Кіріспе

салық прогрессиясының жазық сипатымен байланысты салық жүктемесіне қатысты термин

Салық түрі
Жазық салық (қысқасы – бір ставкалы салық) – салық салынатын сомаға, салық базасынан кез келген жеңілдіктер немесе босатулар ескерілгеннен кейін бір ғана ставка бойынша салынатын салық. Бұл міндетті түрде толық пропорционалды салық емес. Іске асыру жиі жеңілдіктердің арқасында прогрессивті немесе ең жоғары салық салынатын сома болған жағдайда регрессивті болады. "Жазық салық" деп аталатын түрлі салық жүйелері бар, бірақ олар бір-бірінен айтарлықтай өзгешеленеді. Салық салуға жататын сомаға байланысты өзгеретін бірнеше нөлдік емес ставкаларға қарағанда, нөлдік емес бір ғана салық ставкасының болуы – шешуші ерекшелік. Жазық салық жүйесі көбінесе табыс салығы контекстінде талқыланады, онда прогрессивтілік кең таралған, бірақ ол тұтынуға, мүлікке немесе трансферттерге салынатын салықтарға да қолданылуы мүмкін.

Негізгі санаттар

Біркелкі салық ұсыныстары салық салынатын объектінің анықталуы бойынша өзгешеленеді.

Нақты біржолғы табыс салығы

Нағыз бірыңғай салық мөлшерлемесі – барлық жеке табысқа бір салық ставкасы қолданылатын, ешқандай жеңілдік немесе шегерім қарастырылмаған салық салу жүйесі.

Бөлшекті салық

Шегерімдерге рұқсат болған жағдайда, "жалпақ салық" – прогрессивті салық түрі болып табылады, оның ерекшелігі сол, ең жоғары шегерімнен асып кеткен кезде барлық қосымша табысқа қатысты шекті ставка тұрақты болады. Мұндай салық осы шектен жоғарыда "шекті түрде жалпақ" деп аталады. Нағыз жалпақ салық пен шекті жалпақ салық арасындағы айырмашылықты, екіншісінің белгілі бір табыс түрлерін салық салынатын табыс ретінде қарастырмайтынын ескере отырып, түсіндіруге болады; демек, екі салық түрі де салық салынатын табысқа қатысты жалпақ болып табылады.

Шекті шегерімдермен белгіленген салық

Өзгертілген бірыңғай салықтар ұсынылды, олар өте аз тармақ бойынша шегерімдер жасауға мүмкіндік береді, бірақ қазіргі қолданыстағы шегерімдердің басым көпшілігін жояды. Қайырымдылыққа жасалған шегерімдер мен үй ипотекасы бойынша төленген сыйақы – бұл сақталатын шегерімдердің ең көп талқыланған мысалдары, себебі бұл шегерімдер сайлаушылардың арасында танымал және жиі қолданылады. Тағы бір жиі кездесетін ұсыныс – бір, үлкен, белгілі бір сомадағы шегерім. Бұл үлкен, белгілі бір сомадағы шегерім қазіргі қолданыстағы түрлі шегерімдерді жоюдың орнын толтырып, салық жүйесін жеңілдетуге мүмкіндік береді, сонымен қатар көптеген (көбінесе аз қамтамасыз етілген) отбасылар салық декларациясын тапсыру қажеттілігінен босатылады.

Hall Rabushka flat tax салық

Хувер институтының экономистері жасаған Халл-Рабушка – тұтынуға салынатын прогрессивті салық. Бұл жүйе негізінен табысқа салық салып, содан кейін инвестицияны салықтан босату арқылы тұтынуға салық салу эффектісін қамтамасыз етеді. Роберт Холл мен Альвин Рабушка Шығыс Еуропадағы прогрессивті салық жүйелерін әзірлеуде кең көлемде консультациялар жүргізді.

