Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тығыз күл бұлттары бар жанартаудың атқылауы
Volcanic eruption with dense ash clouds
Вулкандық атқылау – кратерден күлге толы газдың тығыз бұлты жарылып шығып, таудың шаңырағынан жоғары көтерілуімен сипатталатын жанартаудың бір түрі. Олар көбінесе фреатомагматикалық атқылаулармен басталады, бұл жер астындағы суды қыздыратын магманың көтерілуіне байланысты өте шулы болуы мүмкін. Бұған әдетте тежеудің жарылғыш тазалануы және атқылау бағанасының ескі, ауа райына ұшыраған тау жыныстары тежеуден шығарылуына байланысты лас сұрдан қараға дейін боялуы ілеседі. Тежеу тазарған сайын, күл бұлттары сұр-ақ және қаймақ түске айналады, күлдің иірімдері Планийлік атқылауларға ұқсас болады. "Вулкандық" терминін алғаш рет Джузеппе Меркалли 1888–1890 жылдардағы Вулкано аралындағы атқылауларды бақылағанда қолданған. Оның атқылау стилін сипаттауы бүкіл әлемде қолданылады. Меркалли вулкандық атқылауларды "ретсіз интервалмен зеңбірек оғына ұқсас жарылыстар" деп сипаттаған. Олардың жарылғыш сипаты магманың кремний құрамының жоғарылауына байланысты. Магманың барлық түрлері қатысуы мүмкін, бірақ шамамен 55% немесе одан да көп кремний құрамы бар магма (мысалы, базальттық андезит) ең көп кездеседі. Кремний деңгейінің жоғарылауы магманың тұтқырлығын арттырады, бұл жарылғыштығын күшейтеді.
A Vulcanian eruption is a type of volcanic eruption characterized by a dense cloud of ash laden gas exploding from the crater and rising high above the peak. They usually commence with phreatomagmatic eruptions which can be extremely noisy due to the rising magma heating water in the ground. This is usually followed by the explosive clearing of the vent and the eruption column is dirty grey to black as old weathered rocks are blasted out of the vent. As the vent clears, further ash clouds become grey white and creamy in colour, with convolutions of the ash similar to those of Plinian eruptions. The term Vulcanian was first used by Giuseppe Mercalli, witnessing the 1888–1890 eruptions on the island of Vulcano. His description of the eruption style is now used all over the world. Mercalli described Vulcanian eruptions as " Explosions like cannon fire at irregular intervals " Their explosive nature is due to increased silica content of the magma. Almost all types of magma can be involved, but magma with about 55% or more silica (e. g. basaltic andesite) is most common. Increasing silica levels increase the viscosity of the magma which means increased explosiveness.
Сипаттамалары
Вулкандық атқылаулар бірнеше ортақ ерекшеліктерді көрсетеді. Атқылау кезінде шығарылған тау жыныстарының массасы әдетте 102 мен 106 тонна аралығында болады және оның ішінде жас материал емес, шетін материалдың үлесі жоғары (> 50%). Жанартау активтігінің кезеңінде жарылыстар арасындағы уақыт 1 минуттан кем (мысалы, Anak Krakatoa) бір тәулікке дейін өзгеруі мүмкін. Пирокластикалық ағындар осы типтегі атқылаулардың демеуші белгілері болып табылады. Вулкандық атқылаулардың газ шығару фазасы дискретті, зеңбіректей жарылыстармен сипатталады. Газдың осы шығарылуы дыбыс жылдамдығынан асып, соққы толқындарын тудыруы мүмкін. Тефра Стромболилік атқылаулардан қарағанда кеңірек аумаққа таралады. Пирокластикалық тау жыныстары мен базалық толқын шөгінділері күлдік жанартау конусын құрайды, ал күл айналасындағы кең аумақты жабады. Атқылау тұтқыр лава ағысымен аяқталады. Вулкандық атқылаулар бірнеше метрлік блоктарды бірнеше жүз метрге, кейде бірнеше километрге дейін лақтыруы мүмкін. Вулкандық атқылаулар жанартау тесігінен бірнеше жүз метр қашықтықтағы адамдар үшін қауіпті. Вулкандық бомбалар осы типтегі атқылаулардың жиі кездесетін өнімдері болып табылады. Бұл бастапқыда еріген лаваның тамшылары, олар тез салқындап 2-3 метрге дейін жететін блоктарға айналады. Галераста вулкандық атқылау кезінде ұшырылған бомбалар кратерде болған бірнеше вулканологтарды жарақаттады, олардың кейбіреулері қаза тапты немесе ауыр жарақат алды.
