Кіріспе

Шіркеу салығы – мемлекет кейбір діни конфессиялардың мүшелерінен шіркеулерді қаржылық тұрғыдан қолдау үшін, мысалы, дін қызметкерлерінің жалақысын төлеу және шіркеудің операциялық шығындарын жабу мақсатында жинаған салық. Барлық елде мұндай салық бар емес. Мұндай салық бар елдердің кейбірінде діни қауымдастыққа мүше емес адамдар одан босатылады; ал басқаларында ол әрқашан алынады, онда салық төлеуші оның кімге берілетінін, әдетте мемлекетке немесе қоғамдық маңызы бар іске таңдауға құқылы. Көптеген елдердің конституциясы шіркеулерге салық салуды қолдайтын немесе тыйым салатын болып түсіндірілген және түсіндірілуде. Шіркеу салығын тыйым салу шіркеу мен мемлекетті қаржылық жағынан бөлуге мүмкіндік береді, бірақ бұл үкімет тарапынан артықшылықпен қарау болып та қаралуы мүмкін. "Шіркеу салығы" термині мемлекеттік діни ұйымға салынатын салықты немесе шіркеулерге салық жеңілдіктері мен басқа да мәселелерге қатысты болуы мүмкін, бірақ бұл мақала жеке тұлғаларға салынатын салық туралы.

Ондық

Бұрын адамдар өнімдерінің бір бөлігін (мысалы, егін-шаруашылық өнімдерін) немесе табысының бір бөлігін шіркеуге беруге міндетті болған, бұл тәжірибе ондық деп аталады. Көбінесе бұл міндетті түрде орындалған. Бүгінде мемлекеттік билік бұл талапты қолдамайды, бірақ кейбір діни ұйымдар әлі де өз мүшелерінен ондық жинауды күтеді немесе талап етеді.

Австрия

Австрияда танылған әрбір діни ұйым 1,1% мөлшерінде шіркеу салығы жинай алады, бірақ қазіргі уақытта осы мүмкіндікті тек католик және протестант шіркеулері ғана пайдаланады. Австрияда католиктер үшін шіркеу салығы міндетті. Бұл салық 1938 жылғы Аншлюс (Австрияны Германияға қосу) болғаннан кейін Германия үкіметі 1939 жылы Австрияға енгізді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Австрия қайта тәуелсіздік алғаннан кейін, шіркеулерді саяси биліктен тәуелсіз ету мақсатында салық сақталды.

Дания

Данияның ұлттық шіркеуінің мүшелері "kirkeskat" деп аталатын шіркеу салығын төлейді. 2019 жылы салық салынатын табыстың 0,4%-тен 1,3%-ға дейін мөлшерлеме муниципалитеттер арасында өзгереді. Әдетте, бұл салық салық салынатын табыстың 0,7%-ын құрайды. Шіркеу салығын жинауды Данияның салық органдары жүзеге асырады, бірақ, мысалы, Дания статистикасы оны нағыз салық емес, "шаруашылықтардан мемлекетке жасалған ерікті төлем" деп қарастырады. Шіркеу салығы Дания шіркеуінің бюджетінің барлық шығындарын жаба алмайды. Қосымша 9%-ы мемлекеттік гранттар ("bloktilskud") арқылы төленеді, яғни Дания шіркеуінің мүшесі емес адамдар да салықтары арқылы оның қызметін қаржыландырады.

Финляндия

Финляндияның евангелистік-лютеран шіркеуі мен Финляндияның православие шіркеуі – Финляндияның екі мемлекеттік шіркеуінің барлық мүшелері, жергілікті муниципалитетке байланысты, табысына қарай 1% пен 2% аралығында (орташасы шамамен 1,4%) шіркеу салығын төлейді. Мүшелер келесі жылдан бастап салық төлеуден босатылып, шіркеуден ресми түрде шыға алады. Зерттеулер көрсеткендей, фин халқы шіркеуден негізінен қоғамның жалпы секуляризациясы салдарынан шығып жатыр, салықтан босану үшін емес.

Исландия

Исландияда ресми тіркелген діни топқа немесе зайырлы гуманистік ұйымға жататын салық төлеушілер табыс салығынан шегерілетін және олардың ұйымына аударылатын қауым салығын (исландша: sóknargjald, көпше түрі sóknargjöld) төлеуге міндетті. 2009 жылы бұл ереже өзгертілді; тіркелген діни топқа немесе зайырлы гуманистік ұйымға жатпайтын адамдар да сомасы бірдей салық төлейді, бірақ ол шіркеуге емес, табыс салығы ретінде қарастырылады. 2015 жылы ай сайынғы sóknargjald 824 кронаны құрады.

Исландия шіркеуі мүшелері төлейтін қауым салығынан өзге де мемлекеттік қолдау алады.

