Кіріспе
Бал арасының түрі – Bombus terrestris, сары жолақты немесе ірі жер бал арасы – Еуропадағы ең көп кездесетін бал арасының бірі. Ол жылыжайларда тозаңдану үшін жиі қолданылатын маңызды түр, сондықтан Тасмания сияқты туған жері емес көптеген елдерде де кездеседі. Бұған қоса, бұл эусоциалдық жәндік, оның ұрпақтары бірімен бірі жабысады, еңбек бөлінісі бар және жұмыскерлер бірлесіп балаларын күтімге алады. Патшайымы моногамды, яғни бір ғана еркекпен жұптасады. B. terrestris жұмысшылары гүлдердің түсін жақсы біліп, тиімді түрде жем іздейді.
Bombus terrestris, the buff tailed bumblebee or large earth bumblebee, is one of the most numerous bumblebee species in Europe. It is one of the main species used in greenhouse pollination, and so can be found in many countries and areas where it is not native, such as Tasmania. Moreover, it is a eusocial insect with an overlap of generations, a division of labour, and cooperative brood care. The queen is monogamous which means she mates with only one male. B. terrestris workers learn flower colours and forage efficiently.
Таксономия және филогенетика
B. terrestris – Hymenoptera тобының бір бөлігі, ол құмырсқалар, аралар және көбелектерден құралған. Apidae тұқымдасы аралардан ғана тұрады. Ол сондай-ақ Apinae кіші тұқымдасына жатады. Apinae кіші тұқымдасында 14 тайпалық желі бар, ал B. terrestris – Bombini тайпасының құрамына кіреді. Ол Bombus туысына жатады, ол толығымен шұңғыл аралардан тұрады, және Bombus sensu stricto кіші туысына жатады. Бұл кіші туыс Bombus affinis, Bombus cryptarum, Bombus franklini, Bombus ignitus, Bombus lucorum, Bombus magnus, Bombus occidentalis және Bombus terricola сияқты жақын түрлерді қамтиды. Тоғыз мойындалған түршесі бар: B. terrestris africanus, B. terrestris audax, B. terrestris calabricus, B. terrestris canariensis, B. terrestris dalmatinus, B. terrestris lusitanicus, B. terrestris sassaricus, B. terrestris terrestris және B. terrestris xanthopus, олардың әрқайсысы ерекше түс схемасына ие.
Сипаттамасы мен сәйкестендіруі
B. terrestris – нектар мен тозаңмен қоректенетін және оларды жинақтайтын аралар. Патша айылдың ұзындығы 20–22 мм, ата аралардың ұзындығы 14–16 мм, ал жұмыскер аралардың ұзындығы 11–17 мм. Жұмыскер аралардың іштері ақ түсті, және олар B. lucorum – аққұйрықты шомбалдың жұмыскерлеріне ұқсайды, тек B. terrestris араларының сары жолақтары тікелей салыстырғанда қараңғырақ. B. terrestris патша айылдарының ішкі жағының ұшы ("құйрығы") ақ түсті, бұл аймақ B. lucorum араларындағы жұмыскерлердегідей ақ болады. B. terrestris басқа аралардан өзгешелігі, олардың жұмыскер араларының мөлшері әртүрлі келеді, кеудесінің ұзындығы 2,3–6,9 мм, ал салмағы 68–754 мг арасында өзгереді. Сонымен қатар, бұл ара туған емес елдерде жылыжайларда тозаңдау үшін енгізілгеннен кейін тұтқыннан қашып кеткен, сондықтан қазір Жапония, Чили, Аргентина және Тасмания сияқты көптеген аймақтарда бұл аралар инвазивті түрлерге жатқызылады. Ұялары көбінесе жер астында, мысалы, тастап кетілген кеміргіштердің қуыстарында табылады. Колониялар ұя сияқты құрылымдарды құрайды, әрбір ұяшада бірнеше жұмыртқа болады. Патша айыл жұмыртқа ұяшаларын бірін-бірінің үстіне қалыптастырады. Колониялар орташа есеппен 300–400 ара шығарады, жұмыскерлердің саны да әртүрлі болуы мүмкін.
