Кіріспе

Чарльз Джордж Макартни (27 маусым 1886 – 9 қыркүйек 1958) – 1907-1926 жылдар аралығында 35 тестілік матчта ойнаған австралиялық крикетші. Ол өзінің беделді және әсерлі ойын стилі мен жарқын соққылары үшін "Губернатор генерал" атанды. Бұл оның жақын досы және үлгісі Виктор Трампермен салыстыруға әкелді. Сер Дональд Брэдман – тарихтағы ең ұлы крикетші деп есептеледі – Маккартнидің динамикалық ойынының өзінің крикет карьерасына үлкен ықпал еткенін айтты. Ол карьерасын боулингтің жан-жақты ойыншысы ретінде бастады. 1907 жылы алғашқы тестілік матчын сол қолды ортодоксальді спинер ретінде өткізді, сонымен қатар пайдалы төменгі ортаңғы қатардағы оң жақтан соққы беретін ойыншы ретінде қарастырылды. Макартни бастапқыда әмбебаптығы үшін таңдалғандықтан, соққы беру кезегі жиі өзгертіліп, тиімділігі төмен болды. Оның ерте мансабындағы ең маңызды жетістігі – 1909 жылы Хединглиде өткен матчтағы он викеттен құралған жеңіске әкелген ойыны болды, бірақ 1910-1911 жылдардағы Австралия маусымында құрамадан шығарылды. Осы кезде Маккартни Трампермен дос болып, қорғаныс пен техникалық тұрғыдан дұрыс соққы беретін боулингтен батыл шабуылдаушыға айнала бастады. Ол тестілік құрамаға қайта оралды және сол маусымда алғашқы тестілік жүзін соқты, кейін команданың жетекші ойыншысы ретінде танылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс барлық бірінші сыныпты крикетті тоқтатты және Маккартни Австралия императорлық күштеріне қатысты. Крикет қайта жанданғаннан кейін, Маккартни 1921 жылғы "Ашес" турнесінде көрсеткен өнерімен әлемдегі ең үздік ойыншылардың бірі ретінде танылды. Маккартни Англияда Нотингемширге қарсы 345 ұпай жинап, Австралия үшін рекордтық көрсеткіш жасады. Бұл бірінші сыныптағы ең жылдам үш жүздік және бір күндік ойында бір ойыншының ең жоғары ұпайы болды. Ол 300 ұпайға 205 минутта жетті, ал ойын төрт сағаттан да аз уақытқа созылды. Маккартни соққы беру орташа көрсеткіштері мен жиналған ұпайлар бойынша көшбасшы болды, нәтижесінде 1922 жылы ол "Уисден" журналының жылдың бес үздік крикетшісінің бірі атанды. "Уисден" оның "қазіргі кездегі ең жарқын және ерекше австралиялық ойыншы" екенін айтты. 1924-1925 жылдардағы сериядан психикалық денсаулығының нашарлауына немесе соғыс жарақаттарының қайталануына байланысты қалыс қалғаннан кейін, Маккартни 1926 жылғы Англия турнесінде халықаралық крикеттен өзінің ең жақсы күйінде шықты. Ол тестілік матчтың алғашқы сессиясында жүз ұпай соққан екінші австралиялық болды және бұл викетке қолайлы жабысқақ жағдайда болды. Бұл үш қатарынан тестілік жүздіктердің бір бөлігі болды, ол соққы беру кестесінде көшбасшылық етті. 2007 жылы Маккартни Австралияның Крикет Даңқына енгізілді.

