Кіріспе
Тақырыптық шектеулерге негізделген комедиялық туынды – юмор стилі.
the style of humor
Қара комедия, сондай-ақ қара юмор, мұңды юмор, дарға асу юморы, қара әзіл немесе қара юмор деп те аталады, бұл әдетте талқылауға тыйым салынған, әсіресе, қалыпты жағдайда ауыр немесе қиын деп саналатын тақырыптарды жеңілдететін юмор стилі. Жазушылар мен комедиандар көбінесе оны көрермендерінде дискомфорт, терең ой және әуес тудыру арқылы жағымсыз мәселелерді зерттеу құралы ретінде пайдаланады. Сондықтан, көркем әдебиетте, мысалы, қара комедия термині қара юмордың негізгі бөлігі болып табылатын жанрды да білдіре алады. Суретші Чарльз Аддамс осындай юмормен танымал болды, мысалы, "СУҒА ТҮСУҒА ТЫЙЫМ САЛЫНҒАН – БАССЕЙН БОС", "ТОҚТАҢ – КӨПІР БҰЗЫЛҒАН" және "СПРИНГІ ҚАУІПТІ" сияқты ұрланған ескерту белгілерімен бөлмесін безендірген ұлдың суретін салған. Қара комедия, жалаңаштық, секс және дене сұйықтықтары сияқты осырақы тақырыптарға көбірек назар аударатын көк комедиядан және жалпы әдепсіздіктен ерекшеленеді. Қара комедия термині көптеген күрделі тақырыптарға қатысты юморды қамтитын кең термин болса, дарға асу юморы көбінесе өліммен немесе өлімді еске түсіретін жағдайлармен байланысты қолданылады. Қара юмор кейде гротеск жанрымен де байланысты болуы мүмкін. Әдеби сыншылар қара комедия мен қара юморды ежелгі гректермен, Аристофан сияқты авторлармен байланыстырған.
"NO DIVING – POOL EMPTY", "STOP – BRIDGE OUT" and "SPRING CONDEMNED." Black comedy differs from both blue comedy—which focuses more on crude topics such as nudity, sex, and body fluids—and from straightforward obscenity. Whereas the term black comedy is a relatively broad term covering humour relating to many serious subjects, gallows humor tends to be used more specifically in relation to death, or situations that are reminiscent of dying. Black humour can occasionally be related to the grotesque genre. Literary critics have associated black comedy and black humour with authors as early as the ancient Greeks with Aristophanes.
Этимология
Қара юмор терминін (француз тіліндегі humor noir) 1935 жылы сюрреалист теоретик Андре Бретон Джонатан Свифттың еңбектерін түсіндірген кезде қолданды, онда күлкі цинизм мен күмәндік тудырады.
Бретон бұл терминді 1940 жылы жарық көрген «Қара юмор антологиясы» (Anthologie de l'humour noir) кітабында пайдаланды, онда ол Джонатан Свифтті қара юмор мен дарға асу юморының бастаушысы деп атады (әсіресе, оның «Қызметшілерге нұсқаулар» (1731), «Адал ұсыныс» (1729), «Шыпыршық туралы ойлар» (1710) және бірнеше афоризмдері). Кітабында Бретон 45 басқа автордың да үзінділерін қосты, олардың ішінде көрермендердің құрбанға деген сезімталдық тудыратын өткірлік, бұл дарға асу юморы дәстүрінде жиі кездеседі, сондай-ақ комедия құрбанды ұнатпау үшін қолданылатын мысалдар бар. Соңғы жағдайларда құрбанның қасіреті азайттылып, жәбірлеушіге деген ықылас тудырады, бұл, мысалы, Садтың еңбектеріндегі әлеуметтік бағалаулар мен әлеуметтік сын сияқты.