Әлеуметтік таптар
Көптеген әлеуметтік аралар сияқты, B. terrestris-те үш негізгі әлеуметтік касталық бөліну бар. Бұл еңбек бөлінісін және колонияның тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Патша айылдар болашақ колонияда көбейетін басты әйел тұлға болып табылады. Әр колонияда тек бір ғана болады. Оның жалғыз міндеті - ұя салғаннан кейін жұмыртқа салу. Бұл тағдыр көбірек тамақтанған, инстар сатылары ұзақ, және жас гормонының жоғары биосинтезіне ие личинкалар үшін шешіледі. Жұмысшы аралар – толығымен әйелдерден құралған каста, олар негізінен азық іздеп, колонияны қорғайды және өсіп келе жатқан личинкаларға күтім жасайды. Олар көбінесе колония циклының көп бөлігінде сүексіз болады және өз ұрпақтарын өсірмейді. Патша айылдар мен жұмысшы аралар ұрықтандырылған диплоидты жұмыртқалардан дамиды, ал еркек аралар, яғни ұрғашылар, ұрықтандырылмаған гаплоидты жұмыртқалардан туады. Еркек аралар ересек болғаннан кейін көп ұзамай ұядан шығып, сыртта жұптасқан әйел іздейді. Олардың колониядағы жалғыз қызметі – жұптасу.
Өмірлік цикл
Жеке патшайым, тастап кетілген колониясынан шығып, еркекпен жұптасып, ұя тапқанда колония циклын бастайды. Ол қыста осы ұяда қалады, ал көктемде екі диплоидты (аналық) жұмыртқадан тұратын кішкентай партия салады. Бұл жұмыртқалардан шыққаннан кейін, ол дернәсілдерге күтім жасайды, оларды нектар мен тозаңмен қоректендіреді. Дернәсілдер өскен соң, олар қуыршаққа айналады, және шамамен екі аптадан кейін алғашқы жұмысшылар пайда болады. Бұл колонияның басталу фазасы деп аталады. B. terrestris-те бұл алғашқы фаза әртүрлі уақытқа созылуы мүмкін, содан кейін шешімді нүктеге жетеді, және патшайым ұрықтанбаған жұмыртқаларды салуды бастайды, олар еркектерге айналады. Жаңа шыққан патшайымдар кейде жұмысшылар рөлін атқарып, патшайымдардың келесі буынын өсіруге көмектеседі. Осы уақыт ішінде олар күнделікті тамақ іздеу үшін ұядан шығады, осы кезде олар жұптасуы мүмкін. Соңында олар "гибернакулум" қазуға қолайлы жер табады, онда келесі көктемге дейін қыстайды, содан кейін шығып, тамақ іздейді – негізінен жұмыртқалықтарын дамыту үшін – және көп ұзамай жаңа ұя құруға жарамды жер іздейді. (Жылы климатта олар қыстау фазасын өткізіп жіберуі мүмкін.) Көбінесе ескі колониялар қырылады, және егер жерде паразиттер болмаса, жаңа патшайымдардың бірі қайтып келіп, сол жерді қайта пайдаланады.
