Кіріспе
Австралиялық крикетші Харольд Эдвард Гилберт (1 тамыз 1905 – 9 қаңтар 1978), Эдди Гилберт деп белгілі, Австралияның абориген крикетшісі және Шеффилд қалқанында Квинсленд штатын өкілдік еткен. Ол өте жылдам доп тастаушы ретінде сипатталған. 1930 және 1936 жылдар аралығында Квинсленд үшін Шеффилд Шилд турнирінде бақ сынаған. Дон Брэдман оны өмірінде кездескен ең жылдам доп тастаушы деп атап, "(Англияның жылдам доп тастаушысы) Гарольд Ларвудтан және басқа ешкімнен де жылдам" болғанын айтқан.
Harold Edward Gilbert (1 August 1905 – 9 January 1978), known as Eddie Gilbert, was an Australian Aboriginal cricketer who represented Queensland in the Sheffield Shield. He was described as an exceptionally fast bowler. He competed for Queensland in the Sheffield Shield between 1930 and 1936. Described by Don Bradman as the fastest bowler he ever faced, Bradman said he was “faster than anything seen from (England fast bowler) Harold Larwood or anyone else.”
Ерте және жеке өмір
Гилберт үш жасында Вудфорд маңындағы үйінен алынып, «Ұрланған Ұрпақтар» құрамына енгізілді және Брисбеннің солтүстігіндегі, қазір Шербург деп аталатын Баранбах аборигендік қорығында фермаларда өсті. Ол жас кезінде крикет ойнауды бастады, алғашқыда баяу доп тастаушы ретінде ойнаған, бірақ жылдар бойығы қажырлы еңбек пен жаттығулардың нәтижесінде икемді білегі арқылы жылдамдығын арттырды.
Бірінші дәрежелі мансап
1930 жылы штаттық «Колтс» командасында ойнағаннан кейін, Гилберт 1930/31 жылғы Квинсленд «Шеффилд Шилд» командасына шақырылды. Гилберт Австралияда бірінші сыныпты крикет ойнаған бесінші абориген австралиялық болды, оған дейін 1870 жылы Твопенни, 1879 жылы Джонни Муллаг, 1900 жылы Джек Марш және 1902 жылы Альберт Генри ойнаған. (Айта кетейік, 1868 жылғы Англияға аборигендердің крикет турнесі бірінші сыныптық болып есептелмейді.) Гилберт Квинслендтегі алғашқы маусымында «Шеффилд Шилд» турниріндегі алты ойынның бесеуінде ойнап, 15 қақпа алды. Гилберт 141 оверден астам доп тастап, 33.46 орташа көрсеткішті тіркеді. Оның ең жақсы нәтижесі – 4–44. Жалпы, командадағы алғашқы маусымында Гилберт 15 оверден астам доп тастаған боулерлер арасында 13-орынды иеленді. Квинслендтегі алғашқы маусымынан кейін Гилберт 1931–32 жылдары Квинслендтің алты матчының бесеуінде ойнады. Команда өткен маусымдағыдан жақсы нәтижелерге қол жеткізгендіктен, Квинсленд Гилберттің аз доп тастауына және көбірек қақпа алуына (21) мүмкіндік берді. Осы екі фактор Гилберттің боулинг орташасын да жақсартты. Маусым соңында Гилберт турнирде ең көп қақпа алған боулерлердің арасында бесінші орынды иеленді және Викторияға қарсы алғашқы бес қақпасын алды (5–67). Гилберттің үшінші маусымында «Шеффилд Шилд» (1932–33) турнирінде ол Квинсленд үшін тек екі ойын ойнады, команда алты ойынның барлығында жеңіліске ұшырап, соңғы орынға түсті. Біріншісі қазан айының соңында Викторияға қарсы, маусымның алғашқы матчы. Викторияның бірінші иннингінде Гилберт, тек сегіз овер доп тастап, 0–58 есебімен аяқтады. Командаласы және Австралия боулері Рон Оксенхэм 4–95 есебімен аяқтады. Викторияның бірінші және жалғыз иннингі 552 ұпаймен аяқталды. Виктория бір иннингпен 329 ұпаймен жеңіске жетті, бұл маусымдағы ең ірі жеңіс болды. Маусымның екінші ойынында Оңтүстік Австралияға қарсы (27–31 қаңтар) Гилберт Квинслендтің бірінші иннингіне құйрық бөлігінде кіріп, 1* ұпаймен аяқтады, Квинслендтің бірінші иннингін 129 ұпаймен аяқтауға көмектесті. Гилберттің боулингі Квинсленд үшін Оңтүстік Австралияның бірінші иннингінде өте маңызды болды. Шындығында, бұл маусымдағы оның ең жақсы өнер көрсетуі болды. Герберт Гэмбл мен Фрэнсис Брю бастапқы екі ойыншыны (ұсталған) шығарғаннан кейін, Гилберт топтық ойыншы Рой Лонерганды 31 ұпаймен қақпадан шығарды. Брю тағы біреуін алды, ал Кэсси Эндрюс біріншісін lbw арқылы алды. Содан кейін Гилберт қатарынан үш қақпа алып, иннингті 4–58 есебімен аяқтады. Оңтүстік Австралияның екінші иннингі тұрақты болды (76/1), бірақ Гилберттің екінші иннингі сәтті болмады, ол бірде-бір қақпа алмады. Квинсленд 9 қақпамен жеңіліске ұшырады. Мансабында Гилберт 19 «Шеффилд Шилд» матчында ойнап, 29.75 орташа есеппен 73 қақпа алды. Сонымен қатар, МКК, Вест-Индия және Оңтүстік Африка құрамаларына қарсы турнелерде 14 қақпа алынды. Вест-Индия құрамасына қарсы бір матчта ол 5/65 көрсетті. Жеңіске қарамастан, оның әрекетіне, аборигендік тегіне және Квинслендтің сол кезде салыстырмалы түрде әлсіз команда болғандығына байланысты ол Австралияның тестілік құрамасына шақырылмады.
