Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Osmunda regalis, немесе патшалық папоротник – Еуропа, Африка және Азияға тән, орманды батпақтарда және өзендердің жағалауларында өсетін, жапырағы түсетін папоротник түрі. Оның құнарлы жапырақтарының сыртқы түріне байланысты бұл түрді кейде «гүлдейтін папоротник» деп те атайды.
Species of fern
Osmunda regalis, or royal fern, is a species of deciduous fern, native to Europe, Africa and Asia, growing in woodland bogs and on the banks of streams. The species is sometimes known as flowering fern due to the appearance of its fertile fronds.
Аттар
Осмунда деген атау, мүмкін, Осмундерден шыққан, ол саксон тілінде Тор құдайының аты болған. "Корольдік папоротник" атауы оның Еуропадағы ең ірі және әсерлі папоротниктердің бірі болғандықтан пайда болған. Кейбір американдық әдебиеттерде оны жақын туысы – американдық корольдік папоротник, O. spectabilis-тен ажырату үшін "ескі әлемнің корольдік папоротнигі" деп атаған. Дегенмен, бұл терминология британдық әдебиетте қолданылмайды.
The name Osmunda possibly derives from Osmunder, a Saxon name for the god Thor. The name "royal fern" derives from its being one of the largest and most imposing European ferns. The name has been qualified as "old world royal fern" in some American literature to distinguish it from the closely related American royal fern, O. spectabilis. However this terminology is not found in British literature.
Сипаттама
Osmunda regalis жеке құнарлы және құнарсыз жапырақтарды шығарады. Құнарсыз жапырақтары жайылып өседі, биік және кең, екі рет қауырсынды, 7–9 жұп қауырсыншалары бар, әр қауырсыншасы 7–13 жұп кішкентай жапырақшадан тұрады, олардың ұзындығы мен ені әртүрлі. Құнарлы жапырақтары тік және қысқа, биік, әдетте түбінде 2–3 жұп құнарсыз қауырсыншалары, ал жоғары жағында 7–14 жұп құнарлы қауырсыншалары болады, олар тығыз жиналған спорангияларды көтереді. Көптеген аймақтарда O. regalis ауыл шаруашылығы үшін батпақты жерлерді кептіру салдарынан сирек кездеседі.
Osmunda regalis produces separate fertile and sterile fronds. The sterile fronds are spreading, tall and broad, bipinnate, with 7–9 pairs of pinnae up to long, each pinna with 7–13 pairs of pinnules long and broad. The fertile fronds are erect and shorter, tall, usually with 2–3 pairs of sterile pinnae at the base, and 7–14 pairs of fertile pinnae above bearing the densely clustered sporangia. In many areas, O. regalis has become rare as a result of wetland drainage for agriculture.
Эволюция
Озмунданың ең ежелгі белгілі қазбалары палеоцен дәуіріне дейін барып жетеді, Озмунда, қазіргі уақытта Клейтосмундаға жатқызылған қазба түрлерінен пайда болған болуы мүмкін.
The oldest known fossils of Osmunda date to the Paleocene, Osmunda likely derives from fossil species currently assigned to Claytosmunda.
Ұқсас түрлер
Осында үш өте ұқсас түр бар, олар – Osmunda spectabilis, Osmunda lancea және Osmunda japonica. Жақында жүргізілген генетикалық талдау (Metzgar және басқалар, 2008) Жаңа әлемнің түрлерінің Osmunda regalis-тің Ескі әлемнің түрлеріне туыс келетін кладаға жататынын көрсетті. Егер бұл рас болса, онда O. lancea және O. japonica O. regalis-тің түршелері ретінде қарастырылуы керек, немесе керісінше, O. regalis var. spectabilis жеке түр ретінде қарастырылып, Osmunda spectabilis Willdenow деп аталуы керек. Онда var. brasiliensis Osmunda spectabilis Willdenow var. brasiliensis Hooker & Greville болады.
There are three very similar species, Osmunda spectabilis, Osmunda lancea and Osmunda japonica. Recent genetic analysis (Metzgar et al., 2008) has shown that the New World varieties are in a clade that is sister to the Old World varieties of Osmunda regalis. If this is true, then O. lancea and O. japonica should either be regarded as varieties of O. regalis, or, conversely, O. regalis var. spectabilis should be regarded as a separate species, Osmunda spectabilis Willdenow. The var. brasiliensis would then be Osmunda spectabilis Willdenow var. brasiliensis Hooker & Greville.
Өсіру
Osmunda regalis орташа белдеулерде кеңінен өсіріледі. Бұл түр және 'Cristata' сорты Корольдік бау-бақша қоғамының «Бау-бақшалық еңбек сіңіргені үшін» сыйлығына ие болды. Осмонда өсімдіктерін қалауда қышқыл, ылғалды топыраққа отырғызу ұсынылады, ол Роджерсия және Гуннера сияқты ылғалды жақсы көретін басқа да ірі өсімдіктермен үйлесімді өседі. Дегенмен, ол топырақ пен климат жағдайларының кең ауқымына төзімді.
Osmunda regalis is widely cultivated in temperate regions. The species and the cultivar 'Cristata' have both gained the Royal Horticultural Society's Award of Garden Merit. Osmunda plants should be planted in preferably acidic, moist soil, associating well with other large moisture loving plants such as Rodgersia and Gunnera. However, it tolerates a range of soil and climatic conditions.
Басқа қолданыстар
Осмунданың тамыры, басқа түрлермен бірге, осмунда талшығын өндіру үшін пайдаланылады, ол мәдени өсімдіктер мен басқа да эпифиттік өсімдіктерді өсіру ортасы ретінде қолданылады. Славян мифологиясына сәйкес, "Перуннің гүлдері" деп аталатын спорангиялар түрлі сиқырлы күштерге ие, мысалы, оларды ұстаған адамға демонды жеңу, тілектерді орындау, құпияларды ашу және ағаштардың тілін түсіну қабілеті беріледі. Дегенмен, спорангияны жинау қиын және қорқынышты процесс. Ескі дәстүрлерде оларды Купала түнінде жинау керек еді; кейін, христиандық келгеннен кейін, бұл күн Пасха алды кешіне ауыстырылды. Қай жағдайда болса да, Перуннің гүлдерін жинағысы келген адам өсімдіктің айналасына салынған шеңберде тұрып, демонның қорқытуына немесе мазалауына қарсы тұруы керек. Осы папоротниктің жас өрмекшілері, көптеген басқа папоротник түрлерінің ұқсас өрмекшілерімен бірге, кейбір жерлерде "бүршіктер" деп аталады және тамақ ретінде желінеді, олардың дәмі аспаржаға ұқсас деп есептеледі.
The roots, along with those of other species of Osmunda, are used for the production of osmunda fibre, used as a growing medium for cultivated orchids and other epiphytic plants. According to Slavic mythology, the sporangia, called "Perun's flowers", have assorted magical powers, such as giving their holders the ability to defeat demons, fulfill wishes, unlock secrets, and understand the language of trees. However, collecting the sporangia is a difficult and frightening process. In earlier traditions, they must be collected on Kupala Night; later, after the arrival of Christianity, the date is changed to Easter eve. Either way, the person wanting to collect Perun's flowers must stand within a circle drawn around the plant and withstand the taunting or threats of demons. The young shoots of the fern are, along with the similar shoots of many other fern species, known in some places as fiddleheads, and eaten as food, thought to have an asparagus like taste.