паласио де Сибелес орналасқан Мадрид қалалық кеңесімен шатастырылмауы керек). Поштаның Корольдік үйінің алдында екі ескерткіш тақта орнатылған: біреуі 1808 жылғы 2 мамырда Испанияға Наполеонның басып кіруіне қарсы көтерілген Мадрид тұрғындарына арналған, екіншісі – 2004 жылғы 11 наурыздағы террористик шабуылдардың құрбандарына арналған ескерткіш. 2020 жылы COVID-19 пандемиясы кезінде қайтыс болғандарды еске алу үшін тағы бір тақташа қосылды. Сондай-ақ, оның оңтүстік жағында Испания королі Карл III-нің мүсіні орнатылған, ол кең ауқымды қоғамдық жұмыстар бағдарламасын іске қосқандығы үшін «el rey alcalde» («капитан-король») деген лақап атқа ие болған. Танымал Tío Pepe жарық белгісі ұзақ жылдар бойы Калле де Алькала және Каррера де Сан Херонимо (қазіргі Apple Store) арасындағы алаңның шығыс ғимаратының үстінде орналасқан, қазір бұрынғы Париж қонақ үйінің үстінде. Шығыс жағында Мадридтің геральдикалық символы – «Айғыр мен қызанақ ағашы» (испанша el Oso y el Madroño) мүсіні орналасқан. 2009 жылға дейін мүсін Кальле дель Кармен көшесіне кіреберісінің солтүстік жағында тұрған. Марибланка (ақ мәрмәрден аталған әйел фигурасы) – мүсіннің көшірмесі (мүмкін, Венераның, сондықтан қалпына келтірілген пьедестал осылай мәлімдейді), бұл фигураны бейнелейтін бұрынғы фонтанның орнын көрсетеді. «Километр нөл» – Испанияның символды орталығы болып табылатын, Пошта кеңсесінің тікелей солтүстігінде орналасқан тақташа, және Испания жол жүйесінде километрлік қашықтықтарды санаудың бастапқы нүктесі.

Басқа іс-шаралар

Жаңа жыл қарсаңында 2018–2019 жылдары Puerta del Sol сағаты тарихта алғаш рет Канар аралдарының уақыт кестесі бойынша қоңырау шалды. Түн ортасының дәстүрлі он екі соққысынан кейін, сағат тілдерін бір сағатқа кері жылдырып, Канар аралдары уақытына келтірді және осы архипелагпен бірдей уақытта қоңырау соқты.