Теріс табыс салығы

Мильтон Фридман 1962 жылғы «Капитализм және еркіндік» кітабында ұсынған теріс табыс салығы (NIT) – бірыңғай салықтың бір түрі. Негізгі идеясы жеке шегерімдермен бірыңғай салықпен ұқсас, бірақ шегерімдер табыстан асып түскен жағдайда салық салынатын табыс нөлге емес, теріс мәнге ие болады. Содан кейін салықтың бірыңғай мөлшерлемесі осы «теріс табысқа» қолданылады, нәтижесінде мемлекет шаруашылыққа төлеуге тиіс «теріс табыс салығы» пайда болады – бұл әдеттегі «оң» табыс салығынан өзгеше, оны шаруашылық мемлекетке төлейді. Мысалы, егер бірыңғай мөлшерлеме 20% болса, ал шегерімдер ересек адамға 20 000 доллар, әр тәуелдіге 7 000 доллар болса, онда төрт адамнан тұратын отбасы жылына 54 000 доллар тапса, салық төлемейді. Егер төрт адамнан тұратын отбасы жылына 74 000 доллар тапса, олар төлеуге тиіс салық 0,20 × (74 000 - 54 000) = 4 000 доллар болады, бұл шегерімдермен бірге бірыңғай салық жүйесінде де солай болар еді. Дегенмен, жылына 54 000 доллардан аз табыс табатын төрт адамнан тұратын отбасылар «теріс» салық мөлшерін алады (яғни, отбасы мемлекетке төлеудің орнына мемлекеттен ақша алады). Мысалы, егер отбасы жылына 34 000 доллар тапса, олар 4 000 доллар көлемінде чек алады. NIT АҚШ-тың табыс салығын ғана емес, сонымен қатар төмен кірісті американдық отбасылар алатын көптеген жәрдемақыларды, мысалы, азық-түлік купондарын және Medicaid-ты алмастыруға бағытталған. NIT әлеуметтік тұзақтан қашу үшін жасалған – нарықтық табыс өскен сайын жәрдемақы мөлшерін азайтатын ережелерден туындайтын жоғары шекті салық ставкалары. NIT-ке қарсылық білдірудің бірі – бұл жұмыс істеу талабы жоқ әлеуметтік көмек. Яғни, теріс салық төлеуге тиіс адамдар жұмыс іздемей-ақ әлеуметтік көмек ала алады. Тағы бір қарсылық – NIT арзан еңбек күшін пайдаланатын салаларға субсидия береді, бірақ бұл қарсылық жұмыс істейтін кедейлерге арналған қазіргі жәрдемақы жүйелеріне де қолданылуы мүмкін.

Төменгі шегі бар бірыңғай салық

Шектелген бірыңғай салық – белгілі бір сомаға дейінгі табысқа бірыңғай ставка бойынша салық салынатын жүйе. Мысалы, АҚШ Федералдық сақтандыру үлесі заңы бойынша салық шегіне дейін жалпы табыстың 6,2% құрайды (2022 жылы 147 000 долларға дейін, ең жоғары салық сомасы 9 114 доллар). Бұл шектеу номиналды түрде бірыңғай салықты кері прогрессивті салыққа айналдырады.

Толық анықталған схемаға қойылатын талаптар

Жалпақ салық жүйесін жобалау кезінде бірнеше жиі кездесетін мәселелерді тізбелеу қажет, ең бастысы – жеңілдіктер және ақша қай уақытта табыс етілгенін анықтау.

