Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын пэрі, әскері және сарай адамы Роберт Берти, Линдсидің 1-ші графы КГ (16 желтоқсан 1582 – 24 қазан 1642), бұрын (1601 жылдан 1626 жылға дейін) 14-ші Уиллоуби де Эресби бароны, ағылшын пэрі, әскері және сарай адамы болған.
English peer, soldier and courtier
Robert Bertie, 1st Earl of Lindsey KG (16 December 1582 – 24 October 1642), previously (from 1601 to 1626) 14th Baron Willoughby de Eresby was an English peer, soldier and courtier.
Ерте өмір
Роберт Берти – Пергрейн Бертидің, 13-ші Уиллоуби де Эресби баронының (12 қазан 1555 ж. т., 25 маусым 1601 ж. ө.) және Мэри де Веренің, Оксфордтың 16-шы графы Джон де Веренің және Марджери Голдингтің қызы болған. Елизавета I оның крест анасы болды, ал оның ең жақын екі графы (Роберт Дадли, Лестердің 1-ші графы, және Роберт Девер, Эссекстің 2-ші графы), олардың есімдерін ол алған, оның крест әкелері болды. Ол Эссекс жасаған Кадиз экспедициясына қатысып, кейін Нидерландыда Морис Нассау, Оранж принцінің басшылығымен қызмет еткен. Тіпті 1601 жылдың жазында Рейнберг қамалында ағылшын әскерлеріне уақытша қолбасшылық еткен. Король Яков I-нің бейбіт тұсындағы ұзақ континенттік соғыстарды ағылшын аристократиясы қару-жарақ мектебі ретінде қарастырды, себебі бірнеше науқан ақсүйек адамның білімін аяқтаудың әдемі жолы саналды. Ол 1601 жылы әкесінен Уиллоуби де Эресби барондық атағын мұраға алды. Кейіннен 22 қарашада Линдси графы болып жарияланды және атағын Линкольнширдің үш бөлігінің солтүстігіндегі, ежелгі Линдси Корольдігінен алды.
Robert Bertie was the son of Peregrine Bertie, 13th Baron Willoughby de Eresby (b. 12 October 1555 – d. 25 June 1601) and Mary de Vere, daughter of John de Vere, 16th Earl of Oxford, and Margery Golding. Queen Elizabeth I was his godmother, and two of her favourite earls (Robert Dudley, 1st Earl of Leicester, and Robert Devereux, 2nd Earl of Essex), whose Christian name he bore, were his godfathers. He had been part of Essex's expedition to Cádiz, and had afterwards served in the Netherlands, under Maurice of Nassau, Prince of Orange. He was even given temporary command of English forces during the Siege of Rheinberg in the summer of 1601. The long Continental wars throughout the peaceful reign of King James I had been treated by the English nobility as schools of arms, as a few campaigns were considered a graceful finish to a gentleman's education. He succeeded his father as Baron Willoughby de Eresby in 1601. He was later created Earl of Lindsey on 22 November 1626 and took his title from the northern of the three parts of Lincolnshire, the old Kingdom of Lindsey.
Кәсіпкер
Линдси деңгейі, Фенс аймағында, Глен өзені мен Гавен арасында, Бостон қаласында, Линкольнширде, оның дренаждалуына ең көп үлес қосқан бірінші Линдси графының құрметіне аталған. Дренаждық жұмыстар 1638 жылы аяқталғаны жарияланды, бірақ Азамат соғысы басталғанда жобаға немқұрайлы қаралып, жер бұрынғы қалпына келді. Жүз жылдан астам соң, оны қайтадан кептіргенде, ол Қара шлюз деңгейі деп аталды. Қосымша ақпаратты Линкольншир, 20-баптан қараңыз.
The Lindsey Level in The Fens, between the River Glen and The Haven, at Boston, Lincolnshire, was named after the first Earl Lindsey as he was the principal adventurer in its drainage. The drainage work was declared complete in 1638 but the project was neglected with the onset of the Civil War so that the land fell back into its old state. When it was drained again, more than a hundred years later, it was called the Black Sluice Level. There is more information under the article Twenty, Lincolnshire.
