Кіріспе
Роберт Земекистің түсірген фильмі. Джон Малкович – Унферт рөлінде. Малкович жобаға қатысуына себеп, Земекиспен жұмыс істеген досының оны "өте жоғары бағалағандығы" болды. «Мен оны әрқашан қызықты және жаңашыл режиссер деп есептедім. Сценарийді қатты ұнатып, топтың құрамын және процестің өзін де қызықтырдым». Ол қозғалысты түсіру арқылы жұмыс істеу тәжірибесін театр сахнасындағы тәжірибесімен салыстырды. Сондай-ақ, бұл процесті қызықты санады: «Кәдімгі фильм түсіру күнінде сіз 1/8 беттен 3/8 бетке дейін, көбінесе 2,5-3 бет материал түсіресіз. Бұрынғыдан сәл көп болуы мүмкін, бірақ әрқашан емес. Демек, сіз күніне шамамен 20 минут рөл сомдайсыз. Ал бұл жолы сіз күні бойы, компьютерлік ақпаратты үйлестіруге және компьютерлердің деректерді оқып, сіздің деректерді жіберіп жатқаныңызға көз жеткізуге кететін аз ғана уақыттан басқа, рөл сомдайсыз. Мен кәсіби актер болғандықтан, отырудан гөрі рөл сомдағанды ұнатамын, сондықтан бұл маған қызықты». Малкович сондай-ақ, өзінің орта мектепте бұл поэманы оқығанын еске алды және «егер біз белгілі бір мөлшердегі шумақтарды жатқа айта алмасақ, жазатынбыз. Бұл ағылшын тілі сабағында оқылды және менің оқуым үлгілі болды деп ойлаймын». Брендан Глисон – Вигф, Беовульфтің серкесі. Робин Райт Пенн – Уэлтеоу патшайым. Элисон Ломан – Урсула, Беовульфтің қарт шағындағы әйелі. Костас Мандилор – Хондшеу. Себастьян Рош – Вулфгар. Грег Эллис – Гармунд. Тайлер Стилман – Жас Каин, Унферттің мүгедек құлы. Доминик Китинг – Ересек Каин. Рик Янг – Эофор. Шарлотта Солт – Эстрит. Лесли Хартер Земекис – Ирса. Фредрик Хиллер – Фризиялық Финн.
John Malkovich as Unferth. Malkovich became involved in the project because one of his friends, who had worked with Zemeckis, "spoke very highly of him. I had always found him a very interesting and innovative filmmaker. I liked the script very much and I liked the group involved and the process interested me a great deal also." He found the experience of working with motion capture to be similar to his experiences working in the theater. He also found the process intriguing: "Say you do a normal day of filmmaking. Sometimes that's 1/8 of a page, sometimes it's 3/8th of a page, normally let's say it's 2½ pages, maybe 3. Now it's probably a little more than it used to be but not always. So you may be acting for a total of 20 minutes a day. In this, you act the entire day all the time except for the tiny amount of time it takes them to sort of coordinate the computer information, let's say, and make sure that the computers are reading the data and that you're transmitting the data. It interests me on that level because I'm a professional actor so I'd just as soon act as sit around." Malkovich also recalled that he studied the original poem in high school, and that "I think we got smacked if we couldn't recite a certain number of stanzas. It was in the Old English class and I think my rendition was exemplary." Brendan Gleeson as Wiglaf, Beowulf's lieutenant
Robin Wright Penn as Queen Wealtheow
Alison Lohman as Ursula, Beowulf's concubine when he is an old king
Costas Mandylor as Hondshew
Sebastian Roche as Wulfgar
Greg Ellis as Garmund
Tyler Steelman as Young Cain, Unferth's disabled slave
Dominic Keating as Adult Cain