Табыс пайда болған кездегі анықтаманы анықтау

Жалпақ салықтың басты қағидасы – табысты көптеген арнайы немесе қорғалған жағдайларға бөлуді барынша азайту болғандықтан, табыс қашан туындайтынын анықтау өте қиын мәселе болып табылады. Бұл, пайыздық кірістер мен акциялар бойынша дивидендтерге салық салу арқылы мысалмен көрсетіледі. Акционерлер компанияның иелері болғандықтан, компанияның пайдасы оларға тиесілі. Егер компанияның табысына салық салынатын болса, дивидендтер түрінде төленген қаражатқа бұрыннан салық салынып қойған. Осы қаражатты акционерлерге табыс ретінде қарастырып, оған қосымша салық салу керек пе деген мәселе пікірталас тудырады. Сол сияқты, несиелерге төленген пайызды салық салынатын табыстан шегеруге бола ма деген сұрақ туындайды, себебі бұл пайыздар өз кезегінде несие берушіге табыс ретінде салық салынады. Бұл жағдайда не дұрыс дегенге қатысты жалпыға қабылданған жауап жоқ. Мысалы, АҚШ-та дивидендтерді шегеруге болмайды, бірақ ипотекалық пайызды шегеруге болады. Осылайша, жаңа салық салынбаған табысты, бұрыннан салық салынған табыстың өтеуінен ажырата алмайынша, flat tax ұсынысы толыққанды анықталмайды.

Саясатты басқару

Салықтар кіріс көзі болумен қатар, саясатты жүзеге асырудың тиімді құралы болуы мүмкін. Мысалы, үкіметтер үйді жылу оқшаулау сияқты әлеуметтік саясатты немесе аз қамтылғандарға арналған баспананы салық жеңілдіктері арқылы ынталандыруы мүмкін, оның орнына осы саясатты іске асыру үшін жеке министрлік құрудың қажеті болмайды. Шешілген мөлшердегі салық жүйесінде, шегерімдер шектеулі болғандықтан, мұндай саясатты басқару механизмдері де қысқарады. Әлеуметтік саясаттан өзге, бірыңғай салық экономикалық саясатты реттеуге қатысты құралдарды да жоюы мүмкін. Мысалы, АҚШ-та қысқа мерзімді капиталдан алынған табыс, ұзақ мерзімді инвестицияларды ынталандыру және спекуляциялық құбылмалылықты төмендету мақсатында, ұзақ мерзімді табысқа қарағанда жоғары салық ставкаларымен салық салынады. Сондықтан, егер үкімет мұндай саяси шешімдерге белсенді түрде араласуы керек деп есептесе, онда бірыңғай салықты басқа салық жүйелерінен арзан/төмен қылу туралы пікірлер, баламалы саясатты басқаруға кеткен шығындарды ескермегенше, толық емес болып табылады.

Ақы төлеуді азайту

Жалпы алғанда, шегерімдерді қалай жою мәселесі бірыңғай салық жүйесін құрудың негізгі тұсы болып табылады; шегерімдер салық мөлшерлемесінің нақты "тегіс" болуына елеулі әсер етеді. Бәлкім, ең қажетті шегерім – бизнес шығындары. Егер кәсіпорындарға шығыстарды шегеруге рұқсат берілмесе, пайда маржасы бірыңғай салық ставкасынан төмен болған кәсіпорындар ешқашан табыс таба алмайды, себебі кірістен төленетін салық табыстан әрқашан жоғары болады. Мысалы, азық-түлік дүкендері әдетте әрбір доллар кірістен небары центтер ғана табады; олардың сату бағасы 25%-дан аспаса, кірістен 25% салық төлей алмайды. Осылайша, жеке тұлғаларға рұқсат етілмесе де, корпорациялар операциялық шығыстарды шегеруге мүмкіндік алғаны жөн. Бизнес үшін шығыстарды анықтауда қиындық туындайды. Мысалы, арахис майын өндіруші зауыт құты өндірушіні сатып алса, бұл шығыс болып есептеледі ме (өндірушінің құтыларды бір жолмен алуы керек болғандықтан) әлде инвестиция арқылы табысты қорғау ма? Бірыңғай салық жүйелері осындай ағымдағы мәселелерді шешуде әртүрлі болуы мүмкін. Мысалы, "9 9 9" бірыңғай салық ұсынысы бизнеске сатып алынған заттарды шегеруге рұқсат береді, бірақ еңбек ақысын емес, бұл еңбекке көп көмек қажетті салалардағы табысқа жоғары салық салуға әкеледі. Шегерімдерді қалай жүзеге асыру жалпы салық мөлшеріне және, демек, салықтың тегіс болуына елеулі өзгеріс енгізеді. Сондықтан, бірыңғай салық ұсынысы толыққанды деп есептелмейді, егер ол шегерілетін және шегерілмейтін шығыстар арасындағы айырмашылықты қамтымаса.

