Кіріспе

Ресей империясының және ертедегі Совет Ресейінің провинциясы Транскаспий облысы, немесе жай ғана Транскаспия, – 19 ғасырдың екінші жартысынан 1924 жылға дейін Каспий теңізінің шығысында орналасқан Ресей империясының және ертедегі Совет Ресейінің облысы болды. Ол оңтүстігінде Иранның Хорасан провинциясы және Ауғанстанмен, солтүстігінде бұрынғы Ресей провинциясы – Оралмен, солтүстік-шығысында бұрынғы Ресейдің Хива және Бухара хандықтарымен шектесетін. Ресейлік Түркістанның бір бөлігі ретінде, ол шамамен қазіргі Түркіменстан және оңтүстік-батыс Қазақстан аумағымен сәйкес келді. Облыстың атауы (сөзбе-сөз, "Каспийден әрі") ХХ ғасырдың басында Транс-Арал темір жолы салынар алдында, Ресейдің орталық бөлігінен (немесе Ресейдің Кавказ артынан) осы облысқа жетудің ең оңай жолы Каспий теңізі арқылы, Астраханнан немесе Бакудан қайықпен болуымен түсіндіріледі.

Тарих

Транскаспийді Ресей 1879-1885 жылдары генералдар Николай Ломакин, Михаил Скобелев және Михаил Анненков басқарған бірнеше әскери науқанда жаулап алды. Транскаспий теміржолының құрылысы 1879 жылы Каспий теңізінің жағалауынан басталды, мақсаты – аймаққа Ресейдің бақылауын нығайту және Ауғанстан шекарасына жылдам әскери жол ашу болатын. 1885 жылы Мервтен оңтүстікке қарай орналасқан Панджед оазисін Ресейдің аннексиялауы салдарынан дағдарыс туды. Ресей Ауғанстандағы Герат қаласына шабуыл жасауды жоспарлап отыр деген ой болғандықтан, бұл Британиямен соғысқа ұласқанға дейін барды. 1898 жылға дейін Транскаспий Тифлис қаласынан басқарылған Кавказ вице-корольдігінің генерал-губернаторының құрамында болды, бірақ сол жылы ол Ташкенттен басқарылатын Ресей Түркістанының облысына айналды. Ашхабадтан аймақты басқарған ең белгілі әскери губернатор – генерал Куропаткин болды. Оның авторитарлық әдістері мен жеке басқару стилі провинцияны ізбасарларына бақылауға алуды қиын етіп берді. Осының салдарынан Транскаспий әкімшілігі Ресей Түркістанындағы жемқорлық пен қатыгездіктің символына айналды, себебі орыс шенеуніктері өздерінің аудандарын ұсақ феодалдық иеліктерге айналдырып, жергілікті халықтан ақша талап етті. Бұл бұзушылықтар 1908-1910 жылдардағы Пален есебінде толық жарияланды. 1917-1919 жылдардағы революциялық кезеңде Транскаспийдің бір бөлігі қысқа мерзімге Мешеден келген британдық-үнді әскерлерімен басылып алынды. Облыс – басмаштардың большевиктер билігіне қарсы соңғы қарсылық орталықтарының бірі болды. 1922 және 1923 жылдары соңғы бүлікші түрікмендер шекарадан Ауғанстан мен Иранға қашып кетті.

Демография

1897 жылы облыста 382 487 адам тұрды. Халықтың көп бөлігін түрікмендер құрады, ал қазақтар мен орыстар айтарлықтай азшылықты құрады. Түркі тілдес халықтың жалпы саны 328 059 (85,8%) болды.