Гипермедиа: Электрондық әдебиет түрі

Кіріспе

Электрондық әдебиет түрі

Гипермедиа – гипермәтін терминінің кеңейтілген түрі, графика, аудио, бейне, қарапайым мәтін және гиперсілтемелерді қамтитын сызықтық емес ақпарат құралы. Бұл анықтама мультимедианың кең ауқымды терминімен қарама-қарсы келеді, ол интерактивті емес сызықтық көрсетілімдерді де, гипермедианы да қамтуы мүмкін. Ол сондай-ақ электрондық әдебиет саласымен байланысты. Бұл термин алғаш рет 1965 жылы Тед Нельсон жазған мақалада қолданылды. World Wide Web – веб-контентке қол жеткізу үшін гипермедианың классикалық мысалы, ал интерактивті емес кино көрсетілімі гиперсілтемелердің болмауы себепті стандартты мультимедианың мысалы болып табылады. Бірінші гипермедиалық жұмыс, мүмкін, Аспен кинокартасы болды. Билл Аткинсонның HyperCard гипермедиа жазуын танымал етті, ал әртүрлі әдеби гипермәтін және гипермәтін туындылары, көркем және көркем емес әдебиет, сілтемелердің мүмкіндіктерін көрсетті. Қазіргі заманғы гипермедианың көп бөлігі медиаплеерлер, веб-браузерлер және жеке қолданбалар (яғни, желіге қосылуды қажет етпейтін бағдарламалық қамтамасыз ету) сияқты әртүрлі жүйелерден электрондық беттер арқылы жеткізіледі. Дауыстық команда құрылғылары мен дауыстық шолу арқылы аудио гипермедиа да пайда болып келеді.

Даму құралдары

Гипермедианы әртүрлі жолдармен жасауға болады. Кез келген бағдарламалау құралы ішкі айнымалылар мен сыртқы деректер файлдары үшін түйіндерден деректерді байланыстыратын бағдарламаларды жазу үшін қолданылуы мүмкін. Adobe Flash, Adobe Director, Macromedia Authorware және MatchWare Mediator сияқты мультимедиялық бағдарламалық жасақтаманы көңіл көтеру мазмұнына баса назар аударған дербес гипермедиа қолданбаларын құру үшін пайдалануға болады. Visual FoxPro және FileMaker Developer сияқты кейбір деректер базасын жасау бағдарламалық жасақтамасы білім беру және бизнес мазмұнын басқаруға баса назар аударған дербес гипермедиа бағдарламаларын әзірлеу үшін қолданылуы мүмкін. Гипермедиа қолданбалары W3C (World Wide Web Consortium) ұсынған Scalable Vector Graphics (SVG) спецификациясын пайдалана отырып, мобильді және цифрлық жарнама индустриясы үшін кіріктірілген құрылғыларда жасалуы мүмкін. Ikivo Animator және Inkscape сияқты бағдарламалық жасақтамалар SVG негізінде гипермедиа мазмұнын әзірлеуді жеңілдетеді. iPhone сияқты кіріктірілген құрылғылар SVG спецификацияларын қолдайды және мобильді және таратылған гипермедиа қолданбаларын құру үшін пайдаланылуы мүмкін. Көптеген бизнес бағдарламалық жасақтамаларындағы шектеулі сценарийлер мен гиперсілтеме мүмкіндіктері арқылы деректер файлдарына гиперсілтемелерді де қосуға болады. Microsoft Office Suite және LibreOffice сияқты құжаттама бағдарламалық қамтамасыз ету бір файлдың ішіндегі басқа мазмұндарға гипермәтіндік сілтемелерді, басқа сыртқы файлдарды және сыртқы файл серверлеріндегі файлдарға URL сілтемелерін жасауға мүмкіндік береді. Графика мен беттік макетке көбірек назар бөлгенде, ең заманауи үстелдік басылым құралдарын қолдану арқылы гиперсілтемелерді қосуға болады. Бұған Microsoft PowerPoint және LibreOffice Impress сияқты презентация бағдарламалары, Quark Immedia сияқты басып шығару макет бағдарламаларына қосымшалар және PDF құжаттарына гиперсілтемелерді қосуға арналған құралдар, мысалы, жасау үшін Adobe InDesign және өңдеу үшін Adobe Acrobat кіреді. Hyper Publish – гипермедиа және гипертекстті басқаруға арнайы жасалған және оңтайландырылған құрал. Кез келген HTML редакторы HTML файлдарын құру үшін қолданылуы мүмкін, оларға кез келген веб-браузер арқылы қол жеткізуге болады. CD/DVD авторлық құралдары, мысалы DVD Studio Pro, дискіні интернетке қосылған жеке компьютерде ойнатқанда DVD дискілерінің мазмұнын DVD ойнатқыштарға немесе веб-сілтемелерге гиперсілтемелеу үшін пайдаланылуы мүмкін.