Англияның азаматтық соғысы
Лорд Линдси король Карл I мен Парламент арасындағы даулар соғысқа ұласуы мүмкін деп қорқып, Линкольншир және Нортгемптонширдегі өзінің шаруаларын әскери жаттығуларға жинап, олардан жаяу әскер полкі құрды.
As soon as Lord Lindsey had begun to fear that the disputes between the King, Charles I and Parliament must end in war, he had begun to exercise and train his tenantry in Lincolnshire and Northamptonshire, of whom he had formed a regiment of infantry.
Халлдың бірінші қоршауы
Лорд Линдси 1642 жылы сәуір айында корольді, Халл қаласындағы қару-жарақ қорын корольдің әскери пайдалануына беру үшін келіссөздер жүргізуге тырысқан топтың бір бөлігі ретінде ертіп жүрді. Бұл талапты парламентшіл губернатор сэр Джон Хотем қабылдамады, ол топты қуды, нәтижесінде олар корольмен бірге Йоркке қайтаруға мәжбүр болды. Шілде айының басында король 3000 жаяу және 1000 атты әскерімен Йорктан оралды, қазір парламенттік әскерлермен нығайтылған қаланы қоршауға ниеттенді. Қаланы қоршауға алуға бұйрық берген сэр Джон Мелдрум, Йоркке қайтып, қоршау кезінде Лорд Линдсиге басшылық етуді тапсырды. Мелдрум қаладан бірнеше тиімді шабуылдар жасады, соңғысы 27 шілдеде Линдси әскерлері Халлдан батысқа қарай Анлабиде орнатылған қару-жарақ қорын жарылдырды. Линдси әскерлері, олардың атты әскері Беверлиге қайтылған жаяу әскермен қолдаусыз қалды, осы қару-жарақтарын жоғалтқаннан кейін қоршаудан бас тарды және Йоркке шегінді, қоршауды көтерді.
Lord Lindsey accompanied the King in April 1642 as part of a party who tried to negotiate a handover of the magazine at Hull for the King's military use. This handover was turned down by the pro Parliamentary governor, Sir John Hotham, who expelled the party, causing it to withdraw with the King to York. Early in July, the King returned from York with a force of 3,000 infantry and 1,000 cavalry, intent on besieging the city, now garrisoned by reinforcing Parliamentary troops commanded by Sir John Meldrum, returning to York while leaving Lord Lindsey in command through the siege. Meldrum ordered some effective sorties out of the city, the last of which, on 27 July, blew up the arsenal Lindsey's troops had set up at Anlaby, west of Hull. Lindsey's force, whose cavalry were unsupported by the infantry who had withdrawn to Beverley, gave up the siege after this loss of their munitions and retreated back to York, lifting the siege.
Эджхилл шайқасы
Лорд Линдси 59 жастағы өте тәжірибелі әскер болғандықтан, Англия азамат соғысының басында король Карл I оны Эджхилл шайқасына роялистердің бас генералы етіп тағайындады. Бірақ король атты әскерді Линдсидің басқаруынан, оның генералы, корольдың жүрегіндегі туысы Рейн принці Руперттен, тек корольдің бұйрығын алуға рұхсатсыз босатты. Руперт 22 жаста ғана болды, және ол Отыз жылдық соғыста шайқасқан тәжірибелі әскер болғанымен, атты әскерді жаудың атты әскеріне ғана емес, жаяу әскерді қолдау үшін де пайдалану керектігін әлі білмеген еді. Линдсимен бірге оның ұлы Монтегю Берти, Виллоуби лорды болды, ол Нидерландыда испандарға қарсы қызмет еткен, ал оралғаннан кейін Құтқарушылар полкінде капитан және жатақхананың джентльмені болды. Энтони ван Дейк әкесі мен ұлының портреттерін қалдырды: біреуі – шала бас, сергек, нақты көрінетін, бұрынғы соғыстардың кеудешесі мен қолғаптары бар ескі жауынгер; екіншісі – нағыз кавалердің бейнесі, бойы биік, қарапайым және әдемі, жұмсақ, ойлы бетімен, королева Генриеттаның сарайына тән ұзын локонды шаштарымен және терең тігіспен жасалған жағасы мен манжеттерімен. 