Кіріспе
Геологияда, жапырақ немесе итергіш жапырақ – бастапқы орнынан итергіш жарықтан жоғары немесе одан алыс жылжытылған, үлкен, жапырақша тәрізді тау жынысы денесі. Жапырақтар континенттердің соқтығысу аймақтары сияқты қысымдық тектоникалық жағдайларда немесе белсенді субдукция аймақтарындағы үстіңгі тақтада қалыптасады. Жапырақтар тау жынысы массасының екінші тау жынысы массасына күшпен (немесе "итеру арқылы") әсер етуінен пайда болады, әдетте төмен бұрышты жарық жазықтығында. Нәтижесінде пайда болатын құрылымға ірі масштабты жатып қалған қатпарлар, жарық жазықтығы бойымен сығу, қабатталған итергіш үйінділері, терезелер және клиптер кіруі мүмкін. Бұл термин француз тіліндегі "үстел жамылғысы" деген сөзден алынған, бүктеліп, үстел үстінен итерілген жамылғыны еске түсіреді. 19 ғасырдан бері көптеген геологтар ірі масштабты итергіштерді анықтаған аймақтарды ашты. Олардың кейбіреулері палеонтологиялық деректермен расталды. Бұл тұжырымды Марсель Александр Бертран жасады, ол Альпі тауларының күрделі тектоникалық тарихын ашты және бұл құрылымды "nappe de charriage" деп атады. Ол Глар Альпі тауларында Арнольд Эшер фон дер Линт пен Альберт Хеймнің бұрынғы зерттеулерін қайта қарастырды. Оның Швейцариядағы жұмысы Эшер мен Морис Лужонға әсер етті. Бірнеше жылдан кейін Чарльз Лапворт Шотландияның солтүстік-батысында жапырақ құрылымын зерттеді. Кейіннен Лужон жапырақтар идеясын Карпат тауларына жеткізді.
In geology, a nappe or thrust sheet is a large sheetlike body of rock that has been moved more than or above a thrust fault from its original position. Nappes form in compressional tectonic settings like continental collision zones or on the overriding plate in active subduction zones. Nappes form when a mass of rock is forced (or "thrust") over another rock mass, typically on a low angle fault plane. The resulting structure may include large scale recumbent folds, shearing along the fault plane, imbricate thrust stacks, fensters and klippes. The term stems from the French word for tablecloth in allusion to a rumpled tablecloth being pushed across a table. Since the 19th century many geologists have uncovered areas with large scale overthrusts. Some of these were substantiated with paleontological evidence. The concept was developed by Marcel Alexandre Bertrand, who unraveled the complex tectonic history of the Alps and identified the feature as nappe de charriage. He reinterpreted earlier studies by Arnold Escher von der Linth and Albert Heim in the Glarus Alps. His work in Switzerland influenced Escher and Maurice Lugeon. Several years later, nappe structure was investigated in northwestern Scotland by Charles Lapworth. Lugeon later transferred the ideas of nappes to the Carpathians.
Орналастыру механизмдері
Нэпстер әдетте қысылу құрылымдары ретінде қарастырылады, бірақ төмен бұрышты жарылымдар бойындағы гравитациялық жылжуларда кейбір ерекшеліктерге тап болу мүмкін. Гравитациялық күштер кейбір жағдайларда компрессиялық итермелердің орналасуы кезінде маңызды рөл атқаруы мүмкін. Жүздеген тонна салмақты тау жыныстарының қозғалысына бірнеше күш әсер етуі мүмкін, олар бірдей немесе кезегі түрде әрекет ете алады. Бұл күштер көбінесе жоғары температура мен қысымда метаморфизмге және нэпстердегі тау жыныстарының күшті деформациясына әкеледі. Төменгі тереңдікте, төмен қысым мен температура қатты тау жыныстарының төмен бұрышты жарылымдармен қозғалуы үшін қажетті пластикалық және тұтқыр қасиеттерін қамтамасыз ете алмайды. Мұндай қасиеттер, балшықты жыныстарда немесе эвапориттерде айтарлықтай төмен температура мен қысымда қол жеткізілуі мүмкін, олар тектоникалық майлаушы ретінде әрекет ете алады. Ұғымдық кедергіні едәуір төмендететін процесс – сұйықтықтың артық қысымы, ол қалыпты қысымға қарсы әрекет етеді, осылайша жоғары литостатикалық қысымды азайтады және жарықтардың, катаклаздың және тектоникалық брекшияның немесе декольман жазықтығы ретінде әрекет ететін сынықтардың пайда болуына мүмкіндік береді. Эвапориттер көбінесе декольман және итермелеу жазықтықтарымен байланысты. Эвапориттер серпімді деформацияға бейім және сондықтан ажырау жазықтығы ретінде жиі кездеседі. Итермелі қабаттардың мінез-құлқы қазіргі уақытта орогендік клиндің моделімен түсіндіріледі, бұл ішкі клиннің θ бұрышына байланысты. Гравитациялық сырғанау – ауырлық күшінің әсерінен еңіс бойымен төмен қарай қозғалыс тудыратын қозғалыс. Гравитациялық таралу, мүмкін, диапиризмнің бастапқы кезеңімен бірге, жоғары жылу ағынынан туындайды, ол ішкі аймақта ажырауға себеп болады. Басқа механизмдер, мысалы, артқы жақтан итеру, жанама қысым күштерінің әсері және негіздің қысқаруы, негізінен бұрынғы механизмдердің өзгеруі болып табылады.