Шекаралық пайдалылықтың төмендеуі

Төлемдердің біркелкі болуы табысы жоғары санаттарға шекті құнының төмендеуіне байланысты үдемелі түрде тиесілі. Егер біркелкі салық жүйесінде үлкен жеңілдік болса, ол іс жүзінде прогрессивті салық болып саналады. Осыдан келіп, "біркелкі салық" термині, шындығында, шекті біркелкі салықтың қысқартылған түрі.

Әкімшілік және орындау

Бір түрдегі бірыңғай салық барлық табысқа бір рет – табыс көзінде салынады. Холл мен Рабушка АҚШ-тың ішкі салық кодексіне түзету енгізуді ұсынды, ол олар жақтаған бірыңғай салықтың түрін іске асырады. Мысалы, ACME деп аталатын компания белгілі бір жылы 3 миллион пайда тапса, 2 миллион жалақыға, ал 1 миллион салық заңына сәйкес салық салынатын кірістерге жұмсаса, мысалы, акциялар опцияларын, бонустарды және белгілі бір басшылық жеңілдіктерді алуға, онда 15%-дық бірыңғай ставка бойынша ACME АҚШ Ішкі кіріс қызметіне (IRS) (3M + 2M + 1M) × 0,15 = 900 000 төлейді. Бұл төлем ACME қызметкерлерінің салық міндеттемелерін де, ACME-ге тиесілі корпоративтік салықтарды да бірден жабады. Экономикадағы көптеген қызметкерлер IRS-пен тікелей байланысқа түсу қажеттілігін сезінбейді, себебі жалақыға, пайыздарға, дивидендтерге, роялтилерге және т.б. төленетін барлық салық табыс көзінен ұсталып алынады. Басты ерекшеліктер – жеке кәсіпкерлік қызметпен айналысатын қызметкерлерге қатысты. The Economist журналы мұндай жүйе салық декларациясын тапсыруға міндетті тұлғалардың санын қазіргідей шамамен 130 миллион жеке тұлғадан, үй шаруашылықтарынан және кәсіпорындардан 8 миллионға дейін азайтады деп мәлімдейді. Алайда, бұл қарапайымдық кез келген шегерімдердің болмауына (немесе кем дегенде әртүрлі адамдардың шегерімдеріндегі айырмашылықтың болмауына) байланысты. Сонымен қатар, табыстың түрлері бөлінген жағдайда (мысалы, тікелей өтеу, ұзақ мерзімді капиталдық табыс, тұрақты табыс және т.б.) қиындықтар туындайды. Мысалы, капиталдық табысқа бірыңғай салық салынса, заң бойынша брокерлер мен өзара инвестициялық қорлар барлық сату және өтеу бойынша капиталдық табысты есептеуге міндетті болады. Егер табыс болса, табыс сомасының 15%-ына тең салық ұсталып алынып, IRS-ке жіберіледі. Егер зиян болса, сомасы IRS-ке хабарланады. Зиян табысты өтемелендіреді, содан кейін IRS кезең соңында салық төлеушілермен есептеседі. Шегерімдердің болмауы салдарынан, бұл схема салық жеңілдіктері арқылы экономикалық және әлеуметтік саясатты жанама түрде іске асыру үшін қолданылмайды, демек, жоғарыда айтылғандай, мемлекеттік кірістерді жинау аппаратын оңайлату осы саясатты басқаруға қажетті жаңа мемлекеттік министрліктермен теңестірілуі мүмкін.

