Кіріспе

Джон Холландер (28 қазан 1929 – 17 тамыз 2013) – американдық ақын және әдеби сыншы. Қайтыс болған кезде ол Йель университетінде ағылшын тілінің зейнеткер профессор-эмиритусы болған, ал бұрын Коннектикут колледжінде, Хантер колледжінде және КУНИ аспирантура орталығында оқытумен айналысқан.

Өмір

Джон Холландер Манхэттенде Мюриэл (Корнфельд) және Франклин Холландердің, еврей иммигрант ата-аналарының отбасында дүниеге келді. Ол Пратт институтының сәулет профессоры Майкл Холландердің (1934–2015) ағасы болды. Ол Бронкстың ғылымға бағытталған жоғары мектебінде, содан кейін Колумбия университетінің Колумбия колледжінде оқыды, онда Марк Ван Дорен мен Лайонел Триллингтен сабақ алды және Аллен Гинзбергпен (Холландердің поэзиядағы ұстазы), Джейсон Эпштейн, Ричард Ховард, Роберт Готтлиб, Руун Арледж, Макс Франкель, Луис Симпсон және Стивен Маркуспен бірге оқыды. Колумбияда ол "Қабан басы" қоғамына қосылды. Бітіргеннен кейін ол классикалық музыка альбомдарына сырғанама жазып, біршама уақыт өзін-өзі асырады, содан кейін әдебиет бойынша магистр және Индиана университетінен докторлық диссертациясын қорғады. Холландер Коннектикут штатының Вудбридж қаласында тұрды, онда ол бірнеше жоғары мектептер арасындағы өлең оқу сайыстарының төрешісі болды. Ол студенттермен өлеңдерін талқылаудан және оларды оқытудан ләззат алатынын айтты. Бұрынғы әйелі Энн Лоссермен (пианист Артур Лоссердің қызы; 1953–1977 жж. үйленді) бірге олар жазушы Марта Холландердің әкесі және ән жазушы Сэм Холландердің ағасы болды. 1981 жылы Натали Чаркоуға үйленді. Холландер 2013 жылдың 17 тамызында Коннектикут штатының Бранфорд қаласында 83 жасында қайтыс болды.

Өлең шығармашылығы

Ол өлеңді дауыстап оқудың маңыздылығын баса көрсетті: "Жақсы өлең құлаққа ләззат сыйлайды. Ол сізді қызықтыратын, хабарлайтын және көңіл көтеретін оқиға немесе бейне жасайды". Ақын "ақылдың дыбысын, сөздің әуенін" сезінуі керек. Холландер өлеңді сөзбен музыкаға айналдырды және оның адам дауысымен байланысын шеберлікпен жеткізді. Мысалы, оның "Он үшіншінің күші" өлеңі – әр жолы 13 буыннан тұратын, 169 (13 × 13) ұнсыз 13 жолдан тұратын ұзақ тізбек. Бұл шектеулер Холландердің қиялын шектемей, керісінше, оны "мұңғысыз күнтізбе" ретінде ұғынуға мүмкіндік берген метафоралардың үйлесімін сыйлады. Холландер "графематикалық" эмблемалар ("Түрлердің пішіні", 1969) және хат арқылы жазылған өлеңдер ("Жасырын тыңшылық туралы ойлар", 1976) сияқты өлеңдер де жазды. Сыншы ретінде ("Көру және резонанс: поэзиялық форманың екі сезімі", 1975) Холландер сөз бен музыка, дыбыс арасындағы қарым-қатынас, сондай-ақ метрлік тәжірибелер және "графикалық просодия теориясының болмауы" туралы маңызды ойлар айтты. Холландер Йейлде Холландердің шәкірттері болған Тодд Ларош және Карл Киршвей сияқты ақындарға әсер етті. Холландер Киршвейге өлең жазу ісімен өмір сүруге болатынын үйретті. Киршвей Холландердің құштарлығын еске алды: оның тағы бір қыры – поэзияны сынаушы. Холландердің өлеңдерін Милтон Бэббит, Эллиотт Картер және тағы басқалар музыкаға қосты; 2007 жылы ол Eagles тобымен бірлесіп жұмыс істеп, оларға "Ескі әуен" өлеңін "Орманда енді серуендемейміз" әнін жасау үшін пайдалануға рұқсат берді.