Жұптастыру жүйесі
B. terrestris жалғыз жұптасатын түр. Көптеген аталықтармен жұптасу ұрпақтың арасындағы генетикалық әртүрліліктің пайдасын әкелуі мүмкін, бірақ бұл B. terrestris немесе жоғары дамыған әлеуметтік араларда кездеспейді. B. terrestris патшалығының бірнеше рет жұптаспауы еркектердің араласуына байланысты болуы мүмкін. B. terrestris аталықтары жұптасу кезінде аналықтың жыныстық жолын жабысқақ секрециямен бітеп тастайды, бұл аналықтың басқа аталықтармен бірнеше күн бойы сәтті жұптасу мүмкіндігін азайтады. Дегенмен, аталы-аналы бал аралары да аналықтың көбелек жолын бітеп тастағанымен нәтижесіз болады; бал аралары бір жұптасу рейсінде ондаған рет жұптасады. Полиандролық жұптасу жүйесінен туындаған колония гетерогенділігінің генетикалық тиімділігі болғанымен, құм аралары да әлеуметтік шектеулер, көптеген жұптасулармен байланысты тәуекелдер және ататек араларының жалғыз жұптасуына байланысты моноандросты болуы мүмкін. Көптеген жұптастарды табу энергияны көп жұмсауы мүмкін және патшаны жыртқыштарға ұшыратуы мүмкін. Сонымен қатар, патшалықтар көбірек генетикалық әртүрлілікті және жайлы ұрпақты қамтамасыз ету үшін бірнеше жұптасуды қалауы мүмкін, ал жұмысшылар әкесінен туған жартылай қарындастарға қарағанда толық қарындастарымен жақын туыс.
Жыныстық қатынастар
B. terrestris колонияларының жұмысшы өнімінен еркек өніміне ауысу уақытының өзгеруіне байланысты ұялардағы жыныс қатынасының деңгейі әртүрлі болады. Ерте ауысатын колонияларда болашақ патшайымдардың саны еркектерге қарағанда әлдеқайда аз (1:17.4), бұл оларға кейінірек пайда болатын патшайымдармен жұптасуда бәсекелесуге мүмкіндік береді. Кеш ауысатын колонияларда еркектердің саны аз және жыныс қатынасы 1:1:3 шамасында болады, бұл патшайымның өз колониясын бақылауын көрсетеді (ол ұлдар мен қыздарға тең дәрежеде жақын болғандықтан 1:1 қатынасын қалайды). Ал жұмысшылар анасына қарағанда бір-бірімен жақындық байланыста болғандықтан 3:1 қатынасын қалайды. Ерте және кеш ауысатын колониялар көбінесе популяцияда тең санда болып табылады, бірақ бір зерттеуде жалпы демографиялық көрсеткіш еркектерге қарай бұрылып, жалпы жыныс қатынасы 1:4 (әйелдерге 4 еркек) құрады. Бұл моногамды әлеуметтік жәндіктер үшін ерекше, себебі олар әдетте жұмысшы колонияның бақылауын көрсететін 3:1 жыныс қатынасына ие. B. terrestris көбінесе эволюциялық теория мен гаплодиплоидтық теорияға сәйкес жыныс қатынасының стандартты болжамдарын растамайды.
Патшашаны жою
Әйел арылар жұмыртқаның дамуын реттейтін жас арылар гормонының (ЖА) деңгейін төмендету арқылы жұмысшы арылардың оогенезін бақылай алады. Патшайымы жоқ B. terrestris жұмысшыларында ЖА бөліп шығаратын allata corpora, патшайымы бар жұмысшыларға қарағанда айқын үлкейген. ЖА концентрациясы сондай-ақ патшайымы жоқ жұмысшылардың гемолимфасында жоғары болды. Бұл патшайымның жұмысшыларды жұмыртқа салудан тоқтатуға жеткілікті екенін көрсетеді, бұл оның өз колониясының ұрпағына гендік бақылауды сақтауға көмектеседі. Патшайым осы мінез-құлқына феромондар арқылы әсер етеді деген болжам бар.