Тарих
Қара комедияны өз шығармаларында қолданған алғашқы американдық жазушылардың арасында Натанаэль Уэст пен Владимир Набоков болды. Қара юмор тұжырымдамасы алғаш рет бүкіл елде Брюс Джей Фридман редакциялаған "Қара юмор" атты 1965 жылғы жаппай нарықтық қағаз басылымнан кейін кеңінен танылды. Бұл қағаз кітап – қара юмордың әдеби жанр ретіндегі тұжырымдамасына арналған алғашқы американдық антологиялардың бірі. Фридман "қара юмористтер" деп атаған авторлардың қатарында Дж. П. Донлеви, Эдвард Альби, Джозеф Хеллер, Томас Пиншон, Джон Барт, Владимир Набоков, өзінің Брюс Джей Фридман және Луи Фердинанд Селин болды. Курт Воннегут, Уоррен Зевон, Кристофер Дюранг, Филип Рот, Эвелин Уо "қазіргі заманғы қара комедиялық роман жазған алғашқы жазушы" деп есептеледі. Жоғарыда аталған жазушыларға "қара юморист" деген атау берілуіне себеп – олардың роман, өлең, әңгіме, пьеса және әндер жазып, ондағы терең немесе қорқынышты оқиғаларды күлкілі түрде бейнелеуі. Ленни Брюс сияқты комедианттар,]] Зигмунд Фрейд 1927 жылғы "Юмор" (Der Humor) атты эссесінде, "қара юморды" нақты атамағанмен, аспаннан тілігіп тұрған адамның юморын мысалға келтіріп, былай дейді: "Эго шындықтың қысымына қайғыруға, өзін азаптауға көндіруге қарсы тұрады. Ол сыртқы әлемнің түрқылықтарына әсер ете алмайтынын, олардың оған ләззат алуға мүмкіндік беретінін көрсетеді". Кейбір әлеуметтанушылар бұл тұжырымды одан әрі дамытты. Сонымен қатар, Пол Льюис бұл "жеңілдетуші" әсердің, яғни аспаннан тілігіп тұрған адамның әзілінің мән-жайына байланысты екенін ескертеді: әзілді өзінің қорқынышты жағдайындағы адам айта ма, әлде басқа біреу айта ма. Қара комедияның әлеуметтік әсері – қысымға ұшырағандардың рухын көтеру және қысымшылардың рухын құлдырату. Уайли Сайфердің айтуынша, "жамандық пен қателікке күле білу – біз оларды жеңіп шықтық дегенді білдіреді". Қара комедия – адамның табиғи инстинктісі және оның мысалдары ежелгі заманнан жеткен әңгімелерде кездеседі. Орта Еуропада кеңінен таралған, содан кейін АҚШ-қа әкелінді. Аспаннан тілігіп тұрған адам туралы ой француз тіліндегі "rire jaune" (с. сары күлімдеу) сөзімен, ал бельгиялық голланд тіліндегі "groen lachen" (с. жасыл күлімдеу) сөзімен салыстырылады. Италиялық комедиант Даниэле Латтацци бұл әзілден туындайтын күлкі түріне (risata verde немесе groen lachen) назар аударып, ирониялық сатираға қарағанда, гротеск сатира осы күлкіні жиі тудыратынын айтты. Веймар дәуіріндегі кабареттерде бұл жанр кеңінен таралды, ал Латтаццидің сөзіне сәйкес, Карл Валентин мен Карл Краус оның шеберлері болды. Бұл әдіс әскери қызметкерлер, журналистер, заңгерлер және жерлеу рәсімдерін жүргізушілер арасында қолданылады, себебі бұл жағдайға бейімделудің бір тәсілі. Осы кәсіптердегі адамдар әзілдің айтылған контексіне назар аударуға шақырылады, өйткені сырттан келген адамдар осы әзілге басқаша реакция жасай алады. Сонымен қатар, зерттеулер қара юморды жақсы көретін адамдардың "ақыл-ойы жоғары, агрессияға бейім емес және жағымсыз сезімдерге қарсы тұру қабілеті жоғары" екенін көрсетеді.
Sigmund Freud, in his 1927 essay Humour (Der Humor), although not mentioning 'black humour' specifically, cites a literal instance of gallows humour before going on to write: "The ego refuses to be distressed by the provocations of reality, to let itself be compelled to suffer. It insists that it cannot be affected by the traumas of the external world; it shows, in fact, that such traumas are no more than occasions for it to gain pleasure." Some other sociologists elaborated this concept further. At the same time, Paul Lewis warns that this "relieving" aspect of gallows jokes depends on the context of the joke: whether the joke is being told by the threatened person themselves or by someone else. Black comedy has the social effect of strengthening the morale of the oppressed and undermines the morale of the oppressors. According to Wylie Sypher, "to be able to laugh at evil and error means we have surmounted them." Black comedy is a natural human instinct and examples of it can be found in stories from antiquity. Its use was widespread in middle Europe, from where it was imported to the United States.). The concept of gallows humor is comparable to the French expression rire jaune (lit. yellow laughing), which also has a Germanic equivalent in the Belgian Dutch expression groen lachen (lit. green laughing). Italian comedian Daniele Luttazzi discussed gallows humour focusing on the particular type of laughter that it arouses (risata verde or groen lachen), and said that grotesque satire, as opposed to ironic satire, is the one that most often arouses this kind of laughter. In the Weimar era Kabaretts, this genre was particularly common, and according to Luttazzi, Karl Valentin and Karl Kraus were the major masters of it. military personnel, journalists, lawyers, and funeral directors, where it is an acknowledged coping mechanism. It has been encouraged within these professions to make note of the context in which these jokes are told, as outsiders may not react the way that those with mutual knowledge do. concludes that people who appreciate dark humor "may have higher IQs, show lower aggression, and resist negative feelings more effectively than people who turn up their noses at it."