23 қазанның 1642 жылы таңында сағат сегізде король Чарльз Эджхилл төбесімен жүріп, Қызыл Ат аңғарына қарады, ол әдемі шалғынды жер, мұнда-сонда тікенектер мен тоғайлармен бөлінген. Оның әскері оны қоршап алды, ал аңғарда ол телескопы арқылы Кинетон қаласынан шығып, үш қатарға орналасқан түрлі парламенттік полктерді көре алды. «Мен бұрын ешқашан көтерілісшілерді бірге көрген емеспін», – деді ол оған қарсы тұрған поддандыларына қайғылы қарап. «Мен олармен шайқасамын. Құдай және Оған дұға ететін жақсы адамдар менің ісімнің әділдігіне көмектессін». Оның барлық күштері түскі сағат екіге дейін жиналмады, өйткені офицер болған джентльмендерге өз шаруалары мен адал қызметкерлерін шақыру және оларды қандай да бір тәртіпке келтіру оңай болмады. Лорд Линдси, сол кезде парламенттік күштердің қолбасшысы болған Роберт Деверёнің, 3-ші граф Эссекстің ескі серігі, олардың Голландияда бірге зерттеген тактикасын қолданатынын білді, бірақ бір күні олар өздерінің туған Англиясында бір-біріне қарсы тұруы мүмкін екенін ойламады. Ол Эссекстің генералдік қабілетін жоғары бағалады және корольдік армияның жағдайы ең жоғары сақтық талап ететінін мәлімдеді. Руперт, екінші жағынан, Отыз жылдық соғыстың қатыгез сарбаздарының жылдам және отты шабуылдарын көрген және Швеция королі Густав Адольфтың туында құрметке ие болған көптеген шотландтардың бірі Патрик Рутвен, Лорд Рутвенмен қолдау көрсетті. Руперт патшалық атты әскердің кенеттен шабуыл жасаса, дөңгелектілерді алаңнан сүртіп тастайды және жаяу әскер жеңіске жеткеннен кейін ғана оны қуалайды деп мәлімдеді. Король, өзінің поддандыларымен шайқасуға мәжбүр болғанына қатты қайғырды және ешқашан шайқас көрмеген, оның рухты немересінің қызу сөздері мен ескі графтың салмақты жауаптары арасында толыққанды мазасыздыққа түсті. Соңында король, кем дегенде Рупертті ренжітпеуге ниеттеніп, Рутвенге әскерді шведтер үлгісінде орналастыруды бұйырды. Бұл бас генерал үшін король түсінгеннен де үлкен қорлық болды, бірақ ол ескі сарбаздың адалдығын шайқалта алмады. Ол генералдың бос лауазымынан бас тартты, бұл жағдайды одан да нашарлатты, және өз Линкольншир полкінің полковнигі ретінде әрекет ету үшін кетіп, қожайынының мазасыздығына ашынды және жеке пікір қанастығы оның міндетін орындауына кедергі келтірмейтініне шешім қабылдады. Оның полкі жаяу әскерден тұрды және Эссекс графының туына қарама-қарсы орналасты. Түстен кейін патша әскері төбеден төмен қарай басты. Принц Руперттің шабуылы толығымен сәтті аяқталды. Ешкім тіпті оның әскерімен қылыстарды қиыстыруға асықпады, бірақ барлық дөңгелектілер алаңнан басымен құлап, роялистер қызыл қанмен қуды. Бірақ армияның негізгі бөлігі берік тұрды және біраз уақыт бойы шайқас теңдей болды, содан кейін резервте сақталған парламенттік атты әскердің үлкен тобы дөңгелектеп, олардың аз ату құралдары таусылған кезде патшалық күштерге шабуыл жасады. Бірақ қадам сайын олар батыл шегінді, ал Руперт, шабуылынан оралғаннан кейін, шашыраған әскерін қайта жинауға тырысты, осылайша дөңгелектілерге қайта шабуыл жасауға болатын еді. Кейбіреулері тонаған, кейбіреулері дөңгелектілерді қуған, ешқайсысын бірге жинау мүмкін болмады.
