Кіріспе
Алхажи Бай Конте (1920–1983) – Гамбияның Брикама қаласынан шыққан джали (мақтаушы). Оның әкесі, Жали Ндаба Конте, Континг сазын ойнаушы болған және отбасын Малидің Канкаба аймағынан Брикамаға көшірген. Бай Контенің әкесі Бурама Конте де шебер қорашы болған және репертуарда бірнеше маңызды туындылар жазған. Бурама Конте 19 ғасырдағы Сенегамбия батыры Мансумане Юндумға арналған «Юндум Н'ко» әнұранын жазған. Осы шығармадан шериф Сиди Хайдара мен Нянсу Мбассе әндері туындаған. Бурама Конте өз заманының белгілі қорашысы болған. Бай Конте 1970-ші жылдары Гамбия және Сенегал радиоларының «Чоссани Сенегамбия» (Сенегамбия тарихы) атты бірлескен бағдарламасында жиі пайда болған. Ол және басқа гриоттар, мысалы, Жали Ньяма Сусо және Алхажи Абдулай Самба (кэламда) шоу барысында тікелей музыка орындаған. Бай Конте осы шоуда король Абду Нжие және оның кеңесшісі Ибра Файе туралы эпос сияқты көптеген жырларды айтқан. Бұл шоудың көрнекті дикторларының қатарында Әлхажи Алиев Эбрима Чам Джуф, Әлхажи Ассан Нжие және Әлхажи Мансур Нжие болған. Тұқым қуалайтын гриот ретінде өскен Бай Конте 21 кыллы қорада ойнаған және 1973 жылы Ньюпорт джаз фестивалінде жеке орындап, АҚШ-та гастрольдік сапармен болған алғашқы қорашы деп есептеледі. (Гвинеялық би және музыка тобы Les Ballets Africains алғаш рет 1959 жылы АҚШ-та өнер көрсеткен, және онда қорашы болған.) Бай Конте сондай-ақ әкесінің Марабут, мұсылман дінінің рухани және Құран кеңесшісі ретіндегі діни жолын жалғастырған. Бай араб тілінде еркін сөйлеп, сауатты болған, күнінің көп бөлігін Құранды оқып, кеңес іздеген қонақтармен дұға етіп, амулеттер және басқа да мәселелер үшін Құранның бөліктерін көшіріп алумен өткізген. Ол өзінің ұлы Алиеуді Мавританияның Нуакшот қаласындағы орталық мешіттің шерифосы Гидрадан Құранды оқу үшін бірге тұрып оқуға жіберген. Оның басқа ұлдары Дембо Конте мен Шеррифо Конте, Бачаба, Мумаду және Маламини Жобарте Гамбияның Брикама қаласындағы Конте Кундада гриоттар ретінде өскен. Сенегамбиялық суретші және радиошы Тамсиер Жоф Авианс – Жалиба Куятедің туысы және Бай Контенің анасы арқылы шөбересі. Бай Конте, Дембо Конте және Маламини Жобарте (Ma Lamin Jobarteh) бірлесіп екі LP-жазба шығарған. Жали Шеррифо Конте «Мансалу» және «Чесано» атты екі дискіні шығарған және көптеген жылдар бойы Ұлыбританияда гастрольдік сапармен болған. Оливер Франклин мен Марк Певар Тадж Махалдың баяндауымен, Мандинка қоғамындағы Бай Контенің рөлін баяндаған 16 мм түсті фильмді жасаған, ол сыйлықпен марапатталған. Фильмді 100-ден астам халықаралық кино кітапханалар сатып алған. Сюзан мен Марк Певар Контенің Марк Певардың қорасын жасағанын жазған жазбалары мен мұғалімдерге арналған нұсқаулықтары бар 35 мм слайдтар мен аудио шоу жасап шығарған. African Arts Magazine журналында Сьюзан Певардың қора жасау үрдісін баяндаған және Sing Out! журналына Бай Контенің концерті жазылған ацетатпен қоса, қора мен оның музыкасы туралы мақала жариялаған. Осы білім беру материалдарының барлығы, көптеген аймақтық және ұлттық теледидар және радио бағдарламаларымен бірігіп, Бай Конте мен қораны Солтүстік Америка аудиториясына таныстырған. Бай Конте – әлемге қора мен Мандинка музыка мәдениетін танытқан алғашқы Гамбиялық музыкант. 1973 жылы Бай Конте Солтүстік Америкадағы аудиторияға қораны таныстырған. Ол Солтүстік Америкадағы ең ірі фестивальдерде өнер көрсеткен, Ұлттық қоғамдық радио мен теледидарда бірнеше рет пайда болған, көптеген газеттермен сұхбат алып, шолулар жариялаған. Ол Ньюпорт джаз фестивалі, Филадельфия фольклорлық фестивалі, Вашингтондағы американдық фольклорлық ұлттық фестиваль, Торонтодағы Марипоса фольклорлық фестивалі, Калифорния, Фокс Холлоу фольклорлық фестивалі, Халықаралық өнердің баламалы орталығы, Американдық Гарпа қауымдастығы, Франклин және Маршалл колледжі, Линкольн университеті, Филадельфиядағы Бостон, Филадельфиядағы орындар, Терри Гросс жүргізген NPR Fresh Air бағдарламасында пайда