Кіріспе

Конфедеративтік мемлекеттер армиясының дивизиясы Американдық Азамат соғысында.

Жеңіл дивизия – британ армиясының жеңіл жаяу әскер дивизиясы. Ол 2022 жылы «Болашақ әскер» реформасының бір бөлігі ретінде қайта құрылды. Оның тамыры 18 ғасырдың соңында құрылған «Жеңіл роталарда» жатыр, олар қиын өңірлерде жылдам қозғалып, негізгі күштерді шайқас тактикасымен қорғауға арналған. Бұл бөлімшелер оқпандар сияқты жаңа технологияны пайдаланды, бұл оларға мергендікке ерекше назар аударуға мүмкіндік берді және негізінен жау әскерлерін басты күштер шайқасқа түсуі алдында бұзуға және мазақтауға бағытталған. 1803 жылы Наполеон соғыстары кезінде құрылған Жеңіл дивизия содан кейін Қырым соғысы, Бірінші дүниежүзілік соғыс, 1968 жылдан 2007 жылға дейін және 2022 жылдан бүгінгі күнге дейін қайта құрылды. Кейбір жеңіл жаяу әскер бөлімдері Жеңіл дивизия құрамына кірмей, одан тыс қалды.

Жеңіл дивизияның пайда болуы

Британ армиясының алғашқы үш "Оқ атқыш батальоны" 1797–99 жылдары 60-шы (Royal Americans) полкі құрамында құрылды. Бұл бірінші оқ атқыштар батальонының қолбасшылығын жеңіл жаяу әскерде мол тәжірибесі бар Франсис де Роттенбургке тапсырды. 60-шы полк ресми түрде Жеңіл дивизияның құрамына кірмегенмен, ол және Роттенбург британдық армияның мылтықпен қаруланған жеңіл жаяу әскерге қатысты доктринасында ықпалды болды. 1800 жылы полковник Кут Мэннингэм мен подполковник Хон. Уильям Стюарттың бастамасымен "Мылтықшылардың тәжірибелік корпусы" құрылды – ол офицерлер мен қатардағы жауынгерлерді түрлі британдық полктерден шақыру арқылы толықтырылды. Корпус британдық армияның қатарлы жаяу әскерінен бірнеше жағынан ерекшеленді. Ең маңыздысы, ол, мылтықтан гөрі дәлдігі жоғары және ұзақ қашықтықта атуға мүмкіндік беретін, бірақ оқтан толтыруға көбірек уақыт қажет болатын Бейкер мылтығымен қаруланды. Мылтық мылтықтан қысқа болғандықтан, 21 дюймдік қылыштық штыкпен жабдықталды. Оқ атқыштар сол кездегі британдық қатарлы жаяу әскер полкінің жарқын қызыл киімдеріне қарағанда, қара жасыл түсті жакеттерді киді; шалбар, ал емес бридж; ақ емес, қара былғары жиектер мен белбеулер; және олардың "цилиндр пішіндес бас киімдерінің" үстінде жасыл қауырсын болды. Оларды жеке немесе жұптармен жұмыс істеуге, ашық түзілісте және өздігінен ойлауға үйретті.

Коруна шайқасы

Коруна шайқасы (1809 жылғы 16 қаңтарда) – генерал сэр Джон Мур басшылығымен 16 мың британдық әскерін теңіз арқылы эвакуациялау кезінде маршал Сульт басқарған 16 мың француз әскерінің шабуылы. Мур француз армиясын Португалиядан алшақтатып, сол елдегі британдық күштерді күшейтуге, сондай-ақ испан әскерлерінің қайта құруына жағдай жасауды жоспарлаған. Көптеген сандарда басымдық танытқандықтан, Мур кері шегінуге мәжбүр болды. Қыстың суық күндерінде және үздіксіз қысым астында жүргізілген шегіну оның әскерлерін ауыр сынаққа салды. Талып-тозығып, шаршаған марштар, суық ауа-райы және француз әскерлерімен жиі болатын шайқастар салдарынан көптеген әскерлер ауруға шалдығып немесе шаршап қалды, ал кейбіреулері араққа салынып, мас күйінде қалып қойды. Жеңіл дивизия (кейін Жеңіл бригада) – тәртібін сақтап, британдық атқыштармен бірге француз әскерлеріне қарсы арттық күзет шайқастарына қатысқан азау бірліктердің бірі болды. Бригада содан кейін Корунада шайқасты, онда француздар ығыстырылды. Одан кейін кемеге міну үшін Вигоға жіберілді. Томас Планкет 95-ші атқыштар полкінің атқышы болды. Шегіну кезінде Планкет Бейкер мылтығымен 200-600 метр қашықтықтан француз бригада генералы Огюст Мари Франсуа Колбертті атқылап өлтірді. Планкет осы оқды жасау үшін алға жүгірді, өз қатарына оралғаннан кейін мылтығын қайта зарядтап, құлаған генералға көмекке келген кернейші майорын атқылап өлтірді. Бұл екінші оқиға бірінші оқ кездейсоқ болмағанын көрсетті, ал өлтірілгендер француздардың жоспарлаған шабуылын тоқтата білді.

