Кіріспе

Натаниел Хейл Прайор (1772–1831) – американдық саяхатшы, Льюис және Кларк экспедициясында сержант қызметін атқарған.

Жас шағы мен отбасы

Натаниел Прайор Вирджиния штатының Амхерст округінде дүниеге келген және экспедиция мүшесі Чарльз Флойдтың туысы болған. Сэм Хьюстонның президент Эндрю Джексонға Натаниелдің ісі жөнінде жазған хатында, ол Вирджинияның губернаторы Джон Флойдтың бірінші туысы екені айтылған. Натаниел Джон Прайор мен оның әйелі Нэнси Флойдтың ұлы еді. Прайор және Флойд отбасылары ол он бір жасқа толғанда Кентуккиге көшіп келді. 1791 жылы Натаниел мен оның ағасы Роберт Джефферсон округі сотының құжаттарында жетім қалған балалар ретінде тіркелді, сонымен қатар Обедия Ньюманға оқушылыққа берілді, ата-анасы екеуі де қайтыс болған. Натаниел, Роберт және олардың басқа Флойд туыстары Поухатанның қызы және Покахонтас қарындасы ретінде танылған Никеттидің үш буын немерелері (x3) болғандығын атап өту қызықты. Натаниел 17 мамыр 1798 жылы Маргарет Паттонға үйленді, оның жас кезінде қайтыс болғаны айтылады, бірақ олар 1803 жылдың қазан айында Льюис және Кларк экспедициясының үйленген жалғыз мүшесі ретінде тіркелген кезде әлі де үйленген еді. 1821 жылы Прайор Осаге үндісі әйелге үйленді, оның аты белгісіз, олардан бірнеше бала дүниеге келді. Сонымен қатар, 1848 жылғы Mission San Gabriel (Калифорния) неке тіркеулерінде Кентуккиде шамамен 1806 жылы туған Натаниел Прайор (сондай-ақ Мигель Прайор) Луисвиллдегі Натаниел Прайор мен Мэри Дэвистің ұлы ретінде көрсетілген. Бұл қарым-қатынас туралы басқа ақпарат табылмады, Прайор мен Дэвис үйленген-болмағаны белгісіз. Бұл мәліметтер Натаниелдің батысқа сапар шеккеннен кейін Кентуккиге оралып, ұл тапқанын көрсетеді.

Льюис пен Кларк экспедициясы

Ол 1803 жылғы 20 қазанда Индиана штатының Кларксвилл қаласында экспедицияға қосылды; ол Корпуске қосылған "Кентуккиден келген тоғыз жігіттің" бірі болды. Үйленген еркектерді жұмысқа алуға рұқсат етілмеді, бірақ Прайор үшін ерекшелік жасалды, бұл оның қабілеттеріне және оған деген құрметтің жоғары деңгейіне куәлік етеді. Прайор 1804 жылы сержант атанды және алты сарбаздық құрамнан тұратын бірінші отрядқа жетекшілік етті. Уильям Кларк кейін былай деп жазды: "Капитан Прайор 1803, 1804, 1805 және 1806 жылдары Тынық мұхитына жасалған экспедицияда бірінші сержант ретінде маған қызмет етті". Льюис пен Кларк Прайорды "іскер және қабілетті адам" деп есептеді. 1804 жылғы маусым айында ол Джон Коллинз бен Хью Холлдың виски ұрлау және қызмет барысында ішімдік ішу айыптары бойынша өткен әскери сотқа төрағалық етті; айыпталушылар кінәлі деп танылып, қамшылау жазасына кесілді. Натаниелдің туысы Чарльз Флойд 1804 жылғы 20 тамызда қайтыс болды, ол экспедиция барысында қайтыс болған Корпус мүшесінің жалғыз өкілі болды.

Экспедициядан кейін

1807 жылы ол мандандар басшысы Шехекеді өз руына қайтару үшін экспедицияға жетекшілік етті, бірақ Арикаралардың шабуылына ұшыраған соң кері қайтуға мәжбүр болды. Прайор 1810 жылы әскерден кетіп, үнді саудагерінің лицензиясын алып, Галлена өзенінің сағасындағы Жоғарғы Миссисипи бойында тері саудасы және қорғасын балқыту пешін құрды. Шамамен 1811 жылы, Миссури территориясындағы үндістер ісі бойынша агент болған Уильям Кларктың өтінішімен, Прайор Шоуни үндісінің басшысы Текумсе және оның інісі Пайғамбар туралы барлау ақпаратын жинау үшін жасырын түрде жұмысқа алынды. Ол берген ақпарат 1811 жылдың 7 қарашасындағы Типпекано шайқасына әкелген болуы мүмкін. 1812 жылдың 1 қаңтарында Типпекано шайқасына қатысқан және кек қайтаруға ниеттенген Винебаго үндістерінің тобы Прайордың және оның әріптес саудагері Джордж Ханттың мекемелеріне шабуыл жасады. Прайор тек Саук тайпасының әйелінің көмегімен ғана құтыла алды. Оның мекемесі толығымен өртеніп, қирады. Натаниел мұз басып қалған Миссисипи өзенін кесіп Миссуриге өтіп, қысты француз шаруаларының ауылында өткізіп, 1812 жылдың көктемінде ғана Сент-Луиске оралды. Бұл 1812 жылы ұлттық газеттерде оның қазасы туралы қате хабарға әкелді: "Генерал В. Кларк (Сент-Луис), Луисвиллдегі бауырына хат жазып, Иллинойс өзенінің жағасында тұратын және Пайғамбардың тобына жатқан Пуант үндістерінің тобы мырза Г. Хант пен Натаниел Прайордың сауда үйлерін тонағанын, Прайорды және Ханттың екі адамын өлтіргенін, ал Хант қашып кеткенін хабарлады."

