Кіріспе
Әдебиет түрі
Веб-фантастика – негізінен немесе толығымен интернетте қолжетімді әдеби шығармалар. Веб-фантастиканың кең таралған түрі – веб-сериал. Бұл термин бұрын газеттер мен журналдарда үнемі жарияланып тұрған сериалдық әңгімелерден келген. Қазіргі заманғы кітаптардың көпшілігінен айырмашылығы, веб-фантастиканың туындысы көбінесе бірден толыққанды жарияланбайды. Оның орнына, ол интернетте дайын болған сайын бөлімдерге немесе тарауларға бөлініп жарияланады, бірақ жинақталған туындылар мен антологиялар да кездеседі. Фан-фикшн (жанкүйерлік туындылар) саласында веб-сериал түрі басым, себебі сериал жазу үшін арнайы бағдарламалық қамтамасыз етудің аз мөлшері және электрондық кітапқа қарағанда көбінесе аз уақыт қажет. Веб-негізделген фантастика Дүниежүзілік желінің алғашқы күндерінен бастау алады, соның ішінде өте танымал "The Spot" (1995–1997) – кейіпкерлердің күнделік жазбалары және олардың аудиториямен өзара әрекеттесуі арқылы айтылған әңгіме. "The Spot" Ферндал және Ист-Виллидж сияқты көптеген ұқсас сайттардың пайда болуына себеп болды, бірақ олар үлкен жетістікке жете алмады және ұзаққа созылмады. Осы алғашқы жобалардың көпшілігі қазір тоқтатылған. 2008 жылдан бері веб-фантастиканың танымалдылығы артып келеді. Бұл нәтижесінде, веб-сериалдардың көбірек жанкүйерлері өздерінің туындыларын жасауға бел буып, осы форматты одан әрі таратып, сапалы, түпнұсқа туындылардың санының тез өсуіне әкелді. Кейбір сериалдар әдеттегі кітаптарда мүмкін емес мүмкіндіктерді пайдаланады, мысалы, басуға болатын карталар, ашылатын кейіпкерлер туралы мәліметтер, тегтер бойынша жазбаларды сұрыптау және бейнематериалдар. Веб-фантастика Қытайда үлкен танымалдыққа ие, кірісі 2,5 миллиард АҚШ долларын құрап отыр.
Web fiction is written works of literature available primarily or solely on the Internet. A common type of web fiction is the web serial. The term comes from old serial stories that were once published regularly in newspapers and magazines. Unlike most modern books, a work of web fiction is often not published as a whole. Instead, it is released on the Internet in installments or chapters as they are finished, although published compilations and anthologies are not unknown. The web serial form dominates in the category of fan fiction, as writing a serial takes less specialized software and often less time than an ebook. Web based fiction dates to the earliest days of the World Wide Web, including the extremely popular The Spot (1995–1997), a tale told through characters' journal entries and interactivity with its audience. The Spot spawned many similar sites, including Ferndale and East Village, though these were not as successful and did not last long. Most of these early ventures are no longer in existence. Since 2008, web fiction has proliferated in popularity. Possibly as a result of this, more fans of web serials have decided to create their own, propagating the form further, leading to the number of serious, original works growing quickly. Some serials utilize the formats of the media to include things not possible in ordinary books, such as clickable maps, pop up character bios, sorting posts by tag, and video. Web fiction has become hugely popular in China, with revenues topping US$2.5 billion.
