Кіріспе

Сингапурдағы қытай сингапурлықтарының мандарин тілін ана тіліне айналдыру науқаны – Сингапур үкіметінің Сингапурдың қытай тұрғындарын Сингапурдың төрт ресми тілінің бірі – стандартты мандарин тілінде сөйлеуге ынталандыру мақсадымен қолға алынған жоба. 1979 жылдың 7 қыркүйегінде сол кездегі премьер-министр Ли Куан Ю бастаған және Мандарин тілін дамыту кеңесі ұйымдастырған бұл науқан жыл сайын өткізіліп келеді.

Эволюция

SMC-нің бастапқы мақсаты – көбірек адамдарды, әсіресе жастарды, диалекттердің орнына мандарин тілінде сөйлеуге ынталандыру, осы арқылы әртүрлі диалектілерде сөйлейтін адамдардың бір-бірімен ортақ тілде жақсырақ қарым-қатынас жасауына жағдай жасау және түрлі топтар арасындағы тілдік тосқауылдарды азайту болды. Бұл Сингапурдағы барлық қытайлардың бірігуі үшін, әсіресе тәуелсіздік алғаннан кейін маңызды рөл атқарды. Жас мемлекет ретінде жаһандану мен басқа да экономикалық сын-қатерлерге қарсы тұру үшін үкімет ағылшын тіліне ерекше мән берді. Соның салдарынан, ағылшын тілінде білім алған көптеген қытай сингапурлықтары мандарин немесе қытай тіліндегі біліктіліктерін жоғалта бастады. 1991 жылғы Сингапур парламенттік сайлауында Халықтық әрекет партиясы (ХӘП) әдеттегіден кем дауысқа ие болды, себебі оппозициялық партиялар жұмысшы табының тілдік алаңдаушылығын, диалектіде сөйлейтін қытай сингапурлықтарын пайдаланды. Содан кейін SMC мәдени жаққа бет бұрды, яғни, негізгі мақсаты Сингапур азаматтарын өздерінің "тамырларын" сақтап, өз мәдениетін жақсы білуге шақыру болды.

Үгіт-насихат

Әр SMC үшін лозунг жасалып, қытай қауымдастығының әртүрлі сегментіне бағытталған.