Кірістер

Ресей бірыңғай салықтың табыстылығының басты мысалы саналды; ел 2001 жылы бірыңғай салықты енгізгеннен кейін бірінші жылы жеке табыс салығынан түскен нақты кірістер 25,2%-ға өсті, одан кейін екінші жылы 24,6%-ға, үшінші жылы 15,2%-ға артты. Ресей мысалы көбінесе осы талдаудың дұрыстығын дәлелдеу үшін қолданылады, бірақ 2006 жылы Халықаралық валюта қоры жүргізген зерттеуде Ресейде немесе басқа елдерде осы реформалардың салықты төмендету шараларынан кірістердің өсуін қамтамасыз ететін «Лаффер типіндегі мінез-құлық реакцияларының» ешқандай белгісі табылмады. 2021 жылы Ресей екінші, жоғары салық мөлшерін енгізуге байланысты жеке табыс салығы бойынша бірыңғай салықты тоқтатты.

Жалпы құрылым

Табыс салығынан басқа салықтар (мысалы, сату салығы және жалақы төлеулерге салынатын салықтар) көбінесе регрессивті болып келеді. Мұндай жүйеде кірісі аз адамдар жалпы салықтарға өз кірісінің үлкен үлесін, осыдан байларға қарағанда көбірек төлейді. Шаруашылық кірісінің капиталдан түсетін бөлігі (дивидендтер, пайыздық төлемдер, роялтилер, жеке кәсіпкерліктердің пайдасы) шаруашылықтың жалпы кірісімен тікелей байланысты. Сондықтан жалақыға ғана салық салу байлар үшін тиімдірек болып көрінеді. Салық салу базасын өзгерту салдарларын өзгерте алады. Біркелкі салық кіріске (жалақыға емес) бағытталса, салық жүктемесі барлық кіріс иелеріне, соның ішінде негізінен инвестициядан түскен кіріспен табыс табатындарға теңдей жүктелуі мүмкін. Салық жүйелері барлық тұтынуды қамту үшін бірыңғай сату салығын қолдана алады, оның регрессивті әсерін азайту үшін жеңілдіктермен немесе босатулармен толықтыруға болады, мысалы, АҚШ-та ұсынылған FairTax сияқты.

Шегін реттейтін

Төлемдік салық жүйесі және жалпы табыс салығы бұл өзінен-өзі шекаралық реттелуге жатпайды; яғни компанияларға салынған салықтар арқылы өнімдерге енгізілген салық компоненті (корпоративтік салықтар мен жалақы салығын қоса алғанда) шетелге экспортталғанда алынып тасталмайды (бағаға салықтар мен субсидиялардың әсерін қараңыз). Салық салу жүйелері, мысалы, сату салығы немесе қосылған құн салығы, тауарлар экспортталғанда салық компонентін алып тастап, импортта салық компонентін қолдана алады. Отандық өнімдер шетелдік өнімдермен салыстырғанда (ішкі және шетелдік нарықтарда) кем артықшылыққа ие болуы мүмкін, бұл елдің жаһандық бәсекеге қабілеттілігіне әсер етеді. Дегенмен, төлемдік салық жүйесін тарифтермен және салық жеңілдіктерімен біріктіру арқылы шекаралық реттеулерге қол жеткізуге болады (Америка Құрама Штаттарындағы ұсынылған Шекаралық Салық Әділеттілік Заңы осыны көздеп отыр). Шекаралық реттеу салық жеңілдігімен табыс салығын енгізу Дүниежүзілік Сауда Ұйымының келісімін бұзу болып табылады. Көптеген табыс салығы жүйелерінің құрамдас бөлігі болып табылатын төмен табысқа ие жалақыға салықтан босату (салық жеңілдіктері) еңбек ресурстарын көп қажет ететін тоқыма өнеркәсібі сияқты салалар үшін бұл мәселені азайтуға мүмкіндік береді. Келесі бөлімде төлемдік салық сияқты схемаларға қатысты әртүрлі ұсыныстар талқыланады, олар негізінен шегерімдер, табысты анықтау және саясатты іске асыру мәселелеріне қалай қарайды.