Стиль

Маккартнидің шеберлігі Виктор Трумпердің шеберлігімен, ал оның нығайылысы крикет тарихындағы ең ұлы соққы беруші деп есептелетін Дон Брэдменнің нығайылысымен салыстырылды. Маккартни бойы 160 см (5" 3) шақты кішкентай адам еді. Ойын кезінде ол орташа қақпадан төменгі аяққа дейін соққы беруге тырысып, көбінесе осылай қақпасын жоғалтатын. Ол командаластарының мақтауынан гөрі, шыншыл сынды ұнататын. Сэр Невилл Кардус: «Оның крикетінде әрқашан ақылгөйлік пен батылдық болды. Оның батыл ойыны, көркемдігі мен ерекше дағдысы әлі де көздерімді толтырады», – деп жазды. Бұрынғы австралиялық тест-бэтсмен Джек Финглтон: «Осы сезімдер К. Г. Маккартнидің крикет тарихын толықтай бейнелейді», – деп жазды. Крикет туралы жазатын танымал Р.С. Робертсон Глазгоның айтуынша, Маккартни солқолды ортодоксалды спинмен салыстырмалы түрде жылдам доп беретін, жылдамдығы Дерек Андервудқа шамалас болатын. 1909 жылы австралиялық командаласы Трумпер Сиднейдің оңтүстік жағалауындағы Паддингтоннан Маккартни тұратын порттың солтүстік жағындағы Чатсвудқа көшіп келді. Маккартни мен Трумпер солтүстік жағалаудағы Гордон крикет клубында бірге ойнап, жақын дос болды. Маккартни көбінесе Трумперлер отбасының ауласындағы алаңда жаттығу жасады. Трумпердің көшіп келуі жиі кездесулерге мүмкіндік берді, себебі Сидней портының көпірі 1932 жылға дейін ашылмады, ал шығанақтың екі жағы арасында тек пароммен ғана саяхаттауға болады. Трумпер «крикеттің алтын ғасырының мұрагер ханзадасы» деп есептелді, Маккартни Трумперді крикетші ретінде де, адам ретінде де құрметтеді және 1915 жылы 37 жасында қайтыс болғанда оның табытын көтеруге қатысты.

Алғашқы жылдар

Макартни 1886 жылғы 27 маусымда Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Вест-Мейтленд қаласында дүниеге келген. Оған крикет ойнауды анасының әкесі, Джордж Мур үйреткен. Джордж Мур – Викторияға қарсы үш бірінші сыныптық матчта Жаңа Оңтүстік Уэльс штатынан ойнаған баяу, дөңгелек қолмен лақтыратын боулер болған. Олардың жабдықтары кедр ағашынан қолмен жасалған кішкентай найзағайдан және отбасылық бақтың алмаларынан – доптардан тұрған. Маккартниді мектепте оқып жүрген кезінде Австралия құрамасының капитаны Монти Нобл байқап, газет мақаласында оны жоғары бағалаған. Оның карьерасының осы кезеңінде ол үлгілі техника мен қорғаныс стиліне ие болды, бірақ кейіннен ол осы стильді тастап, батыл, жеке стильді және шабуылға бағытталған ойынға көшкен. 1902 жылы Маккартни Сиднейлік крикет клубының бірінші дивизионына қосылды, ал 1905-06 маусымда құрылған Гордон клубына ауысты. Ол Гордон клубы үшін 1933-34 жылдары, 47 жасқа дейін тұрақты түрде ойнады, жалпы сомасы 7648 ұпай жинап, орташа есебі 54.62 болды. Ол Чатсвуд Овалдағы үстемдігімен танымал болды. Бір ойында ол допты алаңнан сыртқа, теміржол жолынан асып, боулинг алаңына жіберді, соның салдарынан ойыншылар қауіпсіздік шараларын қабылдауға мәжбүр болды. Ол бір қақпаны – Англияның жетекші боулері Уилфред Родсті алды. Екінші иннингте ол орта қатарға оралып, 54 ұпай жинады және жалпы есебі 1/55 болды, Англия бір қақпамен жеңіске жетіп, серияда теңдік орнатты. Ол жеңістің дәмін татты, Австралия серияны 4:0 есебімен жеңді. Оның маусымдағы ең жоғары көрсеткіші – Англияға қарсы өткен келесі матчтағы 96 ұпайы болды. Команда жеңіске жету үшін 12 ұпай жетпей, бір қақпаны қолданыста қалдырғанда уақыт бітті. Көптеген жағдайларда, оның Хединглидегі күш-жігерінің арқасында, оның боулинг көрсеткіштері жақсы болды; ол Тест матчтарында 16 қақпаны алып, орташа есебі 16.13 болды. Отаго үшін бұл кезең сәтті болмады – барлық үш матчта жеңіліске ұшырады, бірақ Маккартни жеке тұлға ретінде табысқа жетті. Ол Кентербериге қарсы матчта 7/68, ал Австралияға қарсы матчтың бірінші иннингінде 7/81 көрсетті, соның ішінде Тест командасының мүшелері Уорвик Армстронг пен Уоррен Бардслиді алаңнан шығарды. Австралия жеті қақпамен жеңіске жетті.