Кампания лозунгтері Жыл Назар аудару тобы Мандарин тіліндегі лозунг Ағылшын тіліне аудармасы (аударма) Ресми ағылшын тіліндегі аудармасы 1979 Қытай қауымдастығы 多讲华语,少说方言 duō jiǎng huá yǔ, shǎo shuō fāng yán Мандарин тілін көбірек сөйлеңіз, диалектіні аз сөйлеңіз Мандарин тілін көбірек сөйлеңіз, диалектіні аз сөйлеңіз 1981 Қытай қауымдастығы 学华语,讲华语 xué huá yǔ, jiǎng huá yǔ Мандарин тілін үйреніңіз, Мандарин тілінде сөйлеңіз Мандарин тілін үйреніңіз, Мандарин тілінде сөйлеңіз 1982 Жұмыс орындары 在工作场所讲华语 zài gōng zuò chǎng suǒ jiǎng huá yǔ Жұмыста Мандарин тілінде сөйлеңіз Жұмыста Мандарин тілінде сөйлеңіз 1983 Нарықтар мен тағам орталықтары 华人讲华语,合情又合理 huá rén jiǎng huá yǔ, hé qíng yòu hé lǐ Қытай халқы Мандарин тілінде сөйлейді, бұл әділ және орынды Мандарин тілінде, диалектіні жоққа шығару 1984 Қытай ата-аналары 请讲华语,儿女的前途,操在您手里 qǐng jiǎng huá yǔ, ér nǚ de qián tú, cāo zài nín shǒu lǐ Мандарин тілінде сөйлеңіз, балаларыңыздың болашағы сіздің қолыңызда Мандарин тілінде сөйлеңіз. Балаларыңыздың болашағы бүгінгі күш-жігеріңізге байланысты 1985 Қоғамдық көлік қызметкерлері 华人,华语 huá rén, huá yǔ Қытай халқы, қытай тілі (мандарин) Мандарин – қытай тілі 1986 Тағам және сусын орындары 先开口讲华语,皆大欢喜 xiān kāi kǒu jiǎng huá yǔ, jiē dà huān xǐ Бірінші Мандарин тілінде сөйлей бастаңыз, содан кейін бәрі бақытты болады Мандарин тілінде бастаңыз, диалектіні жоққа шығару 1987 Сауда орталықтары 会讲华语,先讲常讲 huì jiǎng huá yǔ,xiān jiǎng cháng jiǎng Мандарин тілін қалай сөйлеуді білсеңіз, оны бірінші рет сөйлей бастаңыз және жиі сөйлеңіз Мандарин тілінде бастаңыз, оны жиірек сөйлеңіз 1988 Ақ жағалы жұмысшылар 多讲华语,亲切便利 duō jiǎng huá yǔ, qīn qiè biàn lì Мандарин тілін көбірек сөйлеңіз, ол жақсы және ыңғайлы Мандарин тілін көбірек сөйлеңіз, диалектіні азайтыңыз 1989 Қытай қауымдастығы 常讲华语,自然流利 cháng jiǎng huá yǔ, zì rán liú lì Мандарин тілін жиі сөйлеңіз, сіз табиғи түрде еркін сөйлейтін боласыз Мандарин тілін көбірек сөйлеңіз, диалектіні азайтыңыз. Оны өмір салтына айналдырыңыз 1990 Жоғары басшылар 华人,华语 huá rén, huá yǔ Қытай халқы, қытай тілі (мандарин) Мандарин – қытай тілі 1991 Ағылшын тілінде білім алған қытай сингапурлықтары 学习华语认识文化 xué xí huá yǔ rèn shí wén huà Мандарин тілін үйреніңіз, мәдениетті түсініңіз Мандарин тілі қытай сингапурлықтары үшін: тек тіл емес 1992 Ағылшын тілінде білім алған қытай сингапурлықтары 用华语表心意 yòng huá yǔ biǎo xīn yì Өз сезіміңізді білдіру үшін Мандарин тілін пайдаланыңыз Мандарин тілінде айтыңыз 1993 Ағылшын тілінде білім алған қытай сингапурлықтары 讲华语,受益多 jiǎng huá yǔ, shòu yì duō Мандарин тілінде сөйлеңіз, сіз одан көп пайда табасыз Мандарин тілінде сөйлеңіз. Ол көмектеседі 1994/1995 Ағылшын тілінде білім алған қытай және бизнес мамандары 华语多讲流利 huá yǔ duō jiǎng liú lì Мандарин тілінде жиі сөйлесеңіз, еркін сөйлейсіз Мандарин. Пайдаланыңыз немесе жоғалтыңыз 1996/1997 Ағылшын тілінде білім алған қытай жұмыс істейтін ересектер 讲华语开创新天地 jiǎng huá yǔ kāi chuàng xīn tiān dì Мандарин тілінде сөйлеңіз, жаңа көкжиеңіздерді ашыңыз Мандарин тілінде сөйлеңіз, жаңа көкжиеңіздерді зерттеңіз 1998/1999 Ағылшын тілінде білім алған қытай жұмыс істейтін ересектер 讲华语,好处多 jiǎng huá yǔ, hǎo chù duō Мандарин тілінде сөйлеңіз. Пайдасы көп Мандарин тілінде сөйлеңіз, бұл құндылық 2000 Қытай қауымдастығы 讲华语? 没问题! jiǎng huá yǔ? méi wèn tí! Мандарин тілінде сөйлейсіз бе? Ешқандай қиындық жоқ! Мандарин тілінде сөйлейсіз бе? Ешқандай қиындық жоқ! 2006/2007 1965 жылдан кейін ағылшын тілінде сөйлейтін қытай сингапурлықтары 华语 COOL huá yǔ COOL Мандарин – круто Мандарин – круто 2007/2008 1965 жылдан кейін ағылшын тілінде сөйлейтін қытай сингапурлықтары 讲华语, 你肯吗? jiǎng huá yǔ, nǐ kěn ma? Мандарин тілінде сөйлейсіз бе, келісесіз бе? Мандарин тілінде сөйлеңіз, ойнайсыз ба? 2009/2010 Жастар 华文? 谁怕谁! huá wén? sheí pà sheí! Мандарин тілінде? Кім кімнен қорқады? Қытай тілінде айтыңыз! 2011/2012 Жастар 华文华语,多用就可以 huá wén huá yǔ, duō yòng jiù kě yǐ Жазба және ауызша Мандарин тілінде, сізге тек жиі пайдалану керек Мандарин. Пайдалануға байланысты жақсарады.