Жұмысшыларды басу
Королева колонияда көптеген жұмыртқа салу және дернәсілдердің дамуын бақылайтын болса да, жұмысшылардың жұмыртқа салуды бақылауда бұрынғыдан гөрі үлкен рөл атқаратыны мүмкін. Үстем жұмысшылар көбінесе жас жұмысшыларды жұмыртқа салудан тоқтатады. Жұмысшылардың жұмыртқалық циклінің бастапқы кезеңдерінде және бәсекелестік нүктесінен кейін гемолимфа гормоны (ЖГ) деңгейі мен жұмыртқалық дамуы төмен болады. Қызылшалы және қызылшасыз колонияларға енгізілген жұмысшылар бәсекелестік нүктесінде әріптестерінен ұқсас тежелуді сезінеді, бұл колония циклында кейінірек әріптестерін бақылаудың маңызды рөлін көрсетеді. Бұл жұмысшының репродуктивті дамуы колонияның ерте дамуы мен бәсекелестік нүктесі арасында ең жоғары болады дегенді көрсетеді.
Алоэтизм
B. terrestris аралары аллоэтизмді көрсетеді, яғни әртүрлі дене мөлшеріне ие аралар әртүрлі жұмыстар атқарады. Осындай мінез-құлық көбінесе азық табу іс-әрекеттерінде байқалады. Ірі аралар көбінесе ұядан тыс азық іздеп, ұяға көбірек нектар мен тозаң әкеледі. Ірі аралар температураның күрт өзгеруіне төтеп беруге, жыртқыштардан қорғануға және ұзақ қашықтықтарға саяхаттауға қабілетті болуы мүмкін, бұл оларды табиғи іріктеу арқылы артықшылықты етеді. Морфологиялық ерекшеліктерге негізделген әлеуметтік рөлдер колонияның тиімді жұмыс істеуіне көмектеседі, соның арқасында колония мүшелеріне де пайда әкеледі. Кішкентай араларды арзан бағып, ұя ішіндегі жұмыстарға пайдалануға болады, ал тек кейбір дернәсілдері ғана ірі азық іздеуші араларға айналу үшін жеткілікті мөлшерде тамақтандырылады.
Бағдарлау мүмкіндігі
B. terrestris таңғажайып мекендеу аймағына ие, онда ұясынан алысқа шығарылған аралар колонияны 9,8 км қашықтыққа дейін таба алады. Дегенмен, қайта оралу бірнеше күнге созылуы мүмкін, бұл B. terrestris араларының таныс жапырақтар мен табиғи белгілерді пайдаланып ұяны іздейтінін көрсетеді. Егер ара ұяның дәстүрлі азық іздеу аймағынан тыс жерде болса, бұл процесс қиынға соғуы мүмкін. Тағы бір зерттеу көрсеткендей, бұл аралар ұяға дейін жол таба алады, тіпті олар 5 км қашықтықта азық іздесе де. Бір белгілеп, қайта ұстау зерттеуінде олардың орташа азық іздеу қашықтығы шамамен 663 метр екені анықталды. Еркек аралардың ұшу қашықтығы жұмысшы араларға қарағанда ұзақ болады, себебі олар жұптасу үшін ұядан алысқа ұшып кетеді. Еркек аралардың ұшу қашықтығы 2,6-ден 9,9 км-ге дейін жетеді. Егер еркек аралар да тозаңдануға үлес қосса, онда жұмысшы аралардың ұшу мінез-құлқына негіделген бұрынғы болжамдардағы тозаң таралу аймағы кеңейеді.