Rik Young as Eofor
Charlotte Salt as Estrith
Leslie Harter Zemeckis as Yrsa
Fredrik Hiller as Finn of Frisia
Даму
Автор Нил Гайман мен сценарист Роджер Авари 1997 жылғы мамыр айында «Беовульф» фильмінің экрандық нұсқасын жазды (олар 1996 жылы «Уорнер Брос» компаниясы оны тоқтатқанға дейін Гайманның «Сандмен» фильмінің экрандық нұсқасы жөнінде жұмыс істегенде танысқан). Сценарийді сол жылы ImageMovers опциялады және DreamWorks студиясында Авари режиссерлікке, ал Роберт Земекис продюсерлікке тартылды. Авари 15-20 миллион АҚШ доллары бюджетпен «Жабервоки» немесе «Экскалибур» сияқты кішкентай, реалистік фильм түсіргісі келетінін айтты. Земекиске поэма ұнамады, бірақ сценарийді оқығаннан кейін риза болды. Бюджеттің өсуіне байланысты Земекис сценарийшілерге сценарийді қайта жазуды бұйырды, себебі «Сіздер жазатын ештеңе маған бір минуттық түсірілім үшін миллион доллардан артық тұрмайды. Ең батыл қиялданыңыздар!» Ажыдаһармен болған күрес сөйлесуге толы көріністен алып, жартастар мен теңізді қамтыған шайқасқа айналды. Земекис «Полярлық экспресс» фильмінде бірге жұмыс істеген Джером Ченді тағайындап, екеуі реализмді басты мақсат ретінде белгіледі. Анимациялық топ жетекшісі Кен Макдональд Земекистің қозғалысты түсіру технологиясын қолданғанын түсіндірді, өйткені «Тірі түсірілім сияқты сезілгенімен, Боб көптеген керемет кадрларды жасады. Жанды актерлермен мұндай эффектілерге қол жеткізу мүмкін емес. Бұл технология оған еркіндік пен толық бақылау береді. Ол жарықтан уайымдамайды. Актерлер белгілі бір нүктелерге дәл тұруы керек емес. Олар камераның қайда екенін білуі қажет емес. Бұл – таза актерлік шеберлік». 25 × 35 фут көлемді студия салынды, онда 244 Vicon MX40 камерасы орнатылды. Актерлердің үстінде 78 денелік маркерлер болды. Камералар актерлердің нақты уақыттағы қозғалыстарын жазды, оларды Земекис қарап тексерді. Содан кейін режиссер виртуалды камераны пайдаланып, түсірілген материалдан қажетті бұрыштарды таңдап, монтаждады. Фильмде аниматорлардың екі тобы жұмыс істеді: бірі актерлердің бет-әлпетін дәл көшірумен, екіншісі – дене қозғалыстарын жарақаттануын қамтамасыз етумен айналысты. Аниматорлар адам кейіпкерлерін шығаруда тығыз жұмыс істегендерін айтты, бірақ Грендел кейіпкерін жаңадан жасау қажет болды, себебі ол адам емес, монстр. Жобаға 450-ден астам графикалық дизайнерлер тартылды, бұл 2007 жылға дейін Sony Pictures Imageworks студиясының фильмдері үшін жиналған ең ірі команда болды. Фильмдегі үш басты монстр алтын түстер схемасын бөліседі, себебі олардың барлығы туыс. Гренделде алтын түсті терінің бөліктері бар, бірақ ол көптеген қабықтарын жоғалтып, ішкі мүшелерін көрсеткен, себебі ол қиналып жүр. Дегенмен, ол Криспин Гловерге ұқсауы керек еді: аниматорлар Гловердің шашын Гренделге бейімдеуге шешім қабылдады, бірақ шашының бір бөлігі жоқ қалды. Земекис Беовульфтің кейіпкерінің физикалық моделі, бет-әлпеті мен қозғалысы үшін Алан Ричсонды пайдаланды. Авари Беовульфтің Гренделмен жалаңаш күресу идеясын Ричард Корбеннің «Ден» комиксінен алды, сонымен қатар, жалаңаш күйінде шайқасқан аңыздағы батырлар туралы аңыз-ертегілерден де шабыттанды. Саундтрек альбомын жасауға Сильвестри жауапты болды, бірақ актрисалар Робин Райт Пенн мен Идина Мензель саундтрекке бірнеше ән орындады.
