Кіріспе

Ұлттық музей (NM) - Чехияның табиғи ғылыми және тарихи коллекцияларын жүйелі түрде құруға, дайындауға және көпшілікке көрсетуге арналған музейлік мекеме. Ол 1818 жылы Кашпар Мария Штернбергпен құрылған. Мұражайдың іргетасына тарихшы Франтишек Палацкий де белсене араласты. Ұлттық музейде табиғат тарихы, тарих, өнер, музыка және кітапхана салаларындағы 14 миллионға жуық бұйым бар. Ұлттық музейдің негізгі ғимараты 2011-2019 жылдар аралығында қайта жаңартылды, ал тұрақты көрмелер 2020 жылдың көктемінен бастап ашыла бастады.

Шығу тегі

Француз төңкерісіне дейін өнер, ғылым және мәдениеттің кейбір патшалық және жеке жинақтары көпшілікке қолжетімді болды, бірақ XIX ғасырда барлық үлкен қалаларға кем дегенде мұражай қажет. Мұражайдың басталуы 1796 жылы Каспер Стернберг Мандершид граф және басқа да белгілі ақсүйектер тобымен жекешелендіруге арналған Патриотикалық өнер достарының қоғамы құрылған кезде басталған. Қоғамның мақсаты "өнер мен дәмділікті жаңарту" болды. 1800 жылы топ студенттерді өнер мен тарихтың прогрессивті түрлеріне үйрететін Көркемөнер академиясын құрды.

Тарих және уақыт сызығы

Прагадағы Ұлттық музей 1818 жылы 15 сәуірде құрылған. Мұражайға Патриотикалық музей қоғамының бірінші президенті, музейдің басқарушысы және операторы граф Стернберг негізін қалады. Музейдің алғашқы бағыты табиғи ғылымдар болды, себебі граф Стернберг ботаник, минералог және көрнекті фитопалеонолог болғандықтан, сонымен қатар Австрия императоры Иосиф II жасаған кездегі табиғи ғылымдарға бейімделгендіктен. Мұражай бастапқыда Стернберг сарайында орналасқан. Мұражайдың коллекцияларын орналастыруға орын аз болған кезде, мұражай Ностиц сарайында орналасқан. Бұл да жеткіліксіз орынға ие болды, бұл Венцеслав алаңында жаңа мұражай ғимаратының құрылысына әкелді. Музейге 1830-1840 жылдары романтизм өркендегенге дейін тарихи заттар берілмеді. Мұражай институты чех ұлты үшін орталық ретінде көрінді. 1841 жылы Ұлттық мұражайдың тарихшысы және хатшысы болған Франтишек Палацкий өзінің 1841 жылғы трактатында сипаттағандай, табиғи ғылым мен тарихты теңгеруге тырысты. Алайда, Ұлттық мұражайдың тарихи қазынасы табиғат ғылымдарының мұражай жинағына теңестірілгені бір ғасырдай уақыт өткен соң ғана белгілі болды. Музей Праганың зияткерлік дамуына әсер етті. Богемиялық дворяндар осы уақытқа дейін саяси және қаржылық жағынан да, ғылыми және ғылыми топтарда көрнекті болды. Алайда Ұлттық музей елдің барлық тұрғындарына қызмет ету үшін құрылды, ол ақсүйектердің білімге деген құлдырауынан арылды. Бұл 1827 жылы мұражайға неміс және чех тілдерінде жеке журналдар шығаруды ұсынған тарихшы Франтишек Палацкийдің ұсынысымен одан әрі жеделдетілді. Бұрын ғылыми журналдардың басым көпшілігі неміс тілінде жазылатын, бірақ бірнеше жыл ішінде неміс журналы баспадан шықпады, ал чех журналы бір ғасырдан астам уақыт бойы жалғасты. 1949 жылы ұлттық үкімет мұражайды өз қолына алды және мұражайдың рөлі мен басшылығын 1959 жылғы мұражайлар мен галереялар туралы заңда егжей-тегжейлі түсіндірді. 1964 жылы мамыр айында мұражай табиғат ғылымдары мұражайы, тарихи мұражай, Азия, Африка және Америка мәдениеттерінің Напрстек мұражайы, Ұлттық мұражай кітапханасы және мұражай ғылымының орталық кеңсесі бар бес кәсіби автономды құрамдас бөліктерге айналды. 1976 жылы алтыншы автономды бөлім - Чех музыкасы мұражайы құрылды.

Жаңа ғимарат

Ұлттық музейдің жаңа ғимараты (бұрынғы Федералды Шромжджина ғимараты) Ұлттық музейдің негізгі ғимаратының жанында орналасқан. Бұрынғы Прага қор биржасы 1937 жылы салынған. Ғимарат 1968-1973 жылдары Федералды жиналыстың (парламент) отырыстары үшін кеңейтілді, көпір арқаны сол жерде қолданылды және сол кезде ол Чехословакиядағы ең үлкен ілінген шыны қабырға болды. 1995-2009 жылдар аралығында оны "Еркін Еуропа/Еркіндік радиосы" қолданды. 2000 жылы Мәдениет министрлігі ғимаратты мәдени ескерткіш деп жариялады. 2009 жылы ғимарат Ұлттық мұражайға оның тұрақты кеңейтуі үшін берілді және қысқа мерзімді көрмелерге пайдаланылады. 2019 жылы ғимарат тарихи ғимаратқа туннель арқылы қосылды. 2021 жылы мұнда "ХХ ғасыр тарихы" тұрақты көрмесі ашылды.

Жинақтар мен бөлімдер

Ұлттық музейде қазіргі уақытта бірнеше миллион буынды материалдар бар, олар үш негізгі бөлімнен тұрады: Табиғи тарих мұражайы, Тарихи музей және кітапхана.