Әлем бойынша

Көптеген елдер жеке табыс салығын ұлттық деңгейде прогрессивті ставкалар бойынша салайды, бірақ кейбіреулері бірыңғай ставка қолданады. Ұлттық деңгейде жеке табыс салығы болған немесе болатын елдердің көпшілігі бұрынғы коммунистік елдер немесе аралдар болып табылады. Кейбір елдерде ұлттық үкіметпен қатар, әкімшілік бөлімшелерге де жеке табыс салығын салуға рұқсат беріледі. Осы бөлімшелердің көпшілігі, тіпті ұлттық үкімет прогрессивті ставкаларды қолданса да, бірыңғай ставка қолданады. Мысалы, Солтүстік елдердің барлық округтері мен муниципалитеттері, Жапонияның барлық префектуралары мен муниципалитеттері, сондай-ақ Италия мен АҚШ-тың кейбір әкімшілік бөлімшелері.

Ұлттық немесе бірыңғай деңгейде

Төмендегі кестеде жеке табыс салығын тек бір мемлекеттік деңгейде, бірыңғай мөлшерлеме бойынша салық салатын юрисдикциялар тізімі берілген. Оған тәуелсіз елдер мен басқа да автономиялы юрисдикциялар кіреді. Бұл салық ставкасы еңбекке байланысты табысқа қолданылады, бірақ міндетті әлеуметтік қамсыздандыру жарналарын қамтымайды. Кейбір юрисдикцияларда басқа да кірістер түрлеріне, мысалы инвестицияларға қатысты, әртүрлі мөлшерлемелер қолданылады (олар да біркелкі). Юрисдикция Салық ставкасы 10% 20% 25% 13% 10% 10% 20% 10% 12% 12% 15% 10% Барлық муниципалитеттер 23,36-дан 26,3% Барлық муниципалитеттер 16-дан 21,5% қатар=2 Материктегі муниципалитеттер 4,4-тен 10,8% Аланд муниципалитеттері 16,5-тен 19,7% 10% Барлық муниципалитеттер 26%-дан 28% Бірлескен муниципальді салық 6% Инкорпорацияланбаған аумақ 26% Барлық муниципалитеттер 12,44-тен 14,74% қатар=2 Макон округі 1% Кейбір муниципалитеттер 0,5-тен 3% 2,5% 4,4% Уилмингтон 1,25% 5,49% 5,8% 4,95% 3,05% Барлық округтер 0,5-тен 3% қатар=2 Кейбір округтер 4% Көпшілік округтер 2,25-тен 3,2% 4,25% Кейбір муниципалитеттер 1-ден 2,4% 4,7% қатар=2 Канзас-Сити 1% Сент-Луи 1% 3% қатар=2 4,5% Көпшілік муниципалитеттер 3,07% Көпшілік муниципалитеттер 4,65% 7%

Тұрақты тұрғыны жоқ юрисдикциялар

Тұрақты халқы болмаса да, кейбір юрисдикциялар уақытша жұмысшылардың жергілікті табысына бірыңғай салық мөлшерлемесін қолданады. Юрисдикция Салық мөлшерлемесі 7% Реюньон тұрғындары үшін 6.3% 7%.