Испания

Испанияның салық декларациясында салық төлеушіге салықтарының 0,7 пайызын Католик шіркеуін қолдауға бағыттауға мүмкіндік беретін таңдау қойылған жер бар. Бұл таңдау қойылған жер салықтың жалпы сомасына әсер етпейді; егер таңдау қойылмаса, сол ақша жалпы мұқтаждарға жұмсалады.

Швеция

Швед шіркеуінің мүшелері шіркеу төлемін төлейді, ол муниципалитеттер арасында өзгеше, бірақ 2%-ға дейін жете алады. 2000 жылдан бері шіркеу мен мемлекет бөлініп кеткен, алайда жерлеу салығын (begravningsavgift) мүшелікке қарамастан, барлығы төлейді. Жақында Швеция үкіметі бұрыннан бері шіркеуге түсетін жылдық төлемді жеке салық төлеушілерден жинауды жалғастыруға келісті. Бірақ енді бұл төлем салық декларациясында таңдау бойынша белгі қою арқылы төленеді. Үкімет жиналған қаражатты католик, мұсылман, яһуди және басқа да діндерге, сондай-ақ лютерандарға бөліп береді, әр салық төлеуші өзінің салымын қай дінге жұмсауды қалайтынын көрсетеді.

Швейцария

Швейцарияда ресми мемлекеттік шіркеу жоқ. Дегенмен, Женева мен Нойшательден басқа, әрбір кантон (мемлекет) үш дәстүрлі конфессияның біреуін – католик, ескі католик (Швейцарияда Швейцарияның христиандық католик шіркеуі) немесе евангелиелік реформалық – салық арқылы жиналған қаражат есебінен қаржылай қолдайды. Әрбір кантонның шіркеу салығын төлеу үшін, ресми түрде шіркеуден шығу қажет болуы мүмкін. Кейбір кантондарда жеке компаниялар шіркеу салығын төлеуден жалтармайды. Женева мен Нойшательде шіркеу салығы жоқ; әрбір салық төлеуші өз шіркеуіне тікелей немесе кантондық (мемлекеттік) салық жүйесі арқылы ерікті түрде салықтан шегерілетін жарна немесе сыйлық беруге құқылы.

Англия

Ұлыбританияда шіркеу салығы көптен бері жоқ. Англияда ондық беру ғасырлар бұрын міндетті еді.

Франция

Франция 1789 жылы шіркеу салығын жойды.

Мексика

Мексика 1833 жылы шіркеу салығын жойды.

Америка Құрама Штаттары

Кейіннен АҚШ-қа айналған ағылшын отарларында дінді қолдау үшін салықтар болған, бірақ АҚШ Конституциясы шіркеу мен мемлекетті ажыратып, азаматтардан шіркеу салығы алуға тыйым салады. Шіркеулер көбінесе салық төлеуден босатылады. АҚШ Жоғарғы Соты шіркеулерге салықтан босатудың Конституцияға сәйкес екенін және шіркеулер мен діни ұйымдар жалпы сату және пайдалану салығынан босатылуы мүмкін екенін шешті; алайда, үкіметтің нақты "шіркеу салығын" енгізуіне қатысты мәселе қарастырылмады. АҚШ Конституциясының Құрылтай ережесі АҚШ федералды үкіметі мен (қосылу доктринасы арқылы) 50 штат үкіметіне мемлекеттік дін құруға немесе бір дінді екіншісінен басым етуге тыйым салады. Америка тәуелсіздігі алдындағы алғашқы отарлардың көпшілігі діни қызметті салықтар арқылы қолдады, көбінесе әр отар бір шіркеуді ресми дін ретінде таңдайтын. Бұл ресми шіркеулер басқа діни топтарға берілмеген жеңілдіктерге ие болды. Массачусетс және Коннектикут штаттары салық арқылы Конгрегациялық шіркеуді қолдады. Колониялық Оңтүстік Каролинада Англикан шіркеуі шіркеу салықтарынан пайда тапты. Басқа отарлар діни мекемелерді ішінара қаржыландыратын салықтарды енгізу арқылы дінді қолдады, салық төлеушілер төлемдерді өздері таңдаған протестанттық тармағына бағыттай алатын. Тек Делавэр, Нью-Джерси, Пенсильвания және Род-Айленд отарларында ғана дінді қолдау үшін салық талап етілмеді. Америка революциясы кезінде және одан кейін методистер мен баптистер сияқты діни азшылықтар дінге салынатын салықтар британдықтардан жеңіп алған бостандықтарды бұзады деп мәлімдеді. Бұл практиканы қолдаушылар үкіметтің діни мекемелерді қаржыландыруы қажет екенін, себебі қоғамдық ізгілік осы мекемелерге байланысты және олар тек жеке қаржыландырумен өмір сүре алмайды деп аргументтеді.