Тақырыптар
Фильмде кейіпкер ескі, батырлық дәстүрдегі пұтқа табынушылық дінінің христиан дінімен алмастырылуын айта келіп, "адамзатты тек қайғылы шейіттер, қорқыныш және ұятқа қалдырды" деп ренжіп айтады. Келесі қазанда "Беовульф" фильмінің 2007 жылғы қарашада 1000-нан астам кинотеатрларда 3D форматында көрсетілетіні жарияланды. Студиялар "Монстр үйі" (Земекис оған атқарушы продюсер ретінде қатысқан тағы бір анимациялық фильм), "Кішкентай тауық" және "Рождество алдындағы қасіреттің" 3D қайта шығарылысында қолданылған 3D проекция технологиясын пайдалануды жоспарлады, бірақ бұрынғы фильмдерге қарағанда ауқымдырақ етіп жасауға ниеттенді. "Беовульф" 3D проекциямен қатар 35 мм форматында да шығарылады. Алғашқыда фильмді Columbia Pictures (олар да "Монстр үйін" таратқан) таратуға дайындалған еді, бірақ Стив Бинг келісімге қол қоймады, орнына Paramount Pictures-пен Солтүстік Америкада, ал Warner Bros. халықаралық дистрибьюция үшін келісім жасады. "Беовульф" 2007 жылғы Венеция кинофестивалінде көрсетілуге жоспарланған, бірақ оған уақытында дайын болмады. Оның орнына фильмнің әлемдік премьерасы 2007 жылдың 5 қарашасында Лос-Анджелестегі Вествудта өтті. Тәбіршілер, тіпті кейбір актерлер фильмге Британдық кино жіктеуіш кеңесі берген 12A рейтингісіне таң қалды, бұл рейтинг бойынша ата-анасымен бірге келген 12 жасқа дейінгі балалар да фильмді көре алатын еді. Анджелина Джоли бұл рейтингті "таңғаларлық" деп атап, өзінің балаларын оны көруге алып бармайтынын мәлімдеді. Америка Құрама Штаттарында Америка кино ассоциациясы фильмге "қатыгез көріністер, кейбір жыныстық мазмұн мен жалаңаш бейнелер" болғандықтан PG-13 рейтингісін берді.
Маркетинг
Фильмді насихаттау үшін 2007 жылдың қыркүйегінде Кэтлин Р. Киернан жазған фильмнің романы жарық көрді. Одан кейін 2007 жылдың қазан айында IDW Publishing компаниясы апта сайын шығарған төрт бөлімді комикс адаптациясы жарық көрді. Фильм негізінде жасалған "Беовульф: Ойын" атты бейне ойын Xbox 360, PlayStation 3, PC және PSP форматтарында шықты. Ойынды Ubisoft компаниясы 2007 жылдың 22 мамырында Парижде өткен Ubidays іс-шарасында жариялады. Ол 2007 жылдың 13 қарашасында АҚШ-та жарық көрді. Кейіпкерлердің дауыстарын фильмде түскен актерлер жазды. 2007 жылдың 1 қарашасында "Беовульф: Ойын" мобильді телефондарға арналған нұсқасы шықты. Бұл ойынды Gameloft жасады. Бірнеше актерлер, режиссер Роберт Земекис қоса, 2007 жылдың тамызында "Scene Unseen" киноподкастына сұхбат берді. Бұл ерекше, себебі бұл Земекистің фильм туралы берген жалғыз сұхбаты.
Үй медиасы
Беовульф 1-аймақ үшін DVD форматында 2008 жылдың 26 ақпанында жарық көрді. Режиссерлік нұсқасы театрлық нұсқамен бірге бір дискілік DVD және екі дискілік HD DVD болып шықты. Театрлық нұсқаға «Батырдың жолы: Беовульфтің жасалуы» фильмі кіреді, ал бір дискілік режиссерлік нұсқада тағы төрт қысқаша фильм бар. HD DVD-де он бір қысқаша фильм және алты өшірілген көрініс бар. Режиссерлік нұсқа Blu-ray Disc форматында Ұлыбританияда 2008 жылдың 17 наурызында, ал АҚШ-та 2008 жылдың 29 шілдесінде шықты. Blu-ray нұсқасына «сурет ішінде сурет» мүмкіндігі кіреді, ол анимация қолданылғанға дейін актерлердің түсірілім алаңындағы сахналарын көруге мүмкіндік береді (Анжелина Джолидің сахналарына ерекше назар аудару керек, олар түсірілім алаңынан алынған өңделмеген кадрлардың орнына сюжеттік тақталар мен шиналы анимация арқылы көрсетілген).