Vulcanian eruptions display several common characteristics. The mass of rock ejected during the eruption is usually between 102 and 106 tonnes and contains a high proportion of non juvenile material (> 50%). During active periods of volcanic activity, intervals between explosions vary from less than 1 minute (e. g. Anak Krakatoa) to about a day. Pyroclastic flows are also common features of this type of eruption. The gas streaming phase of Vulcanian eruptions are characterised by discrete cannon like explosions. These expulsions of gas can reach supersonic velocities resulting in shock waves. The tephra is dispersed over a wider area than that from Strombolian eruptions. The pyroclastic rock and the base surge deposits form an ash volcanic cone, while the ash covers a large surrounding area. The eruption ends with a flow of viscous lava. Vulcanian eruptions may throw large metre size blocks several hundred metres, occasionally up to several kilometres. Vulcanian eruptions are dangerous to persons within several hundred metres of the vent. Volcanic bombs are common products of this type of eruption. These are initially molten blobs of lava, which rapidly cool into blocks often 2 to 3 m across. At Galeras, a Vulcanian eruption ejected bombs which struck several volcanologists who were in the crater, some of whom died or suffered severe injuries.
1930 жылы Стромболи вулканының атылуы
1930 жылғы 11 қыркүйекте Стромболи вулканында Вульканиян жарылысы болды. Ол жергілікті уақыт бойынша сағат 08:10-да, шамамен 10 минут бойы күл шығарылуымен басталды. Содан кейін сағат 09:52-де екі өте күшті жарылыс болды, ол бүкіл аралды дірілдетті. Блоктар 2 км-ге дейін ұшып кетті. Олар аспаннан құлап, ғимараттарды қиратып, басқа да нысандарға зиян келтірді. 2-2,5 метр биіктіктегі цунами пайда болды. Сағат 10:40-қа қарай жарылыс фазасы аяқталды. Лава ағыны басталды, ол Скиара-дель-Фуоко арнасынан түн бойы төмен ақты. Сонымен бірге, қызған шлак Валлонаццо аңғарынан ағып, Писцитаға жақын теңізге құйды. Судың арнаның ішінара құлауына байланысты енгені болжануда. Су буға айналып, ашық арна арқылы ең оңай "қашу жолын" тапты. Еріген магмамен жанасу нәтижесінде болған кеңею осы екі үлкен жарылыстың себебі болды. Алты адам қаза тапты. Төрт балықшы теңізде ыстық шлактан құлаған қар көшкінінен кейін теңіздің күшті қозғалғандығынан қаза тапты. Стромболи ауылында бір адам құлаған тасқа шалынып, ал алтыншы адам цунамиден қаза тапты.
The 11 September 1930 eruption of Stromboli was a Vulcanian eruption. It started at 08:10 hours (local), when ash was vented for about 10 minutes. Then at 09:52 two incredibly powerful explosions occurred which shook the whole island. Blocks were hurled about 2 km. These fell out of the sky smashing through buildings etc. A tsunami 2 to 2.5 m high was generated. By 10:40 the explosive phase of the eruption was over. Expulsion of lava followed, this flowed down the Sciara del Fuoco, lasting into the night. At the same time incandescent scoria flowed down the Vallonazzo Valley and entered the sea near Piscità. It is believed that water entered due to a partial collapse of the conduit. The water flashed into steam and took the easiest "escape route" via the open conduit. Expansion by contact with the molten magma generated the two very large explosions. There were six deaths. Four fishermen died at sea when the avalanches of hot scoria caused the sea to become very disturbed. One person was killed in Stromboli village by falling blocks, and the sixth was killed by the tsunami.