1983 жыл

华人讲华语,合情又合理 (Мандарин тілі кіріп, диалектілер шығып) 1983 жылы мандарин тілін насихаттау базарлар мен тамақ орталықтарына, халықтың өміріне жақын жерлерге көшті. 1983-1987 жылдар аралығында Telecoms компаниясы тәулік бойы "Мандарин тілін үйренуге қоңырау шалу" қызметін ұсынды. Ең көп қоңырау сағатында шамамен 40 000 қоңырау түсті. 1983 жылы науқанды бастау кезінде сөйлеген сөздерде "Сингапурдың түрлі этникалық топтары арасында ортақ тілдің қажеттілігі немесе ойларды тиімді жеткізу" және "жазу арқылы қытай тілін үйрену және мандарин тілінде сөйлеу арқылы мәдени тамырларын сақтау, өйткені мәдениет жазбаша сөздер арқылы беріледі" деген мәселелер ерекше аталып өтті.

2007-2008 жылдар

2007-2008 жылдары Сингапурдың Қытай орталығының мақсаты – мандарин тілін көңілді, қызықты және күнделікті қолданыстағы тіл ретінде насияттау, сондай-ақ сингапурлық қытайлардың күнделікті өмірінде мандарин тілін қалай пайдалана алатынын көрсету болды. Слоганы – "讲华语, 你肯吗?" (Мандаринше сөйлейсің бе? – Келісесің бе?). Сингапурдың Қытай орталығы "华语 COOL!" брендін де сақтап қалды, ол сингапурлық қытайлардың арасында кеңінен танымал. 2007 жылдың 5 қарашасынан бастап 12 ай бойы серіктес ұйымдар қызықты және тартымды бағдарламалар мен іс-шаралар ұйымдастырды. SMC 07/08 бағдарламасының негізгі бағыттары – спорт, мәдениет және өнер, дизайн және өмір салты.

Спорт

2007 жылдың 5 қарашасында науқанды ресми түрде іске қосу кезінде Премьер-министр кеңсесіндегі министр Ли Суи Сай мырза SMC мен түрлі спорт ұйымдары арасындағы серіктестікті жариялады. 2007 жылғы науқанның спорттық серіктестері Сингапур спорт кеңесі (SSC), Сингапур футбол федерациясы, S лигасы және The Cage болды. "The Straits Times" және STOMP! газеттері де "Марк, дайын бол, старт ал!" атты жаңа жобаны бастады, онда "The Straits Times" тілшісі Марк Лимнің мандарин тілін үйрену жолындағы тәжірибесі және ұлттық спортшылардан алған кеңестері көрсетіледі.

Мәдениет

Жаңа келбетке ұмтылып, SMC-нің жарнамалық материалдары – сыртқы жарнамадан бастап плакаттар мен тарату материалдарына дейін, өткір, көрікке толы және заманауи стильде жасалған. Плакаттарда белсенділер де бейнеленген, осы арқылы Сингапурдың қытай ұлтының өкілдерін олармен бірге мандарин тілін зерттеуге шақыру мақсаты көзделген. Кампанияның "挑战 (Challenge)" тақырыптық әні Азияның мандарин поп сахнасындағы ең ізделіспен алынатын таланттар – Эрик Нг (композитор) және Сяохан (автор) есімдерімен байланысты. Әнді ағылшын тілінде сөйлейтін қытайлық сингапурлықтардың нұсқаулы мысалы – Нак орындады. "Театр практикасы" және "Funkie Monkies Productions" сияқты серіктестер театр мен музыканы пайдаланып, Сингапурдың қытай ұлтының өкілдерін мандарин тілінде сөйлеуге ынталандыруды жоспарлап отыр.

Өнер, дизайн және өмір салты

Night and Day Bar+Gallery+Friends және 77th Street сияқты әріптестер Сингапурдың ең жаңашыл дизайнерлерімен алғаш рет бірігіп, SMC 07/08 іс-шарасын ілгерілету үшін қызықты жобаны жүзеге асырды. Театр практикасы да қытай театры мен мәдениетіне қызығушылық танытқан сингапурлықтар үшін қытай театрын қолжетімді етуді жалғастырды, осылайша SMC-нің мақсатты аудиториясына жол ашты.