Әскери
Әскери өмір қара юморға толы, себебі әскери қызметтегілер соғыс кезінде, әсіресе қаза табу қаупімен үнемі өмір сүреді. Мысалы: Жапон императорлық әскери-теңіз күштерінің Mitsubishi G4M (кодтық аты – «Бетти бомбалаушысы») (イッシキリッコウ) бомбалаушы ұшағын жапон экипаждары (葉巻) деп атаған, яғни «сигара» деген мағынаны білдірген. Бұл ұшақтың корпусы сигара тәрізді болғандықтан ғана емес, сонымен қатар оқ тиген кезде тез тұтанатын және күйіп кететін қасиеті болғандықтан да осылай аталған. 1982 жылы Фолкленд соғысында батып кеткен кеменің аман қалғандары құтқару күтіп отырғанда, «Өмірге үмітпен қараңыз» әнін шырқағандары хабарланды. Екінші дүниежүзілік соғыста кеңес ұшқыштары LaGG 3 ұшағының типтік белгілемесінің нағыз мағынасы «Лакированный Гарантированный Гроб» (жазылуы: Lakirovannyy Garantirovannyy Grob), «лакталған кепілді табут» деген әзіл айтқан. Екінші дүниежүзілік соғыста американдық эскорт-тасымалдаушылардың корпустық жіктелу коды «CVE» болды; олардың экипаждары арасында «CVE» сөзі «өртке шалығуға бейім, осал және құрбандыққа шалынуға дайын» дегенді білдірген. «CVE» тасымалдаушыларын Касабланка класының өндірушісі Генри Дж. Кайзердің құрметіне «Кайзер табуттары» деп атаған. Екінші дүниежүзілік соғыстағы американдық танктер, мысалы, М3 Ли орта танкі, КСРО-ға Ленд-Лизи бағдарламасы бойынша жеткізілген, кеңес әскерлерінен сарказммен толған түсіндірулер алған. Сонымен, BM 7 («Генерал Ли» үлгісі) әріптік белгісі «братская могила на семерых» (жазылуы: bratskaya mogila na semerykh), яғни «жеті адамдық бауырластық қабір» деп түсіндірілсе, ал BM 6 («Генерал Грант» үлгісі) «братская могила на шестерых» (жазылуы: bratskaya mogila na shesterykh), яғни «алты адамдық бауырластық қабір» деп түсіндірілген. Себебі, снарядтар көлік ішіне енген кезде жарылып, экипаждың мүшелерін қаза қылған. Отандық көп мұнаралы танктерге, әсіресе T 28 орта және T 35 ауыр танк үлгілеріне де ұқсас атаулар берілген, себебі олардың ішкі құрылымы тығыз және броньдық қорғанысы нашар болған. Ютландия шайқасында (1916 жылдың 31 мамыры – 1 маусымы) кеме ауыр қаруланған неміс дредноутымен түнгі шайқаста батып кетті. 197 офицер мен сарбаздан тек 13-і ғана аман қалды. Аман қалғандарды қараңғыда «Типперриге дейінгі жол ұзақ» әнімен естіген экипаж таныды.
The Imperial Japanese Navy Mitsubishi G4M (code named Betty bomber) (イッシキリッコウ) bomber aircraft was called (葉巻), meaning cigar by the Japanese crews not only because its fuselage was cigar shaped, but because it had a tendency to ignite and burn violently when it was hit. When the survivors of , sunk in 1982 in the Falklands War, were awaiting rescue, they were reported to have sung the Monty Python song, "Always Look on the Bright Side of Life". Soviet pilots in World War II joked that the true meaning of the type designation of the LaGG 3 was "Лакированный Гарантированный Гроб" (romanized: Lakirovannyy Garantirovannyy Grob), "varnished guaranteed coffin". In World War II, American escort carriers had the hull classification code "CVE"; among their crews, CVE was sarcastically said to stand for "Combustible, Vulnerable, and Expendable". CVEs were called "Kaiser coffins" in honor of Casablanca class manufacturer Henry J. Kaiser. American tanks of the Second World War, such as the M3 Lee medium tank, which were supplied to the USSR under the Lend Lease program, got sarcastic name interpretations from Soviet soldiers. Thus, the letter sign BM 7 ("General Lee" model) was understood as "братская могила на семерых" (romanized: bratskaya mogila na semerykh), and similarly, BM 6 ("General Grant" model) as "братская могила на шестерых" (romanized: bratskaya mogila na shesterykh), meaning "mass grave for seven/six crewmen" – as penetrative hits would fragment inside the vehicles, killing the crew. Similar name reinterpretations were created for domestic multi turreted tanks, chiefly the T 28 medium tank and T 35 heavy tank models, for their cramped internal layouts and poor armor protection. In the Battle of Jutland (May 31 – June 1, 1916), the destroyer was sunk in an overnight engagement with the heavily armed German dreadnought Only 13 crewmen survived out of a complement of 197 officers & men. The survivors were identified in the darkness by the crew of because they were heard in the distance, singing, "It's a long way to Tipperary".
Басқа
Кемінде 19 ғасырдан бері көптеген нұсқалары бар әзілдің мәнін білдіретін "Күлгенде ғана ауырады" және "Тек күлгенде ғана" сияқты бірнеше атау бар. Әдетте, қатты жарақат алған адамға: "Ауырасың ба?" деп сұрайды. Ол: "Жақсымын, күлгенімде ғана ауырамын" деп жауап береді.