Кіріспе

Электрондық әдебиет түрі
Цифрлық поэзия – поэзияға қатысты алуан түрлі тәсілдерді көрсететін электрондық әдебиет түрі, мұнда компьютерлердің маңызды ролі бар. Цифрлық поэзия CD-ROM, DVD нысанында, көркем галереялардағы инсталляциялар ретінде, кейбір жағдайларда цифрлық бейне немесе фильмдер, цифрлық голограммалар, Әлемдік желіде немесе Интернетте, сондай-ақ ұялы телефон қосымшалары түрінде ұсынылуы мүмкін. Саум Паскуалдың (2019) пікірінше, цифрлық поэзия – ХХ ғасырдың екінші жартысындағы авангардтық қозғалыстардың, оның ішінде летризм, нақты поэзия және концептуалды поэзияның көркемдік мұрагері. Қазіргі поэзияның көп бөлігі тек онлайн режимінде немесе онлайн және офлайн жарияланымдардың үйлесімі арқылы қолжетімді. 'Цифрлық поэзия' түрлерінің көптеген нұсқалары бар, мысалы, гипермәтін, кинетикалық поэзия, компьютерлік анимация, цифрлық визуальды поэзия, интерактивті поэзия, кодтық поэзия, эксперименталды бейнепоэзия, сонымен қатар компьютердің бағдарламаланатын мүмкіндіктерін пайдаланып, интерактивті туындылар жасау, мәтін (немесе оның бір түрі) жасау үшін генеративтік немесе комбинаторлық тәсілдерді қолдану, дыбыстық поэзияны пайдалану, тізімдер, блогтар және басқа да желілік байланыс құралдарын пайдаланып, бірлесіп жазу және жариялау қауымдастықтарын құру (мысалы, поэтикалық викилер). Цифрлық платформалар мәтін, кескіндер, дыбыстар және бағдарламалау арқылы интерактивтілік сияқты әртүрлі медиаларды қамтитын өнер туындыларын жасауға мүмкіндік береді. Осы мүмкіндікті пайдаланып, қазіргі заманғы поэзия өнер мен медианы біріктіретін туындылар жасады. Туындының өлең, көркем өнер, музыка немесе бағдарламалау екені кейде анық емес, бірақ поэзиялық туындыларда тілмен тығыз байланыс күтіледі.

Тарих

Алғашқы цифрлық өлеңдерге Кристофер Штрахидің махаббат хаттарын жасаушы құрылғысы (1952), 1959 жылы неміс математигі Тео Лютцтің Конрад Цузеге тиесілі Z22 машинасына бағдарлама жазу арқылы тікелей емес жолмен жасаған стохастикалық мәтіндер; Нанни Балестринидің 1961 жылы итальян тілінде жарық көрген "Таспа Mark I" туындысы; және Брайон Гиссеннің 1959 жыл шамасындағы ағылшын тіліндегі пермутациялық өлеңдері, олар Иан Сомервиллдің көмегімен автоматты түрде жасалған. Бұл және басқа да ерте цифрлық өлеңдер C. T. Funkhouser'дің "Prehistoric Digital Poetry" еңбегінде талқыланады.

Гипертекст поэзиясы

Гипертекст поэзиясы – цифрландыру мүмкіндіктері арқылы байланысқан шығармашылық туындылар. Киберпоэзияның осы түрі әртүрлі орталар арқылы байланысқан бейнелеу өнеріне ерекше назар аударады. Жалпы алғанда, гипертекст поэзиясы мәдениет және интертекстуалдық элементтерді біріктіре отырып, поэзияны суреттер, бейнелер, мәтіндер және әндер сияқты түрлі цифрлық орталармен үйлестіреді. Гипертекст көбінесе екі санатқа бөлінеді: зерттеу және құрастыру. Зерттеу гипертекст поэзиясы пайдаланушыларға қызығушылық, әсер және ой-толғаныс арқылы мәтінмен еркін танысуға мүмкіндік береді. Тед Нельсон бұл терминді қағазға басылған мәтін бұрынғысынша қолданыстан шығады деп сенгендіктен және әдебиет цифрлық кеңістікке көшеді дегенді білдірді. Дегенмен, терминнің қашан пайда болғаны туралы пікірталас бар. "Гипертекст" терминінің тамыры 18 ғасырға дейін жетеді. Сонымен қатар, 1945 жылы Ванневар Буштің "мемекс" деп сипаттаған нәрсесі де гипертекстке сілтеме жасады деп саналады.