Кіріспе

1983 жылы Дуглас Адамс пен Джон Ллойдтің әзілді сөздігі «Лиффтің мағынасы» (Ұлыбританиялық басылым: , АҚШ басылымы: ) – Дуглас Адамс пен Джон Ллойд жазған топонимика және этимология саласындағы әзілді сөздік, 1983 жылы Ұлыбританияда және 1984 жылы АҚШ-та жарық көрген.

Мазмұны

Кітап – "әлі сөзі табылмайтын нәрселердің сөздігі". Адамс пен Ллойд жаңа сөздер ойлап табудың орнына, бірнеше жер-атауларды таңдап, оларға қызықты мағыналар берді, бұл мағыналар әлеуметтік тұрғыдан қалыптасуға жақын және танымал ұғымдарға айналуға дайын деп есептеледі. Тізімдегі барлық сөздер топонимдер болып табылады және ағылшын тілінде сөзі жоқ, жалпы сезімдер мен заттарды сипаттайды. Мысалы, Shoeburyness ("Біреудің отырған жерінен әлі жылу сезілетін орынға отырғанда болатын түсініксіз мазасыздық сезімі") және Plymouth ("Біреуге қызықты оқиғаны айтқанда, оны бірінші болып сізге ол айтқан екенін ұмыту"). Кітаптың мұқабасында немесе желімделген жапсырма ретінде "Бұл кітап өміріңізді өзгертеді" деген сөздер кездеседі. Лифф (Шотландиядағы Данди қаласына жақын ауыл) кітапта "Мұқабасымен мүлдем сәйкес келмейтін кітап" деп түсіндіріледі. Мысалы, мұқабасында "Бұл кітап сіздің өміріңізді өзгертеді" деген жазуы бар кез келген кітап.

Шығу тегі және жариялануы

Адамстың айтуынша, "Лифтің мағынасы" идеясы ескі мектеп ойынынан туындады және ол Ллойдпен бірге 1978 жылы Корфуда алғашқы "Галактикадағы автостопшы" романын жазып жатқанда демалыста болған кезде бастау алды. Бұл идея "Not the Nine O'Clock News" бағдарламасының спин-офф кітабы "Not 1982"-де қолданылды, онда олар "Окстейл ағылшын сөздігінен бүгінгі жаңа сөз" тақырыбымен шығатын. Оны жеке толық кітапқа айналдыру туралы ұсыныс Faber компаниясының бас директоры Мэтью Эвансқа тиесілі. Мәтіннің көп бөлігін Адамс пен Ллойд 1982 жылғы жазда Калифорния штатының Малибу қаласында жазды. Әріптес юморист Майлз Кингтон Адамс пен Ллойдты "The Times" газетіндегі бағанында стильдегі айырмашылықты атап өтті. Кітап 1983 жылдың қараша айында Ұлыбританияда Рождестволық саудаға орай жарық көрді. Ол Pan Books үшін коммерциялық сәттілікке жетті. Кітаптың атауы сол кезде түсіріліп жатқан Монти Пайтонның "Өмірдің мәні" фильміне ұқсас етіп таңдалды, себебі Дуглас Адамс Терри Джонсқа телефон соғып, рұқсат сұрады. Адамстың пікірінше, фильмнің сценарийімен шатасу кітаптың көбірек сатылуына көмектесер еді. Шындығында, Монти Пайтон фильмінің басында "Лифтің мағынасы" деген жазуы бар қабір тас пайда болады, содан кейін шартқы соңғы әрпін (F) соғып, оны (E) әрпіне айналдырады.

Нұсқалар

1990 жылы түпнұсқаның қайта қаралып, кеңейтілген басылымы жарық көрді, онда екі есе көп анықтама бар, «Лифтің терең мағынасы» (Ұлыбританиялық басылым: , АҚШ басылымы:), бірақ түпнұсқа басылым әлі де қолжетімді. «Deeper» басылымындағы кейбір жаңа сөздер бұрын Адамс, Ллойд және Стивен Фрайдың «Liff» туындысының бір бөлігінде пайда болған еді (1986). Екі басылым арасындағы негізгі айырмашылықтар (кітаптың екі нұсқасы үшін де) – американдық және британдық ағылшын тілінің әртүрлі жазылуы, бірақ «Лифтің терең мағынасы» кітабында «Glossop» және «Лиф» сөздеріне басқаша анықтамалар берілген. «Лифтің терең мағынасы» кітабында «Лиф» сөзі атауы жоқ құбылыс ретінде анықталады. Серияның келесі басылымы – «Afterliff» жарық көрді, оған Ллойд, Джон Кантер және Дуглас Адамстың қызы Поли үлес қосты. 2013 жылдың 15 тамызында 30 жылдық мерекелік делюкс басылымы жарық көрді. Свен Бёттчер 1992 жылы «Der tiefere Sinn des Labenz» деген атпен неміс тіліне бейімдеді. Мағыналары түпнұсқадан аударылған, бірақ неміс тіліндегі күлкілі эффектті жеткізетін жер-су атауларымен үйлестірілген. Соңғы басылымда неміс тіліндегі бейімделу және ағылшын тіліндегі түпнұсқасы бар. 1989 жылы Justus van Oel «Kunt U Breukelen?» деген атпен голланд тіліндегі нұсқасын жариялады (Nijgh & van Ditmar, ), ол стандартты Ұлыбританиялық нұсқасы сияқты 9.1 x 16.8 см (3½" x 6½") кітап форматын пайдаланды. Кітапта негізінен Нидерланды жерлерінің атаулары, сондай-ақ көршілес Бельгия мен Люксембургтің бірнеше жерлері қолданылды. Қатты мұқабалы басылым болған жоқ, сондай-ақ «Лифтің терең мағынасы» голланд нарығына бейімделмеді. 2000 жылы жаңа мұқабамен қайта басылды. Фин тіліндегі «Elimäen tarkoitus» және «Elimäen perimmäinen tarkoitus» 1996 және 1997 жылдары жарық көрді (және ). Комедияшы Андерс Лунд Мадсен 1997 жылы «Мадсеннің сөздігі» деген атпен даниялық нұсқасын жазды. Бұл аударма емес; оның орнына «Дуглас Адамс пен Джон Ллойдтан алынған идея» деп көрсетілген, ал баспагердің авторлық құқық мәтінінде «Лифтің мағынасы» есімді туынды еске алынған.

Қабылдау

Дейв Лэнгфорд "Ақ жұлдыз" журналының 49-шы санында "Liff" кітабына шолу жасап, "Бұл өте қызықты. Liff, орын аттарының қандай мағынасы болу керектігін шешетін үй ойынынан пайда болды, мысалы, Пол Дженнингстің 1964 жылғы мақаласында Бодминнің бір адам сағатының алтыдан бір бөлігіне тең жұмыс бірлігі екені түсіндірілген" деді.