Жарияланым форматтары
Веб-сериалдар мен веб-комикстерді жариялау үшін бірнеше танымал платформалар бар. Үлкен пайдаланушы базасымен, осы сайттардың танымалдылығы олардың интерактивті мүмкіндіктерінен туындауы мүмкін, бұл авторларға, оқырмандарға және басқа пайдаланушыларға бір-бірімен байланыс орнатуға және жаңа қауымдастықтар құруға мүмкіндік береді. Интернет-форумдар да қолданылады. ProBoards немесе Ezboard сияқты тегін форум қызметтерін веб-сериалға арналған тақтаны құру үшін пайдалануға болады, немесе веб-сериалдың трафигін пайдалану үшін үлкен тақтаның бір бөлігі болуы мүмкін. Форумдарды веб-сериалдың негізгі сайтына қосу арқылы қауымдастықпен өзара әрекеттесуді арттыруға болады. Кейбір веб-сериалдар Twitter-де толығымен жарияланған, немесе оны әлемге тереңдік қосу үшін пайдаланған. Twitter-дегі кейіпкерлердің аккаунттары осыған өте танымал мысал. Twitter авторлар мен жанкүйерлердің байланысуы және жаңалықтар туралы хабарландырулар үшін де пайдалы құрал. Қазір веб-сериалдар қауымдастығы үшін түрлі Twitter хэштегтері қолданылуда. Facebook интеграциясы да танымал, веб-сериалдар немесе веб-сериал авторлары үшін Facebook фан-парақшалары, сондай-ақ кейіпкерлердің аккаунттары бар. Кейбір веб-сериалдар Drupal, WordPress немесе Joomla сияқты контент-басқару жүйелерінде жасалады, олар блогтарды тікелей сайтқа біріктіре алады және көптеген қосымша мүмкіндіктерге (мысалы, Twitter немесе Facebook сияқты әлеуметтік желілерді қосу үшін) ие. Барлық медиаға енгізілген тарату құралы – RSS-тармақ, сондықтан жазылушылар RSS оқырманы немесе басқа медиа арқылы соңғы тараулар немесе эпизодтар туралы жаңартуларды ала алады. Блогтағы көркем әдебиет – оқырмандарға жету үшін блогтарды пайдаланатын көркем әдебиеттің бір түрі. Бұл блогтар әлеміндегі шағын, шеткі қызмет, және әдеби сыншылардың қызығушылығын туғызғанмен, ол оқшауланған күйде қалады. Ол түрлі форматтарда ұсынылады, құпия күнделіктен немесе жарияланған романнан бастап, сериалдық блогқа дейін.
Бизнес
Веб-сериалдар көбінесе веб-комикстерден арзанрақ, бірақ мұндай туындылардан ақша табу өте сирек. Көптеген жазушылар көркем әдебиеттерді жариялауға арналған арнайы платформаларды пайдаланады. Wattpad сияқты тегін жазу платформалары көптеген сериал жазушыларын қаржылық алаңдаушылықтардан, сондай-ақ техникалық білімді қажет етуден босатты. Дегенмен, бұл тегін хостингтер ақылы хостингтерге қарағанда аз икемділік пен кеңейтімге мүмкіндік бермейді. Веб-сериалдар үшін ақша табудың кең таралған тәсілі – қайырымдылық, көбінесе PayPal сияқты қызметтер арқылы, бірақ веб-сериалдарды монетизациялаудың басты жолдарының бірі – блогтарда жарнама орналастыру. Бұл жазушыларға баннерлерді өздері орналастыруға немесе басқа сайттар мен блогтардан сатып алуға мүмкіндік береді. Осы арқылы авторлар онлайн роман жазуға байланысты көптеген шығындарды өтеуге тырысады. Кейде бұл хостингтің негізгі шығындарын жабуға жеткілікті, ал кейбір танымал веб-сериалдардың бюджетінің барлығы да осылайша сыйлықтар мен кірістерден құралады. Кейбір веб-сериал авторлары өздерінің туындыларын жинап, оларды офлайн оқуға ыңғайлы кітап түрінде шығарады. Өзін-өзі жариялау осы салада маңызды рөл атқарады, ал CafePress және Lulu сияқты қызметтер мұндай антологияларды тарату және сату үшін жиі қолданылады. Электрондық кітаптардың пайда болуы мен қабылдануы жазушыларға pdf, Smashwords және Mobipocket сияқты форматтарда жүктеуге қолжетімді "жинақталған туындыларды" ұсыну арқылы өнімді болуға мүмкіндік берді. CafePress және Zazzle сияқты сұраныс бойынша тауар сату сайттары футболкалар, кружкалар, күнтізбелер, компьютерлік төсемдер және басқа да жанкүйерлік заттар сатудан түсетін табыс көзі болып табылады. Кейбір баспагерлер өз сайттарындағы сериалдарды "көзге түсетін зат" ретінде және романдарға негіз ретінде пайдалана бастады, мысалы, Tor Books. Сол сияқты, белгілі сериялары бар жазушылар дәстүрлі баспагерлермен байланысты үзілгеннен кейін де осы серияларды жазуды жалғастыра алды, Лоренс Уотт Эванс өзінің Ethshar романдарымен жасағандай.