1812 жылғы соғыс

Прайор 1812 жылғы соғыс кезінде қайтадан әскерге қосылды және Кларктың көмегімен капитан болып тағайындалды, 1815 жылы Жаңа Орлеан шайқасында қызмет етті. Кейін сол жылы оның полкі таратылып, Прайор үндістермен саудасын жалғастырды, бірақ Арканзас өзеніне көшті. 1825 жылы Кларк экспедицияның бұрынғы қатысушыларын тізімге алды және Прайорды Форт-Смитте тіркеді.

Шекарада өмір сүру

1819 жылы Прайорға Осадж ұлтымен сауда жасауға рұқсат берілді. Ол соғыстан кейін тері саудасына қайта оралды және 1820 жылы Оклахома штатының қазіргі Гранд-Риверде, Прайор-Крик өзенінің жанында сауда бекетін құрды. 1822 жылғы ақпанда баспасөзде оның қайтысы туралы тағы бір қате хабар пайда болды, онда ол шероки тайпасының адамдарынан қаза тапқан деген мәлімдеме жасалған. Ол Осадж әйеліне үйленді және бірнеше баласы болды. 1829 және 1830 жылдары Сэм Хьюстонмен бірге Прайор Осадж тайпасының басшысы Клермонтпен, сондай-ақ Осадж және Делавэр тайпалары арасындағы соғыстың алдын алу үшін Мэтью Арбаклмен кездесті. Хьюстон Прайорды Үнді агенті лауазымына президент Эндрю Джексонға ұсынуда маңызды рөл атқарды. Ол Осадж тайпасының үкіметтік агенті ретінде қысқа ғана уақыт қызмет етті және 1830 жылдан 1831 жылы қайтыс болғанға дейін жақын жердегі Смит және Гибсон бекіністерінде әскерилермен тайпа атынан келіссөздер жүргізді.

Паттидің экспедициясы және Калифорния

Натаниел Прайор 1827 жылы Мексиканың Санта-Фе қаласынан шыққан, қазір Патти экспедициясы деп аталатын тері саудагерлерінің экспедициясының құрамында болған. Санта-Катарина миссиясына (Альта-Калифорния, содан кейін Мексика) келген саудагерлер 1828 жылғы 22 наурызда Мексика губернаторы Хосе де Мария Эчеандия тарапынан испан тыңшылары ретінде тұтқындалып, Сан-Диегоға жеткізілді. Топ 1829 жылдың ақпанына дейін тұтқында болды. Кейде Натаниел Прайор Льюис пен Кларкпен бірге саяхаттаған адам деп, ал кейде оның ұлы деп айтылады, ол 1838 жылы Сан-Габриэль миссиясында табылған. Нейтан Хейл Прайордың тері саудасындағы мол тәжірибесі, шекарада тіршілік ету дағдысы және үнді тілдерін білуі, АҚШ армиясы оны бірнеше рет тыңшы ретінде және ақпарат жинау үшін пайдаланғаны ескерілгенде, оның Патти тобының құрамында болғаны өте мүмкін. Осы кезеңде АҚШ Техасты сатып алуға тырысты және көптеген адамдар АҚШ-тан жаңа құрылған Мексиканың Нуэво-Мехико және Альта-Калифорния аумақтарына көшіп кетті. Прайор, Испания емес, АҚШ үшін тыңшы ретінде, АҚШ армиясы үшін аймақ туралы мәліметтер жинау үшін жіберілген болуы мүмкін. 1829 жылдың ақпанында босатылған ол Осаж тайпасымен келіссөздер жүргізуге көмектесу үшін Прайор-Крикке, Оклахомаға уақытында қайта оралуы мүмкін еді.

Мұра

Прайор Крик, Оклахома, Прайор, Монтана және Прайор таулары оның құрметіне аталған.