Кіріспе

1980 жылы Джин Вольфтың фантастикасы "Азаптаушының көлеңкесі" – американдық жазушы Джин Вольфтың фантастикалық романы, 1980 жылдың мамыр айында Simon & Schuster баспасында жарық көрді. Бұл "Жаңа Күн кітабының" төрт томдық циклдың бірінші кітабы.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Севериан, Азаптаушылар Гильдиясының шәкірті, Гьолл өзенінде суға түсіп, жартылай өлтім-дірі тірі қалады. Цитадельге қайтып бара жатқанда Севериан мен бірнеше шәкірт некропольға тығылып кіреді, онда Севериан аңызға толы революционер Водалуспен кездеседі. Водалус екі серігімен бірге, оның ішінде Тея есімді әйелмен, қабірді тонап жатыр. Водалус пен оның серіктерін ерікті күзетшілер тоқтатады. Севериан Водалустың өмірін сақтап, оның сенімін қазандырып, бір монета сыйлық алады. Северианға жолсерік болуға аз қалғанда, ол әдемі аристократ тұтқын Текламен кездесіп, ғашық болады. Текланың қылмысы анықталмайды, бірақ оның саяси себептермен тұтқынға алынғаны сезіледі, себебі Текланың жарты қарындасы – Водалустың сүйіктісі Тея. Автократ (Коммунельттің билеушісі) Текланы Водалусты қолға түсіру үшін пайдаланғысы келеді. Соңғы азаптау кезінде Севериан Теклаға аянып, оның камерасына пышақ тығып, өзіне-өзі қол жұмсауына көмектеседі, осылайша Гильдияға берген антын бұзады. Севериан азапталып, жазаланады деп күтеді, бірақ Гильдия басшысы оны Траксқа, атқарушыға мұқтаж алыс қалаға жібереді. Мастер Палемон Северианға қаланың архонына және керемет атқарушының қылышы – Терминус Эстке таныстыру хатын береді. Ол Гильдия штаб-пәтерінен шығып, құлдырап бара жатқан Нессус қаласы арқылы сапарға шығады. Соңында ол қонақ үйге жетеді, онда толы болғанына қарамастан, қонақ үй иесін өзін қабылдауға мәжбүрлейді және басқа тұрушылармен бір бөлмеде тұруды сұрайды. Оның бөлмедестері – алып Балландерс және доктор Талос, олар Северианды сол күні қойылатын пьесаға қатысуға шақырады. Таңғы ас кезінде доктор Талос қызметкер қызды өзінің пьесасына шақырып алады және олар көшеге шығады. Қатысуға ниеті жоқ Севериан топтан бөлініп, өзінің жапсырма шапанын (Гильдиясының белгісі, қара халыққа үрей туғызатын) жасыру үшін ескі киім дүкеніне тоқтайды. Дүкенге егіз аға мен апа ие, ал аға бірден Терминус Эстке қызығушылық танытады, бірақ Севериан қылышты сатудан бас тартады. Біраз уақыттан кейін дүкенге маскалы және қарулы гиппарх кіріп, Северианды дуэльге шақырады. Севериан бұл Автократтың оны қылмысы үшін жазалаудың жанама жолы деп санайды, сондықтан оны қабылдауға мәжбүр болады және ол Агиямен бірге дуэльге қажетті улы өсімдік – авернді табу үшін жолға шығады. Жолда Агияның фиакрмен салысқандығына таңданып, олардың жүргізушісі діни орденнің құрбандық тақын қиратып жібереді. Агияны іздеп, босатып алғаннан кейін олар Ботаникалық бақтарға саяхаттайды, бұл Нессустың құпия Әке Инердің оң қолымен құрылған үлкен көрікті жері, онда олар таңғажайып гипноздық иллюзияларға тап болады және бір сәтте олар ешкім байқамай қазіргі Жерге көшіп кеткендей сезінеді. Бақта Севериан өлгендерді жерлеуге арналған көлге құлайды, ал өзін судан шығарып жатқанда, көлден Доркас есімді жас әйелдің де шыққандығын көреді. Бас-көздері шатысып, әйел Севериан мен Агияның соңынан еріп кетеді. Севериан авернді Хилдегрин есімді адамның көмегімен алады, ол некропольде Водалуспен кездескен түнгі серігі екенін таниды. Агия, Севериан және Доркас дуэль алаңына жақын қонақ үйге барады. Кешкі ас ішкенде Севериан бір әйел туралы құпия хат алады. Кешкі астан кейін Севериан дуэльде күреседі, бірақ авернмен жараланып, керемет түрде аман қалады. Севериан оянғанда, ол лазаретте екенін біледі. Доркасты тауып, өзін таныстырғаннан кейін, одан атқаруды сұрайды. Тұтқын оның қарсыласы, Агияның ағасы болып шығады, оны Севериан Агияның оны маскада алдап шақырғанын, ал оның ағасы оны авернмен өлтіру және Терминус Эстті ұрлау жоспары ретінде күрескенін білгеннен кейін жазалайды. Севериан Траксқа қарай саяхатын жалғастырады, онымен бірге Доркас та жолға шығады. Заттарын тексергенде Севериан Келістірушінің тырнағын табады. Агия тырнақты бұзылған құрбандық тақтан ұрлап, Северианның заттарына тығып жіберген. Соңында Севериан мен Доркас доктор Талос, Балдандерс және Жолентамен кездеседі, олар Северианды таңғы ас кезінде шақырған пьесаны орындауға дайын. Севериан пьесаға көмектеседі, ал келесі күні топ Нессустен шығатын үлкен қақпаға қарай жолға шығады, онда олар Джонас есімді адамды кездестіреді. Олар қақпадан өтіп бара жатқанда, кенеттен шу көтеріледі және әңгіме күрт аяқталады.