Веб-роман
Веб-роман – интернетте жарияланған роман. Веб-роман ақысыз және ақылы форматта да кездеседі. Веб-роман әсіресе Қытайда танымал, ол ел әлемдегі веб-шығармалардың ең көп көлемін өндіреді және тұтынады.
Веб-серіалдық
Веб-романның көпшілігі бөлім-бөлім жазылады. Бөлім-бөлім жазылатын романның тарихы ұзақ, олар ғасырлар бойы интернеттен бұрын пайда болған.
Жарықшылар фантастикасы
Фанфикшн интернетте жазуларды жариялауды кеңінен танымал етті және веб-сериалдарды қоршаған қарым-қатынастың көп бөлігі үшін стандарттарды белгіледі. Көптеген фанфикшн туындылары эпикалық ұзындықтағы көп бөлімді жұмыстар түрінде жарық көрді, бұл интернеттегі оқырмандарды түпнұсқа сериалдық туындыларды оңай қабылдауға дайындады. Сонымен қатар, кейбір веб-сериал авторлары (және көптеген авторлар жалпы) өздерінің түпнұсқа туындыларын жазуға кіріспес бұрын фанфикшнмен айналысты. Сондықтан, фанфикшн мен веб-сериалдардың оқырмандарының көп бөлігі ортақ, ал кейбір фандом тілі мен мемдер веб-сериал қауымдастығымен бөліседі. Көптеген веб-сериалдар тұрақты жариялану кестесін ұстанады, ал фанфикшннің көп бөлігі автордың ыңғайлылығына қарай жарияланады. Фанфикшнде әңгімелерді аяқтауға немесе жалғастыруға қатысты міндеттеме аз. Көптеген фанфикшн архивтері (мысалы, танымал Fanfiction.net архиві) сериалдық туындыларды жариялауға ыңғайлы жағдай жасауға және оны ынталандыруға бағытталған. Fanfiction.net-тің Fiction Press деген серік сайты бар, ол түпнұсқа туындыларға арналған.
Интерактивті роман
Дәстүрлі қағаз және сия роман авторлары кейде оқырмандарға өзара әрекеттесу тәжірибесін сыйлауға тырысты, бірақ бұл тәсіл цифрлық медиа мен гипертекст дамығанға дейін толыққанды мүмкін болмады. Дәстүрлі романдар сызықтық, яғни беттен бетке тікелей оқылады. Ал интерактивті романдар оқырмандарға көркем әдебиетті оқудың ерекше жолын ұсынады – бет, кейіпкер немесе бағытты таңдау арқылы. Романдағы гиперсілтемеленген тіркестерді бағыну арқылы оқырмандар кейіпкерлерді жаңаша түсінуге мүмкіндік алады. Гипертексттік интерактивті романды оқудың дұрыс немесе бұрыс жолы жоқ. Паралардағы сілтемелер оқырманның қалауынша қолданылуы тиіс – оқырманға роман әлемінде өз таңдауын жасауға мүмкіндік беру үшін.
Веб-китап
Веб-комикстер, онлайн комикстер немесе интернет-комикстер – веб-сайтта жарияланатын комикстер. Көбінесе олар тек интернетте ғана жарияланса, кейбіреулері журналдарда, газеттерде немесе көбінесе авторлық кітаптарда шығады. Веб-комикстерді өзіндік басылым комикстермен салыстыруға болады, себебі кез келген адам өз веб-комиксін жасап, жариялай алады. 2007 жылғы қаңтар айының мәліметі бойынша, төрт ірі веб-комикс хостинг-сервисі 18 мыңнан астам веб-комиксті ұсынды, олар дәстүрлі комикстерден графикалық романдарға дейін, көптеген жанрлар мен тақырыптарды қамтиды. Бұрын олардың аз ғана бөлігі қаржылық табысқа жеткен. Алайда, соңғы жылдары веб-комикстердің танымалдылығы артып, көптеген суретшілер Patreon немесе Podia сияқты платформалар арқылы өз жұмыстары үшін төлеуге дайын тұрақты оқырмандардың қолдауын және сенімін қамтыды.