Біркелкі салық салынады деп танылған юрисдикциялар

Жалпы табыс салығы жоқ, бірақ 2011 жылдан бастап ол жалақыға "уақытша тұрақтандыру салымын" енгізеді, ол жұмыс беруші және қызметкердің бір бөлігін ұстап қалу арқылы төленеді. Әр бөліктің мөлшерлемесі 3%-қа тең. Бұл салық міндетті әлеуметтік қамсыздандыру жарнасына қосымша салынады. Мұнай-газ және мемлекеттік сектордағы жұмыспен қамтудан түскен табысқа 14% және 25% салық мөлшерлемесі, ал басқа секторлардағы жұмыспен қамтудан алынған табысқа және инвестициялық табысқа 14% салық мөлшерлемесі қолданылады. Сонымен қатар, ол бизнес табысына 20%-ға тең салық мөлшерлемесін енгізеді. Бірақ жалақыға жұмыс беруші және жұмысшы бөліп төлейтін салық салынады. Қызметкердің үлесі 8%-ға тең. Бұл салық міндетті әлеуметтік қамсыздандыру және ұлттық медициналық сақтандыру жарналарына қосымша салынады. : Кейбір дереккөздер Гонконгта бірыңғай салық бар деп мәлімдейді, бірақ оның жалақыға салынатын салық құрылымында шегерімнен кейін 2%-дан 17%-ға дейінгі бірнеше түрлі мөлшерлемелер бар. Салықтар жалпы табыстың 15%-ына дейін шектеледі, сондықтан егер салықтар жалпы табыстың 15%-ынан асып кетсе, бұл мөлшерлеме жоғары табысқа қолданылады. Оңшыл либертариандық Cato институтының Алан Рейнольдс та Гонконгтың "жалақыға салынатын салығы біркелкі емес, керісінше жоғары прогрессивті екенін" атап өтті. Жалпы табыс салығы жоқ, бірақ ол GCC елдерінің азаматтары болып табылатын резиденттердің бизнес активтеріне зекет (байлық салығы) және GCC елдерінің азаматтары емес резиденттердің және резидент еместердің бизнес кірісіне табыс салығын жүктейді. Зекеттің мөлшерлемесі 2,5%, ал табыс салығының мөлшерлемесі 20%-қа тең.

Бірыңғай салық салынған юрисдикциялар

2008 жылы жеке табысқа 10% мөлшерінде бірыңғай салық енгізілді, ал 2014 жылы ол 13% және 23% екі мөлшерлемемен алмастырылды. 2014 жылы жеке табысқа 21% мөлшерінде бірыңғай салық енгізілді, 2019 жылы 20%-ға, 2021 жылы 15%-ға, 2022 жылы 14%-ға және 2023 жылы 13%-ға төмендетілді. 2024 жылы ел таратылып, Әзірбайжан құрамына қайта қосылды. 2009 жылы жеке табыс салығы 12%-ға дейін өсті, 2015 жылы 13%-ға дейін артты. 2024 жылы екінші жоғары мөлшерлеме – 25% енгізілді. Бұл салық сонымен қатар әлеуметтік қамсыздандыру және денсаулық сақтану жөніндегі жұмыс берушілердің жарналарына да қолданылды, нәтижесінде еңбек табысына байланысты салықтың тиімді мөлшерлемесі шамамен 20% құрады. 2013 жылы жарнадан асып түскен еңбек табысына 7% салық қосылды, бұл тиімді екінші мөлшерлемені 22%-ға жеткізді. 2021 жылы салық ставкалары 15% және 23% болды, екеуі де табыстың барлық түрлеріне қолданылды және енді жұмыс берушілердің жарналарына қатысты емес. 2014 жылға дейін жеке табыс салығы 30% болды, содан кейін 15% төменгі мөлшерлеме енгізілді. 2017 жылға дейін жеке табыс салығы 30% болды, содан кейін ол 28% және 40% прогрессивті мөлшерлемелермен алмастырылды. 2007 жылы жеке табысқа 22,75% мөлшерінде ұлттық бірыңғай салық енгізілді. Қосымша муниципалды салықпен бірге, ол бұрыннан бірыңғай болғандықтан, салықтың жалпы мөлшерлемесі 36%-ға дейін жетті. 2010 жылы Исландия ұлттық бірыңғай салықты 24,1% пен 33% аралығындағы прогрессивті мөлшерлемелермен ауыстырды. Қосымша муниципалды салық сақталғандықтан, ең жоғары мөлшерлеме 46,28% болды. 2010 жылға дейін жеке табыс салығы 25% болды, содан кейін 27,5% және 33% қосымша жоғары мөлшерлемелер енгізілді. 2011 жылы 25% мөлшеріндегі салық қайта орнатылды, ал 2016 жылы екінші жоғары мөлшерлеме – 30% енгізілді. 2009 жылы мөлшерлеме 23%-ға, 2010 жылы 26%-ға, 2011 жылы 25%-ға, 2013 жылы 24%-ға және 2015 жылы 23%-ға өзгертілді. 2018 жылы Латвия бірыңғай салықты 20%, 23% және 31,4% прогрессивті мөлшерлемелермен алмастырды. 1995 жылы жеке табысқа 33% мөлшерінде салық енгізілді. 2021 жылға дейін жеке табысқа 20% мөлшерінде салық енгізілді, содан кейін 5%, 10% және 15% төменгі мөлшерлемелер енгізілді. 2009 жылы жеке табысқа 15% мөлшерінде салық ставкасы енгізілді. 2017 жылы жоғары табысқа 5% "бірлестік салымы" қосылды, нәтижесінде ең жоғары жиынтық мөлшерлеме 20% болды. 2018 жылы 10% төменгі мөлшерлеме енгізілді. 2023 жылға дейін жеке табыс салығы 10% болды, содан кейін 15% және 20% қосымша жоғары мөлшерлемелер енгізілді. 2007 жылы жеке табысқа 15% мөлшерінде салық енгізілді, 2009 жылы 12%-ға және 2010 жылы 9%-ға төмендетілді. 2013 жылы екінші жоғары мөлшерлеме 15% енгізілді, 2015 жылы 13%-ға дейін, 2016 жылы 11%-ға дейін төмендетілді және 2020 жылы жойылды, осылайша 9% мөлшеріндегі салыққа оралды. 2022 жылы екінші жоғары мөлшерлеме 15% қайта енгізілді. 2001 жылы жеке табысқа 13% мөлшерінде салық енгізілді, ал 2021 жылы 15% мөлшерінде салық енгізілді. 2012 жылы жеке табысқа 25% мөлшерінде салық енгізілді, ол 2015 жылы 26% және 31% екі мөлшерлемемен алмастырылды. 2018 жылға дейін жеке табысқа 15% мөлшерінде салық енгізілді, содан кейін 20% және 30% қосымша жоғары мөлшерлемелер енгізілді. 2004 жылы жеке табысқа 19% мөлшерінде салық енгізілді, ал 2013 жылы 25% екінші жоғары мөлшерлеме енгізілді. 2017 жылға дейін жеке табысқа 25% мөлшерінде салық енгізілді, содан кейін 30% екінші жоғары мөлшерлеме енгізілді. 2009 жылға дейін жеке табыс салығы 30% болды, содан кейін 15% төменгі мөлшерлеме енгізілді.