Оқу
Құсмекенділер мен бал аралары көк және сары түстерге деген туа біткен сүйіспеншіліктің ықпалында болады. Оларды жаттықтырусыз, олар табиғи түрде қызығушылық тудыратын гүлдерге ғана барады. Дегенмен, аралар тәжірибе нәтижесінде гүлдің жапырақтарының түсімен байланысты сыйлықты (нектарды) алатын гүлдерге көбірек барады деп есептеледі. Бұл B. terrestris арасында көрсетілді, онда жасанды түрде боялған гүлдерге жаттықтырылған аралар, гүлдердің көптеген нұсқаларынан тест өткен кезде, жаттықтырылған түске ұқсас түсті таңдайды. Егер аралар жаттықтырылған түстен едәуір өзгеше гүлдермен сынақтан өткізілсе, олар өздерінің туа біткен түс қалауларына ең жақын гүлдерді таңдайды. Нектар іздеу үшін нақты түстерді анықтаудан басқа, жас жұмысшы аралар гүлдерден нектар мен тозаң жинау үшін күрделі моторлық дағдыларды үйренуі керек екені де анықталды. Мұндай дағдыларды дамытуға бірнеше күн уақыт қажет болуы мүмкін, себебі есте сақтау әрқашан күннен күнге толық сақтаылмайды, кейде бір түндік уақытта нашарлайды. Тіпті бір түрдің ішіндегі әртүрлі популяцияларда көк түске деген туа біткен сүйіспеншіліктің деңгейі әртүрлі болады және ассоциациялық тапсырмалар кезінде үйрену жылдамдығында түр ішіндегі айырмашылықтар байқалады. Бұл B. terrestris-тің екі подвидіне қатысты: B. terrestris dalmatinus және B. terrestris audax. Бір зерттеу бойынша, құсмекенділер мотивациялық таңдаулар жасай алады.
Тағам алудың дәлдігіне шектеулер
Бал аралары ерекшеліктерді ажыратуда өте жақсы қабілетке ие болса да, олар осы сынақтарды дұрыс орындау үшін қажетті түс айырмашылығының шамасымен шектеледі. B. terrestris араларында гүл пигменттері түс спектрінде жақын болғанда түс тану қателіктері артады. Егер бал аралары ұқсас, бірақ әртүрлі түстері бар гүл түрлеріне қонса, бұл тозаңдау тиімділігіне зиян келтіруі мүмкін, және мұны гүлдердің ерекше пішіндері ғана реттеуге қабілетті.
Әлеуметтік оқыту
Бал аралары көбінесе жеке тамақтанады, бірақ тәжірибелер жас аралардың қай гүлдер көп нектар беретінін ересек жұмысшы аралармен бірге іздегенде жылдам үйренетінін көрсетеді. B. terrestris жекелеген аралары бұрын таныс емес, бірақ құнарлы гүлдерге барар жолды тез меңгереді, егер олар сол түрдегі гүлде басқа араның тамақтанатынын көрсе. Мұндай ассоциативтік оқытудың табылуы – аралардың мінез-құлқына жаңаша түсінік және түс арқылы марапаттау арқылы оқынуға қосымша көмектеседі.
Ұялағы паразиттер
B. terrestris B. bohemicus паразиті болып табылады, көбелек тәрізді құмырсқа арасы, ол B. terrestris ұяларына еніп, аналық арадан репродуктивтік басымдықты тартып алып, өз жұмыртқаларын салады, оларды қоныс иесі жұмысшы аралар күтіп бағады. Тағы бір көбелек тәрізді құмырсқа арасы – B. vestalis. Бұл екі түрдің де таралу аймағы Еуропаның әртүрлі бөліктері. B. bohemicus пен B. vestalis арасындағы ерекшелік – B. bohemicus бірнеше құмырсқа арасы түрлерін паразиттік етеді, ал B. vestalis тек B. terrestris-ті ғана паразиттік етеді.
Микроспоридиялық паразиттер
Нозема бомби – Б. террестрис сияқты әр түрлі қоңыржебелердің ішегін қоздыратын кең таралған микроспоридиялық паразит. N. bombi жайлап таралатын ауруды тудыруы мүмкін және қоңыржебе иесінің өмірлік қабілетіне зиян келтіреді. Manlik және авторлардың (2017) зерттеуі N. bombi инфекциясының таралу деңгейі уақыт бойынша кең ауқымда өзгеретінін және Б. террестрис-тің митохондриялық ДНК генотиптерімен байланысты екенін көрсетті.