Кассалық жинақ
"Беовульф" 18 қарашадағы тұңғыш көрсетілім күндері АҚШ және Канада кинопрокатында бірінші орынға шықты, 3153 кинотеатрда 27,5 миллион долларлық кіріс әкелді. Кинотеатрлардағы көрсетілімі аяқталған кезде фильмтің ішкі кірісі шамамен 82,3 миллион долларға, ал шетелдік кинопрокаты 114,1 миллион долларға жетіп, жалпы әлемдік кірісі 196,4 миллион долларды құрады.
Сыни жауап
Rotten Tomatoes веб-сайтында 194 шолуға сүйене отырып, «Беовульф» фильмі 71% мақұлдау рейтингіне ие, ал орташа бағасы 6,50/10 құрайды. Сайттың консенсусы былай деді: «Жаңашыл анимациясы, әсерлі көріністері және талантты актерлік құрамы бар «Беовульф» кітапқа адақталулар ұмытып кететін нәрсені – таза кинолық ойын-сауықты ұсынады». Metacritic сайтында фильм 35 шолу негізінде 100 балдық шкала бойынша 59 балдық орташа есепке ие, бұл «аралас немесе орташа пікірлерді» көрсетеді. CinemaScore сауалнамасы бойынша көрермендер фильмге A+ мен F шкаласы бойынша «B−» бағасын берді. Роджер Эберт «Беовульфке» төрт жұлдыздың үшеуін беріп, фильмнің түпнұсқа поэманың пародиязы екенін айтты. Time журналының сыншысы Ричард Корлис фильмді «қуат пен тереңдікке» ие деп сипаттап, «арнайы эффектілер көріністері шынайырақ, визуалды тұрғыдан жақсы үйлесім тапқан, себебі олар тірі түсірілім элементтерімен жартылай жолда кездеседі. Бұл фильмнің тек трюк емес екенін көрсетеді. Өткенді осылай көркем бейнелеу арқылы Земекис және оның командасы кейіпкерлерді түсірудің болашағы бар екенін дәлелдеді». Корлис кейін оны 2007 жылғы ең жақсы фильмдердің он біріншісі деп атады. Rolling Stone журналының сыншысы Питер Траверс фильмде қолданылған моушн-кэпшр технологиясын жоғары бағалап, «VIII ғасырғы Беовульф, ғылыми фантастика шебері Нил Гейман мен «Криминалдық оқу» фильмінің Роджер Авари жазған сценарийінің арқасында XXI ғасырға қайта жанданды, сізді қызықтырып, көбірек сұрап-жалбарынасыз. Мен мұндай айқындық пен күшпен 3D фильмді ешқашан көрген емеспін. Бұл керемет ойын-сауық» деді. Empire журналының редакторы Том Амброуз фильмге бес жұлдыздың төртеуін берді. Ол «Беовульф» – бұл жаңа технологияның мүмкіндіктерінің қазіргі кездегі ең жақсы мысалы. Бұрын 3D фильмдер бұлыңғыр, мигрень тудыратын болатын. «Беовульф» – үлкен қадам алға. Оның Кокни акценті бастапқыда сәйкес келмейтіндей болғанымен, Уинстонның ойыны ақырында адамгершілік пен тебіреніштің жаңа қырларын ашты». Амброуз сондай-ақ «өлі көздер мәселесі шешілгенін» айтты. Variety журналының редакторы Джастин Чанг сценарийшілердің «қаһармандық оқиғамен еркіндікпен қарым-қатынас жасағанын» және «нәтижесінде, кемінде, «Полярлық экспресс» сияқты тартымсыз оқиғадан гөрі көбірек қызығушылық тудыратын әңгіме шыққан» деп ойлады. Ол сондай-ақ «Земекис визуалды эффектілерде үлкен ауқым мен сұйықтыққа мүмкіндік беретін ортаға сүйенгендіктен, адамдық байланысқа қарағанда көрініске басымдық береді, бірақ кейіпкерлерін 3D автоматтарына дейін кемітеді. Технология 2004 