болған; Филадельфиядағы KYW телеарнасы; Пит Сегермен бірге WBAI FM; Клирвотер фольклорлық фестивалі және қор жинау іс-шаралары; Пенсильвания университеті; үй концерттері, газеттердегі сұхбаттар мен шолулар және басқалар. Турнеге көптеген болашаққа көз жеткізген музыка сүйіктілері көмектесті, соның ішінде: Джин Шей, доктор Кеннет Голдштейн, Паула Баллан, Роберт Браунинг, Пит және Тоши Сигер, Ральф Ринцлер, Алан Джаббор және Джо Хикерсон, Курт Виттиг, доктор Энтони Кинг, Гарольд Ганн, Терри Гросс, Мэри Клифф, Малькольм Пойндекстер, Артур Холл, Оливер Франклин, доктор Питер Вейл, доктор Родрик Найт, доктор Марвин Вахман, доктор Том Хейл және тағы да көптеген адамдар. Rounder Records компаниясы Сомервилле, штат Массачусетс, Бай Контенің алғашқы LP-жазбасын шығарған, ол бірден New York Times газетінің әйгілі музыка сыншысы Роберт Палмердің мақтаулы пікірін алған. Басты газеттер өнер көрсетілімдеріне де ұқсас пікірлер берген. Оның тікелей және ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарындағы сұранысына байланысты қора алғаш рет танымал болды, ал бұрын оның дәстүрлері мен қора туралы тек бірқатар этномузыка зерттеушілері ғана білген. Бай Конте 1973 жылы Солтүстік Америкада гастрольдік сапарға шығар алдында, оның жақын досы Жали Ньяма Сусо, доктор Родрик Найттың шақыруымен Оберлин колледжінің консерваториясында АҚШ-қа тұруға және оқуға келген, ол қора ансамблін құрған және құнды кітаптар, жазбалар, мақалалар мен бейнелер жасаған, сондай-ақ қораның халықаралық академиялық айналымдардағы беделін арттырған, сондай-ақ доктор Эрик Чарри де. Доктор Энтони Кинг, Лондон университетінің әйгілі Шығыс және Африка зерттеу мектебінің Мандинг зерттеулерінің профессоры, Батыс Африканың бір бөлігін аралап, көптеген қора ойнаушы гриоттарды жазып алып, сұхбат алған. Кездейсоқ жағдайда, оның жұмысы қораны әлемдік сахнаға енгізуге қадам салдырған ең маңызды тұлға Гарольд Ганннің назарына ілікті. Ганн – Линкольн университетінің антропология профессоры, Лондон экономика мектебінің түлегі және Сюзан Певардың (бұл тарихи абзастардың авторы Марк Певардың әйелі) әкесі болған. 1970 жылы Гамбия, Сенегал, Кот-д'Ивуар және Малиге қолмен жасалған заттарды жинау үшін барган антрополог Гарольд Ганн Гамбияда доктор Энтони Кингпен кездесіп, ол Ганнга қора музыканттарын жазып алу және сұхбаттасу жобасы туралы айтқан. Кейін Дакарда, Сенегалда, Ганн қора музыкантын кездестіріп, оның аспабын сатып алып, музыка жазған. Марк және Сюзан Марк Певар алғаш рет қораны көрген әуежайда Гарольд Ганнмен кездесті. Марк кассеталық жазбаның арфаға ұқсас, бірақ Пьемонт блюз стиліндегі дыбысын ұнатып, қораны реттеу немесе ойнау мүмкін емес деп тапқан. Брин Моур колледжі Сюзан Певарға Батыс Африкада оқу үшін грант берген. Гарольд Ганн доктор Энтони Кингпен хабарласып, олардың Гамбияға сапарына көмектесу үшін Лондонда Певарлармен кеңесуге келіскен. Кинг Сюзанның бала тәрбиесін зерттеуі үшін және Марк қораны үйренуі үшін Контетің кеңейтілген отбасымен бірге тұруды ұсынған. Кингтің кеңесі құнды болды, өйткені ол Бай Конте басқа қора музыканттарына қарағанда көбірек қора әндерін, аранжировкаларын және ойнау техникаларын білетінін және адал және жоғары мінезді адам екенін айтқан. Гамбияда болған жылдары Бай Конте Маркқа АҚШ-та өнер көрсетуге мүмкіндік табуға үнемі шақырып отырған. Гамбияда Марк Байдың музыкасын Folkways және Rounder Records компанияларына жіберген, екеуі де альбомды шығаруға келіскен. АҚШ-қа оралғаннан кейін, 1973 жылдың басында Марк музыканы АҚШ-тың жетекші фольклорлық ди-джеі Джин Шейге жеткізген. Жылдам сілтемелер, телефон қосылыстары және кездесулер арқылы Солтүстік Америкадағы қора солисінің өте табысты алғашқы гастрольдік сапары Филадельфия фольклорлық фестивалінің кураторы Паула Баллан мен Тоши Сигердің (Питтің әйелі) маңызды қолдауымен екі ай ішінде ұйымдастырылған. Бай Контетің жетістігі жазба компанияларын, промоутерлерді, агенттерді және басқаларды оятты...