As Lord Lindsey was a most experienced soldier of 59 years of age at the start of the English Civil War, King Charles I had appointed him General in chief of the Royalists for the Battle of Edgehill. However, the King had imprudently exempted the cavalry from Lindsey's command, its general, the King's nephew Prince Rupert of the Rhine, taking orders only from the King. Rupert was only 22 years old, and although an experienced soldier who had fought in the Thirty Years' War, he had not yet learnt that cavalry should also be used in support of infantry and not just against the enemy's cavalry. With Lindsey was his son Montagu Bertie, Lord Willoughby who had seen some service against the Spaniards in the Netherlands, and after his return had been made a captain in the Lifeguards, and a Gentleman of the Bedchamber. Anthony van Dyck has left portraits of the father and the son; the one a bald headed, alert, precise looking old warrior, with the cuirass and gauntlets of earlier warfare; the other, the very model of a cavalier, tall, easy, and graceful, with a gentle reflective face, and wearing the long lovelocks and deep point lace collar and cuffs characteristic of Queen Henrietta's Court. At eight o'clock, on the morning of 23 October 1642 King Charles was riding along the ridge of Edge Hill, and looking down into the Vale of the Red Horse, a fair meadow land, here and there broken by hedges and copses. His troops were mustering around him, and in the valley he could see with his telescope the various Parliamentary regiments, as they poured out of the town of Kineton, and took up their positions in three lines. "I never saw the rebels in a body before," he said, as he gazed sadly at the subjects arrayed against him. "I shall give them battle. God, and the prayers of good men to Him, assist the justice of my cause." The whole of his forces were not assembled till two o'clock in the afternoon, for the gentlemen who had become officers found it no easy matter to call their farmers and retainers together, and marshal them into any sort of order. Lord Lindsey, who was an old comrade of Robert Devereux, 3rd Earl of Essex, who was by then the commander of the Parliamentarian forces, knew that he would follow the tactics they had both together studied in Holland, little thinking that one day they should be arrayed one against the other in their own native England. He had a high opinion of Essex's generalship, and insisted that the situation of the Royal army required the utmost caution. Rupert, on the other hand, had seen the swift fiery charges of the fierce troopers of the Thirty Years' War, and was backed up by Patrick Ruthven, Lord Ruthven, one of the many Scots who had won honour under King Gustavus Adolphus of Sweden. A sudden charge of the Royal horse would, Rupert argued, sweep the Roundheads from the field, and the foot would have nothing to do but to follow up the victory. The King, sad enough at having to fight at all with his subjects, and never having seen a battle, seemed entirely bewildered between the ardent words of his spirited nephew and the grave replies of the well seasoned old Earl. Eventually the King, willing at least not to irritate Rupert, desired that Ruthven should array the troops in the Swedish fashion. It was a greater affront to the General in chief than the king was likely to understand, but it could not shake the old soldier's loyalty. He gravely resigned the empty title of General, which only made confusion worse confounded, and rode away to act as colonel of his own Lincolnshire regiment, pitying his master's perplexity, and resolved that no private pique should hinder him from doing his duty. His regiment was of foot soldiers, and was just opposite to the standard of the Earl of Essex. In the afternoon the Royal forces marched down the hill. Prince Rupert's charge was fully successful. No one even waited to cross swords with his troopers, but all the Roundhead horse galloped headlong off the field, hotly pursued by the Royalists. However, the main body of the army stood firm, and for some time the battle was nearly equal, until a large troop of Parliamentary cavalry who had been kept in reserve, wheeled round and fell upon the Royal forces just when their scanty supply of ammunition was exhausted. Step by step, however, they retreated bravely, and Rupert, who had returned from his charge, sought in vain to collect his scattered troopers, so as to fall again on the Roundheads. Some were plundering, some chasing the Roundheads, and none could be got together.