1912 жылы алынып тасталды және қайта шақырылды

Макартнидің қатысуын болдырмауы Австралия крикет тарихындағы ең даулы жағдайлардың біріне және жанжалға әкелді. Австралия құрамасының капитаны және іріктеушісі Клем Хилл үшінші тест матчына Макартниді қосуды қалаған, бірақ комиссия мүшесі, бұрынғы ойыншы Питер МакАлистер бұған қарсылық білдіріп, Хилл Макартни ойнаса, өзі құрамадан шығуы керек деді. Екі іріктеуші арасындағы шиеленіс күшті болды және төртінші тест алдындағы іріктеу отырысында бәрі шиеленістің шыңына жетті. МакАлистер Хиллдің боулерлерге қатысты тактикасы мен саясатын сынап, екіншісінің көшбасшылық қабілетіне қатысты сөздермен ұрысты тудырды. Содан кейін Хилл МакАлистердің мұрнына күшті соққы беріп, оны қанға батырып, одан кейін болған төбелес 10-20 минутқа созылды. Осыдан кейін Макартни 1912 жылы Оңтүстік Африка да қатысқан үшбұрышты турнирге Англияға сапарлады. Макартни 84 ұпай жинады, бірақ команда жаман бастады, Ноттингемширге жеңіліп қалды. Макартни 2/67 табалды, сондай-ақ 4 және 30 ұпай жинады. Макартни 400 фунт стерлингтік кепілдік берілген тур ақысын қабылдаған төрт ойыншының бірі болды, ал қалғандары табыстың пайыздық үлесіне қол қойды, бірақ турдың коммерциялық сәтсіздігі оларды жарнаның жартысынан да азына қалдырды. Макартни тек бес бірінші сыныпты матчта ойнады және оларда екі жүздік соқты. Бірінші сыныпты емес екі матчта ол 11/23 және 10/29 нәтижесімен ойнады. Оның ойын алаңындағы табысына қарамастан, Макартни сол дәуірдегі көптеген крикетшілер сияқты крикеттен тыс тұрақты жұмысы болды. 1914 жылы ол Сидней портындағы жұмысын тастап, Редферндегі бас инженер-механик кеңсесінде Жаңа Оңтүстік Уэльс темір жолдары мен трамвайларының штатына қосылды. Осы жылы әкесінің қайтысы оны Ұлыбританиядан қайтаруға мәжбүр етті және АИФ крикет командасымен ойнауына мүмкіндік бермеді. Алайда, ол ауру мен жарақаттарға байланысты тек екі тест матчында ғана ойнады. Сегіз онжылдықтан кейін Брэдман осы иннингті "кеше болғандай" еске алды. Макартни маусымда 68.42 орташа есеппен 821 ұпай жинады. Англияға соғысқа дейінгі турларындағы нашар ойын көрсетуін түзету мүмкіндігіне ие болды. Ол Суррейге қарсы 87, Біріккен күштерге қарсы 51 және Оксфорд университетіне қарсы 77 ұпай жинады, ал тест матчының басталуына дейін өткен жеті матчта 53.90 орташа есеппен 539 ұпай жинады. Екінші тестте сегіз калибрлі жеңісте тек 31 және 8 ұпай жинағаннан кейін үш рет қатарынан жүздік соқты. Макартни 135 минутта 31 төрттік соқты, ал Австралия екі сағаттан астам уақыт бойы 300-ден астам ұпай жинады. Алайда, оның ең әйгілі иннингі әлі алда болатын. Крикет жазушысы