Қабылдау

Грег Костикян "Арес" журналының 9-шы санында "Азаптаушының көлеңкесі" және "Жарайсыздаушының тырнағы" ромаларын қарап, "Бұл – осылай жазылуы тиіс фантастика; маңызды оқиғалар, таңғажайып жандар, зор күштерді қолданушылар, қорқыныш пен қуанышқа толы ел. Егер Вулф енді бір сөз жазбаса да, ол өзінің із қалдырған болар еді" деп баяндады. Нил Гейман ең ұлы үш ғылыми-фантастикалық роман тізімінде "Азаптаушының көлеңкесін" бірінші орынға қойып, оны "Нейромансер" және "Қараңғылықтың сол қолы" романдарынан жоғары бағалады.

Марапаттар

"Қиыншы көлеңкесі" жыл сайынғы Дүниежүзілік фантастика сыйлығы мен Британдық ғылыми-фантастика қауымдастығы сыйлығын жылдың ең үздік романы деп танылды. Басқа жылдық фантастика және ғылыми-фантастика романдарының сыйлықтары ішінде Locus (фантазия) сыйлығында екінші орынға, Campbell Memorial (SF) сыйлығында үшінші орынға ие болды және Nebula (SF) сыйлығының финалисі атанды.

Шектелген саны

Centipede Press, шағын тәуелсіз баспахана, 2007 жылы "Азаптаушының көлеңкесі" кітабының шектеулі санын шығарды: жүз дана, Джин Вольф қол қойған, неміс суретшісі Александр Преусстің толық түсті суреттерімен. 225 доллар тұратын кітапта лента белгісі, басы мен құйрық жолақтары, үш бөліктен құралған матадан жасалған мұқаба және қорғауға арналған сырғанама қалтасы бар. Қазір ол басылымнан түсірілді. Easton Press оны "Ғылыми фантастика шедеврлері" сериясына қосты, қызыл былғарымен тілінген, алтынмен мөрленген және жиектелген, лента белгісі, және қышқылдығы бейтараптандырылған қағазға басылған (барлық сериядағыдай), арнайы суреттерімен, коллекционерлерге арналған жазбалармен және Лидс қаласынан Том Шиппи жазған арнайы кіріспемен. Барлық қосымша мәтін мен суреттер 1989 жылы Easton Press авторлық құқығымен қорғалған. Серияға енген кейбір туындылардан айырмашылығы, автор Easton Press баспасында басылған даналарға қол қоймады.

Комикстер

Роман Тед Найфехтің "Азаптаушының көлеңкесі" атты сериалдық комикс ретінде бейімделді (Innovation Publishing, 1991). Жоспарланған алты санының үшеуі жарық көргеннен кейін жабылды.