Табиғи тарих мұражайы

2010 жылы мұражай өз коллекцияларын Праганың 10-үйіне, Хорни Почерницеге көшірді. Онда минералогия, палеонтология, микология, ботаника, энтомология, зоология және антропология бөлімдері, сондай-ақ ғылыми зертханалар бар. Сонымен қатар, ол Чехияның құс аулау жүйесіне және құс аулау жөніндегі Еуропалық одаққа (EURING) мүше.

Ортағасырлық коллекциялар

Ортағасырлық коллекцияға зергерлік бұйымдар, панелдік сурет, ағаш мүсіндер және қару-жарақ (сондай-ақ XV ғасырдағы гуситтік қозғалыста қолданылған) кіреді. Бұл бөлімде сақталған көптеген заттар тарихи құндылықтарынан басқа, жоғары көркемдік құндылықтарға ие. Бағалы заттардың мысалдары: ХІІ ғасырдан бергі герцогтың күміс тиарасы; Орта ғасыр, Ренессанс және Барокко зергерлік бұйымдары; Орта ғасырлар кезеңіндегі литургиялық заттар, соның ішінде бірнеше тостаған, митра түріндегі Санкт-Элигий монументі; Готика және Ренессанс шыныланған плиткалар мен тас төсеу; 1370 жылы Розенберг антенпендиумының бағалы кестесі; және 18 және 19 ғасырлардан бұрынғы Богемия порцеланы мен шыны коллекциясы, сондай-ақ суреттелген портреттер мен миниатюралы сурет коллекциялары.

Департаменттер

Алдынғы тарих және алғашқы тарих кафедрасында мыңдаған жылдар бұрын күнделікті өмірде қолданылған бұйымдардың бай коллекциясы бар. Бұл коллекцияның кураторлары алғашқы чех археологтарының қатарында болды: 1893 жылдан 1911 жылға дейін жинақтардың бірінің кураторы Ж. Л. Пич Чехословакияда алғашқы жүйелі археологиялық далалық зерттеуді жүргізді. Департамент классикалық археология саласындағы жинақтарды да ұстайды; алайда оның негізгі құндылығы грек және римдік өнер мен қолөнерді құжаттауда. Оның ең құнды заттары арасында Никосфеннің суреттелген ыдысы, Путеоло портынан алынған шыны бөтелке және алтынға боялған күміс ритон бар. Классикалық археология жинағы да осы бөлімге жатады. Ежелгі Чехия тарихы кафедрасы Чехия мемлекетінің дамуын Х ғасырдағы славян мәдениетінен бастап 1918 жылы тәуелсіз Чехословакия республикасына дейін жалғастыратын көптеген нысандарды жинады. Бұл үшін чех мәдениетінің және көшбасшылығының тұлғаларын еске түсіретін заттарды сатып алу қажет. Археологияның жинағы жердің археологиялық қазбаларынан (керамика, металл, тас), сурет салу, мүсін және сәндік өнердің Рим кезеңінен бастап готика, ренессанс және барокко стилі арқылы 19-ғасырдағы романтизмге дейінгі көптеген объектілерге қатысты. Этнография кафедрасының мақсаты - Чехословакия халқының және Еуропаның басқа да халықтарының тарихы мен мәдениеті туралы деректерді жүйелі түрде жинау. Бұл мақалада көбінесе славян халықтары туралы айтылады. Ұлттық музейдің ең көне этнографиялық коллекциялары 1891 жылғы юбилейлік көрмеден мұрагерлік алған, нәтижесінде басым көп бөлігі өткен жарты ғасырға ауысты, ал бөлімнің коллекциялары қарапайым ағаш және керамикалық заттармен толтырылған, олар ауылдық қоғамнан қалаға айналған қоғамға деген біртіндеп ауысуын көрсетеді. Нумизматика бөлімі Мұражайдағы ең көне бөлімдердің бірі, ол граф Стернбергтің сыйлығы арқылы құрылған. Бұл бөлімнің мақсаты - Чехословакияның бұрынғы және қазіргі кездегі заңды төлем құралы болып табылатын монеталардың толық жинағын құру. Сонымен қатар, бөлімде көптеген шетелдік монеталар жинағы бар, олардың ішіндегі ең құндысы классикалық көне заманның монеталары жинағы болып табылады. Тәңкәлерді жинаумен қатар, департамент медальдардың үлкен коллекциясын да ұстайды. Қазіргі таңда Ұлттық музейде шамамен жарты миллионға жуық бұйым бар. Эмануэла Нохейлова Пратова 1930 жылдан 1959 жылға дейін бөлімнің кураторы болды. Театр бөлімі Бастапқыда Ұлттық музей кітапханасының бір бөлігі болған, 1930 жылы жеке ұйым ретінде құрылды. Оның алғашқы жинақтары негізінен екі театрдың мұрағаттарынан алынды: Ұлттық театр және Виногарди театры. Келесі жылдары жинақтарды бөлімнің негізін қалаушы Ян Бартос пен оның орнын басқан Джозеф Кнап едәуір кеңейтті. Қазіргі уақытта бөлімде Чехословакиядағы театр тарихы, танымал чех суретшілерінің костюмдері, музыка, естеліктер және чех қуыршақ театрының заттары туралы кең көлемді көрмелер бар. Жинақтарда негізінен XIX ғасырдың ортасынан бастап қазіргі уақытқа дейінгі сахналық бұйымдар бар, ал XVIII ғасырдан бастап бөлімнің экспонаттарын кеңейтуге тырысуда.

Танымал мәдениетте

Музей 2004 жылы EuroTrip фильмінде Ватикан қаласы ретінде көрініс тапқан.