Қоректенудің резистенттілікке әсері
Азық іздеу энергияны көп жұмсайтын процесс саналады және азық іздеуге көбірек уақыт жұмсайтын жекелемелердің жалпы физиологиялық жағдайына кері әсері тиюі мүмкін. Мысалы, B. terrestris Орталық Еуропада конопид шыбықтарының паразитизміне жиі ұшырайды, және ұшудың метаболизмдік шығындарының артуына байланысты, азық іздеушілерде паразиттердің көбеюі мүмкін деген гипотеза бар. Бұл бір популяциядағы зерттеулерде, азық іздеуші жұмыскерлердің эксперименттік паразит жұмыртқасын қаптау деңгейі, азық іздемейтін жұмыскерлерге қарағанда айтарлықтай төмен екені анықталды. Бұл, азық іздеушілердің жоғары энергетикалық шығындарға байланысты иммундық жүйесінің нашарлағанын және олардың шыбықша паразиттеріне бейімділігін көрсетеді.
Полиандрияның резистенттілікке әсері
B. terrestris – бір рет жұптасатын түр, бірақ полиандроздық жүйе пайдалы болуы мүмкін, себебі бұл ауруларға қарсы тұру үшін жоғары генетикалық әртүрлілікке қол жеткізуге мүмкіндік береді. Сәйкесінше, B. terrestris патшайымын жасанды ұрықтандыру арқылы жұптасу санын жасанды түрде арттыру, оның ұрпақтарындағы генетикалық әртүрліліктің жоғарылауы ең көп таралған бамблби паразиті – Crithidia bombi-ға қарсы күшті төзімділікті қамтамасыз етеді. Бұл күтпеген нәрсе, өйткені энергияны сақтау үшін тамақ жеткіліксіз болған жағдайда иммунитет әлсіреуі керек. Мүмкін, капсулалану – бамблбилердің өзгермейтін қасиеті болар, немесе иммунитет капсулалану өлшемдеріне ғана сүйене отырып сипаттауға тым күрделі.
Аурудың қаупі
Қанаттың деформация вирусы (DWV) – бұл көбінесе бал арасының қоздырғышы, ол қанаттардың қысқаруына және бүгілуіне, соның салдарынан олардың тірі қалу мүмкін еместігіне әкеледі. Бұл вирус B. terrestris-ке тараған деп саналады, және 2004 жылы Еуропада коммерциялық түрде өсірілген патша араларының 10%-ға дейін деформацияланған қанаттарымен өлген күйде табылды. B. terrestris колонияларында DWV РНК анықталғаннан кейін бұл DWV екені расталды. Бұл DWV-нің аралар арасында кең спектрлі патоген болуы мүмкін, немесе бұл вирус бал араларынан жұққаннан кейін жаңа түрлерге тараған болуы мүмкін.
Басқа түрлермен өзара әсерлесуі
Аналық бал арысы (Aphomia sociella) жұмыртқаларын көбінесе дала арасының (bumblebee) ұяларына салады. А. sociella личинкалары кейіннен шайқап шығып, аралар қорғамай қалған жұмыртқалармен, личинкалармен және қуыршақтармен қоректенеді, кейде азық іздеп ұяның үлкен бөліктерін бұзып тастайды.
Инвазивті түрлер
Еуропаның туған жері болған Б. terrestris көптеген шетелдік экожүйелерге жылыжай тозаңдаушысы ретінде әкелінген. B. terrestris-тің кездесуі, ол тума емес көптеген аймақтарда экологиялық алаңдаушылық тудырады. Жапонияда бұл түр «инвазивті шетелдік түр» деп жіктеледі. 2004 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс айналасы қорғау департаментінің ғылыми комитеті осы бал арасын «маңызды қауіпті процесс» деп белгіледі. Бұл түр 1998 жылы Чилиге енгізілді. Содан бері Аргентинаға да таралып, жылына шамамен 275 км жылдамдықпен таралуда. Оның таралуы Оңтүстік Американың оңтүстігінде (Патагония, Оңтүстік Чили және Аргентина) өсетін жалғыз бал арасы – Bombus dahlbomii популяциясына зиян келтірді. Bombus terrestris популяциясы бәсекелестік және патогендердің таралуы арқылы Bombus dahlbomii популяциясының күрт және жылдам төмендеуіне себепкер болды. Алдынан 1982 жылы әкелінген Bombus ruderatus арасы да ауыр зардап шекті. Мұның себебі – құйрықты бал араларымен тасымалданатын, бірақ осы түрге зиян келтірмейтін Apicystis bombi паразиті деп саналады.