2009/10 жылғы

华文?谁怕谁 (Қытай тілінде естіртіңіз) 2009 жылы SMC шетелдік балалардың дұрыс әрі еркін қытай тілінде сөйлейтінін көрсеткен видеолар сериясымен басталды, бұл қытай тілін кез келген адамның үйрене алатынын, оның тек қытай халқына ғана тән емес екенін көрсетті. Видеода шетелдік балалар қытай мифологиясы немесе қытай мәдениетіне қатысты тақырыптар туралы айтады. Мандарин тілін дамыту кеңесі сингапурлықтарды өздерінің сингапурлық мұрасын қабылдауға және оны келесі ұрпаққа жеткізуге шақыруда. "Қытай тілінде естіртіңіз" видеоларының мақсаты – қытай тілінде сөйлей алмайтын, бірақ қытай тегінен туған сингапурлықтарды қорлау емес. Оның орнына, бұл видеолар ата-аналарға балалары үшін оқу ортасын жасауды, қытай тілін Қытай нарығына қатынау құралы ретінде қарастырмай, мәдениет және білім арқылы танысуға мүмкіндік беруді еске салды. Келесі жылы SMC жастарға кеңірек үндеу үшін "Қытай тіліндегі сын-қатер" атты бірқатар іс-шаралар ұйымдастырды.

2011/12 жылғы

华文华语,多用就可以 (Мандарин. Қолдану арқылы жақсарады). 2011 жылғы науқанда Үкімет цифрлық медианы пайдалану арқылы мандарин сабақтарын қызықты әрі тартымды ету арқылы оларды жандандыруды жоспарлады. Жастар мен студенттерге бағытталған Тақырыптық ән байқауы және Қысқа бейнеклиптер байқауы сияқты жаңа бастамалар енгізілді. Жаңа тағайындалған «Мандаринді насихаттау» кеңесінің төрағасы Сеоу Чок Мэн барлық адамдарды «Мандаринді насихаттау» кеңесінің мандаринді насихаттау жөніндегі күш-жігерін қолдауға шақырды және Сингапурдың барлық этникалық қытайларын өздерінің негіздерін пайдаланып, тілді қоғамда тірі ұстау үшін мандаринді жиі қолдануға шақырды. 2012 жылы Сингапурда мандаринді насихаттаудың 33 жылдығын мерекелеу үшін «Мандаринді насихаттау» кеңесі жаңа бастама – iHuayu iPhone қосымшасын (2012 жылдың 24 шілдесінде жарияланды) ұсынды. iHuayu бұқаралық ақпарат құралдарында жиі қолданылатын 50 000 екі тілді бизнес және Сингапурге қатысты терминдерді, сондай-ақ мысал сөйлемдер мен сценарийлерді ұсынады. Қолданбаны iTunes Store-дан тегін жүктеуге болады. Android ұялы телефон пайдаланушылары iHuayu (i华语) қосымшасын Google Play-ден жүктей алады. 2012 жылғы бастамалардың бір бөлігі ретінде жаңа Shuo әні де ұсынылды. Ән тыңдаушыларды көбірек сөйлеуге және тілді қолдануға шақырады, себебі қолдану арқылы оңайырақ болады. Shuo әнін Ысқандар Исмаил жазды, аранжировкалады және продюсерлік етті, ал оны Сингапур әртісі Тей Кьюэй орындады.

Нәтиже

Сингапурдағы қытай тұрғындары арасында үйде сөйленетін тіл Үй шаруасында басым тіл 1957 (%) 1980 (%) 2000 (%) 2010 (%) 2015 (%) 2020 (%) ағылшын тілі 1.8 11.6 23 32.6 37.4 48.3 мандарин 0.1 10.2 35 47.7 46.1 29.9 мандарин емес 97 81.4 30.7 19.2 16.1 8.7 Науқанның табысы науқан басталғаннан кейін 20 жыл өткен соң көрінді. Бұл науқан Сингапурда мандарин тілінде сөйлейтіндердің санын айтарлықтай азайтты. Үйде басқа тілдерді қолдану 1980 жылы 81,4%-дан 2010 жылы 19,2%-ға дейін төмендеді. Ал, үйде мандарин тілін басым тіл ретінде қолданатындардың саны 1980 жылы 10,2%-дан 2010 жылы 47%-ға дейін артты.