"Қорған" дәуірі
1931 жылы Квинслендте тұратын абориген ретінде Эдди Гилберт 1897 жылғы аборигендерді қорғау заңының шектеулерімен байланысты болды. Бұл, ол әрбір бірінші сыныпты матчке қатысқанда аборигендердің қонысынан шығу үшін жазбаша рұқсат алуы тиіс екенін білдірді. Оның хат алмасуына қатысты құжаттар Квинсленд штатының архивінде сақталған. (QSA A/4736, Ішкі істер министрі, 1931 жылғы алынған хаттар тізілімі, Aborigines General үзінділері).
Зейнеткерлік
Гилберт 1936 жылы нашар формасының себебінен спорттан зейнеткерлікке шықты, содан кейін Квинсленд крикет кеңесінің және аборигендерді қорғау басқармасының өкілдері оның аборигендер елді мекеніне қайта оралуын ұйымдастырды. Гилберт 1978 жылдың 9 қаңтарында Брисбенге жақын орналасқан Вольстон парк ауруханасында 72 жасында, алкоголизм мен психикалық аурудан туындаған ұзақ жылдар бойы нашарлаған денсаулығынан кейін қайтыс болды. Кейбір адамдар оның денсаулық проблемаларына расизм себеп болды деп есептеді: оған командамен бір бөлмеде тұруға рұқсат берілмеді және жаттығу алаңында шатырда ұйықтауға мәжбүр болды. Бұған қоса, ол күдікті боулинг техникасы үшін ойыннан қуылды және алдаушы деп айыпталды. 2015 жылы Гилберттің ұлы Барни аурухананың жанындағы Эдди Гилберт еске алу алаңының ашылуында тақтайшаны ашты, ал халық әншісі Дермот Дорган атақты жылдам доп тастаушының өмірі мен күресі туралы "Эдди Гилберт" әнін орындады.
Брэдманды жұмыстан шығару
1931 жылдың 6 қарашасында Брисбендегі жаңа ашылған Брисбен Крикет алаңында ( "Gabba") Жаңа Оңтүстік Уэльс (NSW) командасына қарсы өткен матчта, ол бірінші доппен ашылушы Венделл Биллді "қазға" шығарды. Келесі ойыншы Дон Брэдман болды. Гилберт Брэдманды асықтырды, бірақ ол бірінші допты қағып алуға үміттенді. Екіншісі – қауіпсіз, жамбастан тыс. Үшінші доп тым жылдам болды: ол Брэдманның найзағайынан өтіп, Леонард Уотерманның қолғаптарына тиді. Төртіншісі де жылдам болды және Брэдманның ішкі жағына тиді. Соққыдан оның қолынан ұстаған құралы түсіп, қатты ауырды. Ол біршама уақыттан кейін тұрып, қайтадан аяғына келді. Содан кейін, жоғарыдан келетін доп. Брэдман қарсы шабуылға тырысты, бірақ ол тым жылдам болды. Доптың үстіңгі бөлігі ауаға көтеріліп, Уотермен оны оңай ұстады. Брэдман жылдар өткен соң, сол матчта Гилберттен алған бес доптың өміріндегі ең жылдам доптар екенін еске алды. Брэдманның айтуынша, қақпашы допты басынан жоғары ұстады, менің ойымша, ол шекараға жартылай жетті және Гилберттің доптары Ларвудтан немесе басқалардан көрінген кез келген доптан жылдамырақ болды. Брэдман өзінің өмірбаянында Гилберттің қимылы "күдікті" деп ойлаған. Гилберт Брэдманмен тағы екі рет, сондай-ақ 1932/33 жылғы әйгілі Bodyline туры кезінде Дуглас Джардинмен ойнады.
Боулинг стилі
Ол бір рет ғана лақтыру әрекеті үшін шақырылды, тіпті ол кезде тек білегін серпіткені үшін. Маңыздысы, төрешілер оның қолының түзулігіне ешқандай қарсылық білдірген жоқ. Оның шақырылған сәті 1931 жылы МКГ-да Виктория мен Квинсленд командалары арасындағы матчта болды. Төреші Эндрю Барлоу оның лақтыру әрекеті үшін 13 рет ескертпе жасады. Алан МакГилврэй Гилберттің "көрген ең жылдам боулингші" екеніне "еш күмәнім жоқ" деді және "крикетті жылдар бойы талдасам да, Эдди Гилберттен жылдам доп тастайтын адамды көзге елестете алмаймын" деді. Гилберттің лақтыру әрекетінің заңдылығы туралы сөйлегенде МакГилврэй: "Оның шынымен лақтығанын немесе лақтырмағанын анықтау қиын болды, себебі ол оң қолын күшпен серпітіп допты жібергенде, оны көру өте қиын еді."
Тану
2007 жылы Квинсленд Крикеті Гилберттің Грег Чаппелл көшесінде, Альбиондағы Аллан Бордер Филдінің сыртында қоладан жасалған мүсінін орнатты. Паулин Клейтонның жобалауымен мүсін Гилберттің толыққанды қимылында бейнеленген. Ескерткіш 2008 жылдың қараша айында салтанатты түрде ашылды. 2007 жылы, «Жергілікті спортшылар Квинсленді» ұйымы Квинсленд штатының ең үздік жергілікті спортшысын марапаттау үшін Эдди Гилберт медалін тағайындады.