Өлім
Лорд Линдсидің жамбас сүйегіне оқ тиіп, құлап түсті. Оны бірден Roundhead атты әскері қоршап алды, бірақ оның ұлы, лорд Уиллоуби, оның қауіпті жағдайын көріп, жалғыз өзі олардың арасына секіріп, алға жылжып, әкесін қолына көтеріп алды, өзінің қауіпсіздігін ойламады. Айналасындағы Roundhead әскерлері оған қарсы берілуге шақырды, ол асығыс түрде қылышын тапсырып, графты ең жақын сарайға алып барды және оны сабан үйіндісіне жатқызды, Roundhead күзетшісінің қарауында қанды тоқтатуға тырысты. Бұл суық түн болды, мұздай жел қараңғылықта айқайлап естілді. Лорд Линдси өзі былай деді: «Егер Құдай қаласа, мен аман қалсам, енді ешқашан осы алаңда балалармен шайқаспаймын!» – әрине, жас Руперт барлық қиындықтардың себебі деп ойлады. Оның ойы барлық уақытта туған елдің мүддесінде болды, ал ұлының ойы әкесіне арналған. Жасынан қан тоқтату мүмкін болмады және қарттың күші біртіндеп азайды. Түн ортасына қарай графтың ескі серігі Эссекс оның жағдайы туралы хабар алды және оны тексеру үшін бірнеше офицерлерді, сондай-ақ жедел хирургиялық көмек көрсетуге уәде берді. Линдси әлі де күшпен сөйлеп, олардың бұзылған сенімі және адалдықсыздық пен бүлік жасаудың күнәсі туралы айтты, олар бірінен соң бірі сарайдан шығып, Эссекске ескі досын көруге бармауға кеңес берді, өйткені ол осылай ниеттенген. Алайда хирург келді, бірақ кеш қалды, Линдси суықтан және қан жоғалтудан соншалықты әлсіреген еді, ол 1642 жылғы 24 қазанның таңында қайтыс болды, оны Уорвик қамалының қақпаларынан көтеріп алып өткенде, онда басқа Роялист тұтқындары да ұсталып тұрды. Оның ұлы, король Чарльз оны босатуға барлық күшін салғанына қарамастан, шамамен бір жыл бойы Парламент тарапының тұтқыны болып қалды. Лорд Линдсейді Эджхилл шайқасында король үшін соғысқан 16-шы Кроуфорд графы Людовик Линдсеймен шатастыруға болмайды.
Lord Lindsey was shot through the thigh bone, and fell. He was instantly surrounded by Roundhead cavalry; but his son, Lord Willoughby, seeing his danger, flung himself alone among them, forced his way forward, and raised his father in his arm, unheeding his own safety. The throng of Roundheads around called to him to surrender, and, hastily giving up his sword, he carried the Earl into the nearest shed, and laid him on a heap of straw, vainly striving to staunch the blood under watch of a Roundhead guard. It was a bitterly cold night, and the frosty wind came howling through the darkness. Lord Lindsey himself murmured, "If it please God I should survive, I never will fight in the same field with boys again! "–no doubt deeming that young Rupert had wrought all the mischief. His thoughts were all on the cause, his son's all on him. It proved impossible to stop his wounds bleeding and gradually the old man's strength ebbed away. Toward midnight the Earl's old comrade Essex had news of his condition, and sent some officers to enquire for him, and promise speedy surgical attendance. Lindsey was still full of spirit, and spoke to them so strongly of their broken faith, and of the sin of disloyalty and rebellion, that they slunk away one by one out of the hut, and dissuaded Essex from coming himself to see his old friend, as he had intended. The surgeon, however, arrived, but too late, Lindsey was already so much exhausted by cold and loss of blood, that he died early in the morning of 24 October 1642, as he was being carried through the gates of Warwick Castle where other Royalist prisoners were being kept. His son, despite King Charles' best efforts to obtain his exchange, remained a prisoner of the Parliamentary side for about a year. Lindsey is buried in St Michael and All Angels Church, Edenham, Lincolnshire. Lord Lindsey should not be confused with Ludovic Lindsay, 16th Earl of Crawford, who also fought for the King at the Battle of Edgehill.