Hypermedia may be developed in a number of ways. Any programming tool can be used to write programs that link data from internal variables and nodes for external data files. Multimedia development software such as Adobe Flash, Adobe Director, Macromedia Authorware, and MatchWare Mediator may be used to create stand alone hypermedia applications, with emphasis on entertainment content. Some database software, such as Visual FoxPro and FileMaker Developer, may be used to develop stand alone hypermedia applications, with emphasis on educational and business content management. Hypermedia applications may be developed on embedded devices for the mobile and the digital signage industries using the Scalable Vector Graphics (SVG) specification from W3C (World Wide Web Consortium). Software applications, such as Ikivo Animator and Inkscape, simplify the development of hypermedia content based on SVG. Embedded devices, such as the iPhone, natively support SVG specifications and may be used to create mobile and distributed hypermedia applications. Hyperlinks may also be added to data files using most business software via the limited scripting and hyperlinking features built in. Documentation software, such as the Microsoft Office Suite and LibreOffice, allow for hypertext links to other content within the same file, other external files, and URL links to files on external file servers. For more emphasis on graphics and page layout, hyperlinks may be added using most modern desktop publishing tools. This includes presentation programs, such as Microsoft PowerPoint and LibreOffice Impress, add ons to print layout programs such as Quark Immedia, and tools to include hyperlinks in PDF documents such as Adobe InDesign for creating and Adobe Acrobat for editing. Hyper Publish is a tool specifically designed and optimized for hypermedia and hypertext management. Any HTML editor may be used to build HTML files, accessible by any web browser. CD/DVD authoring tools, such as DVD Studio Pro, may be used to hyperlink the content of DVDs for DVD players or web links when the disc is played on a personal computer connected to the internet.

Оқу

Гипермедиа және оқу туралы бірнеше теориялар бар. Гипермедиа мен оқыту әдебиетіндегі маңызды дәлелдердің бірі – ол оқырманға немесе студентке оқу ортасын бақылау мүмкіндігін арттырады. Тағы бір пікір бойынша, бұл түрлі деңгейдегі білімі бар оқушылардың мүмкіндіктерін теңестіріп, ынтымақтастық оқуды жақсартады. Психологиялық тұрғыдан алғанда, гипермедиа баспа мәтінімен салыстырғанда мидың құрылымын жақынрақ бейнелейді деген ұсыныс бар.

Қолданбалық бағдарламалау интерфейстері

Гипермедиа белгілі бір қолданбалық бағдарламалау интерфейстерінде орта және шектеу ретінде қолданылады. HATEOAS, «Қолданба күйінің қозғалтқышы ретіндегі гипермедиа», REST қолданба архитектурасының шектеуі болып табылады, онда клиент сервермен тек қолданба серверлері динамикалық түрде ұсынатын гипермедиа арқылы ғана өзара әрекеттеседі. Бұл теория бойынша API құжаттамасының қажеті жоқ екенін білдіреді, себебі клиентке гипермедиа туралы жалпы түсініктен басқа, кез келген қосымшамен немесе сервермен қалай қарым-қатынас жасау туралы алдын ала білім қажет емес. Басқа сервистік бағдарланған архитектураларда (SOA) клиенттер мен серверлер құжаттама немесе интерфейсті сипаттау тілі (IDL) арқылы ортақталған тұрақты интерфейс арқылы өзара әрекеттеседі.