Роберт Дик: Шотландиялық геолог және ботаник

Кіріспе

Шотланд геологы және ботанигі Роберт Дик (1811 жылғы қаңтар – 1866 жылғы 24 желтоқсан) – шотланд геологы және ботанигі болған.

Өмір

Ол Клэкманнанширдегі Туллибоди қаласында дүниеге келген. Оның әкесі жақын маңдағы Алоа қаласында акциз қызметкері болған. Он үш жасында, шіркеу мектебінде жақсы бастауыш білім алғаннан кейін, Дик нан пісірушінің шәкірті болды және үш жыл бойы осы мамандықты меңгерді. Осы жылдары ол жабайы гүлдерге қызығушылық танытты – өсімдіктер жинағын жасап, ескі энциклопедиядан олардың аттарын біртіндеп үйренді. Мерзімі біткен соң ол Туллибодиден кетіп, Лейт, Глазго және Гринок қалаларында саяхаттап, нан пісіруші болып жұмыс істеді. Осы уақытта 1826 жылы акциз бақылаушысы ретінде Тюрсоға ауыстырылған әкесі, ұлына сол қалада нан пісіру шеберханасын ашуды ұсынды. Дик 1830 жылы Тюрсоға барып, нан пісіру бизнесін бастады және өмірінің соңына дейін қажырлы еңбек етті. Осы кезеңде ол Кайтнестің кең аумағындағы өсімдіктерді, моллюскаларды және жәндіктерді зерттеуге және жинауға шын ниетпен берілді. Тюрсоға қоныстанғаннан кейін көп ұзамай оның назары тау жыныстары мен қазба жәндіктерге ауды. 1835 жылы ол алғаш рет қазба балықтардың қалдықтарын тапты, бірақ қызығушылығы бірнеше жылдан кейін ғана күшейді. Содан кейін ол Хью Миллердің 1841 жылы жарық көрген «Ескі қызыл құмтас» атты еңбегінің бір данасын алып, Кайтнесс жартастарындағы қазбаларды балға мен сомырмен жүйелі түрде жинауға кірісті. 1845 жылы ол Holoptychius қалдықтарын тауып, үлгіні Миллерге жіберді, содан кейін де өзінің ең жақсы қазба балықтарын осы геологқа, ал Миллер қайтыс болғаннан кейін басқа геологтарға жіберді. Осылайша ол геологиялық білімнің дамуына зор үлес қосты, бірақ өзі ештеңе жариялаған жоқ және жария болудан да қорқпады. Оның гербариясы, құрамында 200-ге жуық парақ мох, папоротник және гүлді өсімдіктерден тұрады және «толықтығымен ерекше» саналады. Қазір ол көптеген қазбаларымен бірге Тюрсо мұражайында сақталады. Дик өмір сүру үшін ауыр күрес жүргізді, әсіресе қарттық шағында бәсекелестік күшейген кезде, ол жақындап бара жатқан кедейлікке ұшырады: бірақ осы туралы оның достарының көбісі, егер білсе де, тым кеш білді. Тюрсодағы жаңа зиратта орнатылған ескерткіш оның өмірлік еңбегіне деген құрметті көрсетеді, осы ынталы натуралисттің еңбегі бағаланғанда оның құрметке ие болғанын дәлелдейді. Оның жасаған бір ашылымы – 385 миллион жылдық плакодерма Microbrachius dicki екі жыныстың арасындағы көбейістің ең ерте мысалы екені расталды.

He was born at Tullibody, in Clackmannanshire. His father was an officer of excise in nearby Alloa. At the age of thirteen, after receiving a good elementary education at the parish school, Dick was apprenticed to a baker, and served for three years. In these early days he became interested in wildflowers—he made a collection of plants and gradually acquired some knowledge of their names from an old encyclopedia. When his time was up he left Tullibody and gained employment as a journeyman baker at Leith, Glasgow and Greenock. Meanwhile, his father, who in 1826 had been removed to Thurso, as supervisor of excise, advised his son to set up a baker's shop in that town. Dick went there in 1830, started a business as a baker, and worked laboriously until his death. Throughout this period he zealously devoted himself to studying and collecting the plants, mollusca and insects of a wide area of Caithness. Soon after he settled in Thurso his attention was directed to the rocks and fossils. In 1835 he first found remains of fossil fishes; but it was not until some years later that his interests became greatly stirred. Then he obtained a copy of Hugh Miller's Old Red Sandstone (published in 1841), and he began systematically collecting with hammer and chisel the fossils from the Caithness flags. In 1845 he found remains of Holoptychius and forwarded specimens to Miller, and he continued to send the best of his fossil fish to that geologist, and to other geologists after the death of Miller. In this way he largely contributed to the progress of geological knowledge, although he himself published nothing and was never averse from publicity. His herbarium, which consisted of about 200 folios of mosses, ferns and flowering plants "almost unique in its completeness," is now stored, with many of his fossils, in the museum at Thurso. Dick had a hard struggle for existence, especially through competition during his late years, when he was reduced almost to beggary: but of this few, if any, of his friends were aware until it was too late. A monument erected in the new cemetery at Thurso testifies to the respect which his life work created, when the merits of this enthusiastic naturalist came to be appreciated. One of his discoveries, the 385 million year old placoderm Microbrachius dicki was confirmed as the earliest known example of copulation between two sexes.