Самнер Рид Макартнидің иннингін былай сипаттады: Англияда немесе Австралияда көрген ең қиратушы иннинг. Трампердің ең жарқын сәттері де, тіпті Брэдманның есептелген генийі де осыдан да таза, қастандық күш пен шеберлікпен орындалған емес. Төрт күн ішінде Макартни 538 ұпай жинады, ал маусым айында 91.30 орташа есеппен 913 ұпай жинады. Бірақ ол Австралияның 191 ұпаймен жеңіске жетуіне және серияда 3-0 есебімен жеңіске жетуіне көмектесті. Макартни келесі айда тыныш өтті, келесі сегіз иннингте жеті матчта тек бір рет ғана 50 ұпайдан асты. Сондай-ақ, ол екі айдан кейін жетістікке жетпегеннен кейін үш матчта алты калибрлі жеңіске жетіп, калибрлі құрғақшылығын аяқтады. Ол бүкіл турда 32.63 орташа есеппен 8 калибрлі жеңіске жетті. Содан кейін Макартни Дарбанда өткен бірінші тестте шабуылдық ойын көрсетіп, 59 және 116 ұпай жинады, бұл матч тең аяқталды, ал команда үш калибрлі жеңіспен тұрып қалды. Ол содан кейін 3/21 және 4/57 нәтижесімен ойнады, Австралия Хэмпширді жеңіп, маусымдағы алғашқы жеңісін тойлады. Трент-Бридждегі бірінші тест матчы жаңбырға байланысты тоқтатылды, Англия тек бір иннингте 0/32 ұпай жинады. Австралия матч аяқталғанда 5/194 есебімен ойнады, ал Макартнидің еңбегі болмаса, олар аут болуы мүмкін еді. Макартни қисыққа қадам басып, алаңдағы позицияларды қарап шықты және боулер Морис Тейтке "Бер!" деді. Макартнидің иннингтері Австралияға бірінші иннингте 494 ұпай жинауға мүмкіндік берді. Ол содан кейін 2/51 нәтижесімен ойнады, Карр мен Фендерді алып тастады, Англия 294 ұпай жинады және соңғы иннингке мәжбүр болды, бірақ австралиялықтар қарсыластарын екінші рет шығара алмады және матч тең аяқталды. Ол маусымның бірінші бірінші сыныпты матчында 114 ұпай жинады және төрт матчының әрқайсысында калибрлі жеңіске жетті. Макартни 40.50 орташа есеппен 243 ұпай жинады және 17.82 орташа есеппен 11 калибрлі жеңіске жетті. Осылайша, тест командасы Оңтүстік Африкада болған кезде, Макартни Сиднейдің бірнеше газеттеріне жазды, ал 1936-1942 жылдар аралығында ол Сидней таңғы Herald газетіне үзбей жазды. 1930 жылы ол "Менің крикет күндерім" атты автобиографиялық кітабын жариялады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Австралия қорғаныс күштерінің жабдықтау қызметінде лейтенант болды, содан кейін Принц Генри ауруханасында кадрлық қызметкер болып жұмыс істеді.

Тестілік матчтың нәтижесі

Соққылау Боулинг Қарсыластар Матчтар Ұпайлар Орташа Ең жоғары ұпай 100 / 50 Ұпайлар Викеттер Орташа Ең жақсысы (Иннинг) 26 1,640 43.15 170 5/7 908 33 27.51 7/58 9 491 37.76 137 2/2 332 12 27.66 5/44 Барлығы 35 2,131 41.78 170 7/9 1,240 45 27.55 7/58