Ұлттық деңгейден төмен юрисдикциялар

2001 жылы жеке табысқа 10% біртекті салық енгізілді, ал 2016 жылы 12, 13, 14 және 15% қосымша жоғары ставкалары енгізілді. Бұл біртекті салық Канада Федералдық үкіметі белгілеген прогрессивті ставкаларына қосымша болды. 1917 жылы жеке табысқа біртекті салық енгізілді. Бастапқы мөлшерлеме 1,5% болды және көп рет өзгертіліп, 1990 жылы 6,25%-ға, ал 2020 жылы 5%-ға жетті. Кейбір инвестициялық табыстарға әртүрлі біртекті ставкалары қолданылды. 2023 жылы штат жоғары табысқа 4% қосымша салық енгізіп, осылайша біртекті салық жүйесін тоқтатты. Бұл біртекті салық АҚШ Федералдық үкіметі белгілеген прогрессивті ставкаларына қосымша болды. 1929 жылы пайыздар мен дивидендтерге 5% мөлшерлемеде біртекті салық енгізілді. 1937 жылы ставка 6%-ға, 2016 жылы 5%-ға, 2017 жылы 4%-ға, 2018 жылы 3%-ға, 2019 жылы 2%-ға, 2020 жылы 1%-ға өзгертілді және 2021 жылы салық жойылды. Бұл біртекті салық АҚШ Федералдық үкіметі белгілеген прогрессивті ставкаларына қосымша болды.