Өрлеу ортадағы колониялар дамуы
Жылы аймақтарда маусымдар алмасып, климат пен қоршаған орта жағдайлары өзгеріп тұрады. Осы болжамсыз жағдайларға байланысты жеткілікті тамақ болмауы колонияның өсуіне, көбеюіне және паразиттерге қарсы тұру қабілетіне жиі теріс әсер етеді. Тамақ аз болған жағдайда туған жұмысшы аралар орташадан кіші болады. Дегенмен, B. terrestris өзгеріп жатқан ортаға жақсы бейімделген сияқты, себебі колонияның өсуі тұрақты тамақтану жағдайларына қарағанда өзгермелі тамақтану жағдайларында жоғары болады. Жұмысшы аралар мен репродуктивті аралар да тұрақты тамақпен салыстырғанда, өзгермелі тамақпен ауырлайды. Бұл тамақ табу қиын күндерге қоймасын толықтырудың бейімделу стратегиясы болуы мүмкін. 2015 жылы жарияланған зерттеулер көрсеткендей, аралар неоникотиноидтар бар ерітінділерді көбірек ұнатады, тіпті осы пестицидтерді тұтыну олардың жалпы тамақ жеуін азайтады. Бұл жұмыс гүлдейтін егістерді мұндай пестицидтермен өңдеудің азық іздейтін аралар үшін елеулі қауіп төндіретінін көрсетеді.
Коммерциялық пайдалану
1987 жылдан бері B. terrestris Еуропадағы жылыжай шаруашылығында, әсіресе томат өсімдіктерін тозаңдау үшін коммерциялық түрде өсірілуде – бұл жұмыс бұрын қолмен атқарылатын. B. terrestris 1990 жылдардың басынан бері Жаңа Зеландияда коммерциялық мақсатта өсіріліп келеді және қазір Солтүстік Африка, Жапония, Корея және Ресейде де қолданылады. Балқоңдардың әлемдік саудасы жылына 1 миллионнан астам ұяны құрайды. Кореяда, бірақ, кейбір шаруалар бұрыннан орналасқан тозаңдаушы B. terrestris орнына Bombus ignitus-ты таңдады, өйткені отандық балқоңдармен шайқасу немесе генетикалық ластану қаупі бар. Сонымен қатар, Солтүстік Америкаға B. terrestris импортын тоқтату туралы шешім қабылданды, нәтижесінде Солтүстік Америкада B. impatiens сияқты басқа түрлерге қызығушылық артты. Дегенмен, B. terrestris Еуропадағы маңызды коммерциялық тозаңдаушы болып табылады, бұл зерттеушілерді ауыл шаруашылығы жерлерінің осы түрдің азық іздеуі мен тіршілік етуіне тигізетін әсерін зерттеуге итермеледі. Монокультура шаруашылық жерлердегі биологиялық әртүрлілікті азайтады және аралардың азықтана алатын гүлді өсімдіктердің санын кемітеді. Сондықтан B. terrestris қала маңындағы аудандарда шаруашылық жерлерге қарағанда ұя салуға жағдай жақсырақ, себебі қала маңындағы бақтар аралардың тамақтануы үшін өсімдіктердің әртүрлілігін ұлғайтады. Ауыл шаруашылығы көптеген балқоңдарға айқын әсер етеді және бірнеше түрдің санының азаюына себеп болып отыр. Алайда, B. terrestris әлі де кең таралған, мүмкін, өйткені ол өте ұзақ қашықтыққа азық іздей алады, сондықтан биологиялық әртүрлілік пен қоршаған ортаның өзгеруіне төзімді.