жылғы «Полярлық экспресс» фильмінен бері жақсарғанмен (әсіресе кейіпкерлердің көздері шынайырақ болғандықтан), актерлер әлі де толыққанды осы оқиғаға енбегендей сезіледі». NPR радиосының редакторы Кеннет Туран фильмді сынға алып, «Голливудтың 3D фильмдермен әуестесуіне 50 жыл болды және көру үшін қажетті арнайы көзілдіріктер әлдеқайда жақсарды. Бірақ фильмдердің сюжеттері әлі де әлсіз. Әрине, «Беовульфтің» әдеби тамыры, мысалы, «Буна-Дивл» фильміне қарағанда, әлдеқайда терең. Бірақ сіз мұны фильмнен білмейсіз. «Беовульф» монстрларды өлтіретін батыр туралы әңгіме жас еркектерге арналған фантазияға айналды, оларға құмарлықпен әсер етеді» деді. The New York Times газетінің редакторы Манола Даргис поэманы фильммен салыстырып, «Егер сіз осы зұлым әйелді поэмадан есіңізге алмасаңыз, себебі ол сценаристтер Роджер Авари мен Нил Гейман және режиссер Роберт Земекистің туындысы. Бұл шығармашылық араласу бастапқы материалды және студиялық бейімделудің табиғатын ескере отырып, көңіл көтеруге лайық. «Беовульф» фильмінде көптеген оқиға бар, бірақ тілінің байлығына, экзотикалық ортасына және мифтік ұлылығына қарағанда, оның қанды қақтығыстары да сәл ғана».
Академиялық жауап
Ғалымдар мен авторлар поэманың сюжетіне енгізілген өзгерістерді сынады. Оңтүстік методистік университетінің ортағасырлық зерттеулер директоры Бонни Уилер: «Роберт Земекистің жаңа фильмі түпнұсқаның күшін сюжеттік желі үшін құрбан етеді, Беовульфті Анжелина Джолиге – ол өлтірген жәндіктің анасына құштар етуге итермелейді деп сенемін. Қай ер адам Анжелина Джолиге қарсы тұра алады? – деп сұрайды Уилер. – Бұл керемет поэмаға жасалған үлкен кешірім». «Мен үшін ең қынжырлысы – фильм әйелдің қорқынышын, еркекті құртатын қасіретті әйел бейнесін қайта жаңғыртуда. Менің ойымша, қазір мұнан да жақсы нәрсе жасауға болар еді. Ал Беовульф тарихы әлдеқайда күшті», – дейді ол. Басқа да сарапшылар Джон Григсбидің «Беовульф және Грендел» еңбегінде жазылған теорияларға тоқталды, онда Гренделдің анасы ежелгі германдық құдай Нертспен байланыстырылған. Дегенмен, жағымды академиялық пікірлер де болды. Философия профессоры Стивен Т. Асма: «Земекистің фильмдегі жұмсақ нұсқасы Гренделді қуған адамдардың нағыз монстр екенін көрсетеді. Бұл қайырымдылық парадигмасына сәйкес, монстр жаман емес, жай ғана түсініксіз (Джон Гарднердің «Грендел» романындағыдай). Гренделдің зорлық-зомбылығы үшін кінәны адамдарға жүктеуге болады, олар оған қарсы күнә жасап, өзіне кек алды. Осы дәстүрдегі жалғыз нағыз монстрлер – мақтан мен көңілсіздік. Фильмде Грендел тіпті жарақатынан кейін бейкүнә, бірақ қабыршақты кішкентай балаға ұқсайды. Түпнұсқа «Беовульф» поэмасында монстрлар жамандықтары үшін шеттетілген (олардың атасы Қабыл ағасын өлтіргендіктен шеттетілгендей), ал фильмде монстрлар шеттетілгендіктен жаман». «Түпнұсқа «Беовульф» поэмасынан өзгеше, жаңа фильм біздің монстрларымызды түсініп, оларды адамгершілікке айналдыруды қалайды».