Сын

Мандарин тілін тарату кампаниясы бірнеше жақтан сынға ұшырады. Диалект сөйлейтіндер балаларының ағылшын және мандарин тілдерін үйренуге мәжбүр екеніне шағымданып, бұл ағылшын тілі мен ана тілінен тұратын балама саясатқа қарсы екенін айтады. Ли Куан Ю мұны мойындап, көптеген сингапурлық қытайлар үшін мандарин тілі "екінші ана тілі", ал "шынайы ана тілі – диалект" екенін атап көрсетті. Сонымен қатар, 2009 жылы 华文? 谁怕谁 (Қытай тілінде сөйлеуден ешкім қорықпайды) қозғалысы жүріп жатқанда, Ли мектептерде мандарин тілін оқытудың "бұрыс бағытқа" кеткенін және оның екі тілділікке берген басымымен "оқушылардың бірнеше буыны ауыр құн төледі" деп мойындады. 2010 жылдың маусым айында Ли "Мандарин тілі маңызды, бірақ Сингапурда ол әлі де екінші тіл" деді. Кейбір сыншылар мандарин білім беру жүйесінің мәдени сәйкестікті нығайту мақсатының нәтижесінде, көптеген жас мандарин тілінде сөйлейтін ұрпақтар диалект сөйлейтін әже-шешелерімен қарым-қатынас жасай алмай қалғанын айтады. Олар бұл саясатты орысшаландыру және тілді жою саясатына теңейді. Сингапурдағы қытай диалектілерін сөйлейтін адамдардың санының азаюы осы диалекттерді сақтау туралы алаңдаушылықты күшейтті. 2009 жылдың наурыз айында The Straits Times газетінде доктор Нг Би Чиннің мақаласы жарияланды, онда ол: "40 жыл бұрын біз тілдік жағынан одан да бай едік. Тілдің жоғалуына бір ғана буын жеткілікті" деді. Бұл мақала Министр-ментор Ли Куан Юдің бас жеке хатшысы Чэ Хонг Таттың назарына ілікті. The Straits Times Forum-ға жазған хатында Чэ мырза ағылшын және мандарин тілдерінің диалекттерге қарағанда маңыздылығын атап өтіп, диалекттерде сөйлеудің "мандарин және ағылшын тілдерін үйренуге кедергі келтіретінін" мәлімдеді. Ол "Сингапурдың кез келген агенттігі немесе NTU диалекттерді қолдаса, бұл ағылшын және мандарин тілдеріне зиян келтірумен тең болар еді" деп қосты. Қытай тілінен өзге тілдік қауымдастықтар, әсіресе малайлар мен тамилдер, мандарин тілін насихаттауға жұмсалған күш-жігер ағылшын тілінің Сингапурдың лингва франкасы ретіндегі рөлін әлсіретіп, Сингапурдың азшылықтарын шеттету қаупін тудырады деп мәлімдеді. Хоккиен сияқты диалекттер, малай тілімен бірге, Страйтс қытайларының, яғни перанаканның тілі ретінде қызмет еткен. Сингапур және Малайзиядағы хоккиен тілінің нұсқаларында малай тілінен алынған көптеген сөздер кездеседі, және керісінше. 1960 жылдары Базар лингвасы малай, хоккиен, тамил, ағылшын және басқа да диалекттердің қосылысы болды. Кейбіреулер мандарин тілін жетік білу немесе сауатты болу талаптары қытай емес азшылықтарға қатысты кемсітушілікке алып келуі мүмкін деп алаңдайды. Қазіргі еңбек заңдары нәсілдік кемсітушілікке тыйым салады, бірақ жұмыс берушілер көбінесе бұл талапты айналып өтіп, өтініш берушілерден ағылшын және мандарин тілдерін білуін талап етеді. Білім министрлігінің мектеп оқушыларының есімдерін Hanyu Pinyin бойынша стандарттау қадамына да ата-аналар тарапынан қарсылық білдірілді.

Сингапурдағы басқа тілдердегі науқандар

"Мандарин тілін сөйлеу" кампаниясы Сингапурдың төрт ресми тілдік кампаниясының бірі болып табылады, ал қалған үшеуі – "Жақсы ағылшын тілін сөйлеу" қозғалысы, "Булан Бахаса" (малай тілі айы) және "Тамил тілі фестивалі". Әрбір тілдік кампания тиісті тілдік кеңестердің бақылауында болады, Сингапур Ұлттық мұралар кеңесі хатшылығымен қолдалады.