Талавера шайқасы

Англияда қайта құрылғаннан кейін, Коруннадан эвакуацияланғаннан соң, бригада генерал Роберт Крауфурдқа 43-ші, 52-ші және 95-ші батальондарынан құралған бригадасын Пиреней түбегіне қайтару бұйырылды. Бригада 1809 жылдың 2 шілдесінде Лиссабонға қонды және шілде айының қайнар ыстығында Артур Уэлсли, 1-ші Веллингтон герцогінің армиясына қосылу үшін қатал марш-жорықтарды бастады. Уэлсли шайқасты жеңіп алғанда, Жеңіл бригада әлі де жолда тер төгіп, кейде күніне 30 шақырымнан жүрген болатын. 60-шы жаяу әскерлері олардың болмаған кезінде еңбегімен көзге түсті, Уэлслидің британ үкіметіне жолдаған хатында аты аталған санаулы полктердің бірі болды. Кейіннен капитан Хью Росстің Корольдік атқыштар артиллериясының тобы, КГЛ-дің 1-ші гусарлары және португалдық 3-ші касадор батальоны (полковник-лейтенант Джордж Эльдер басқарады) қосылғаннан кейін, бұл Жеңіл дивизияға айналды.

Коа өзенінің шайқасы

Крауфурдтың 1810 жылы Коа және Агедадағы операциялары қауіпсіздікке дейін батыл болды; француз күштерін Коа өзені шайқасына (24 шілде 1810 ж.) айналған жағдайға тарту, әсіресе, оның қызметтен алынуына жақындатқан сирек ақылсыздық болды. Веллингтон оның әрекеттеріне сын айтса да, бір мезгілде португалдық касадорлардың екі іріктелген батальонын, каштановый эскадронын, Корольдік атты артиллерияны (RHA) және 14-ші мен 16-шы жеңіл драгун полкінің бөлімшелерін қосып, оның әскерін толық дивизия деңгейіне жеткізді.

Бусако шайқасы

Бусако шайқасы (1810 жылдың 27 қыркүйегі) – одақтастардың жеңіске жеткен қорғаныс шайқасы, бұл Веллингтонға әскерін бұрыннан бекітілген Торрес-Ведра шебіне қайтаруға мүмкіндік берді. Ол 10 қазанға дейін осы шепке жетті. Француздар осы шепті шабуылға алуға тым күшті деп есептегендіктен, қысқы жайлауға шегінді. Азық-түлік жетіспеушіліктен зардап шегіп, британдықтардың шабуылдап-қайта шегіну тактикасымен қиналып, француздар 1811 жылдың басында Испанияға шегінгенге дейін 25 000 әскерін тұтқынға түсірді немесе аштықтан және аурудан қаза тапты. Бұл Португалияны француз оккупациясынан босатты, тек шекараға жақын Альмейда ғана француз бақылауында қалды. Шегіну кезінде Сабугал шайқасы да өтті.

Сабугал шайқасы

Сабугал шайқасы (1811 жылғы 3 сәуірде), Крауфурд ауырып, Англияға қайтқандықтан, дивизия генерал-майор Уильям Эрскиннің басқаруында болды. Жоспар бойынша, Жеңіл дивизия мен екі кавалерия бригадасы француздың ашық сол қанатын айналып өтуі керек еді, ал қалған төрт дивизия майданға шабуыл жасауға тиіс болды. Шайқас күні ауыр тұман болды, сондықтан басқа қолбасшылар көріну жақсарғанша күтуге шешім қабылдады. Эрскин кешіктірмей, полковник Томас Сидни Беквиттің 1-бригадасына алға жылжуға бұйрық берді. Бригада Коа өзенін француз әскерінен тыс жерден кесіп өтуі керек болғанмен, тұманға байланысты солға қарай бұрылып, қате жерден өтіп, француздың сол қанатына шабуыл жасады. Эрскин, нашар көретін және психикалық тұрақсыз болғандықтан, сақтанып, полковник Джордж Драммондқа өз әріптесіне қолдау көрсетпеу жөнінде нақты тапсырма берді. Осы сәтте Эрскин кавалерияға қосылу үшін аттанды, Жеңіл дивизияны шайқастың қалған бөлігінде бассыз қалдырды. Француздар Беквиттің 1500 адамына қарсы 10 000 адамдық корпусының басым бөлігін жұмылдырып, жеңіл жаяу әскерін кері шегіндірді. Драммонд шайқас дауысын естігенде, Беквиттің әскері шегініп бара жатқанын түсінді. Бұйрыққа бағынбай, Драммонд өзінің 2-бригадасын Коа арқылы алып өтіп, Беквитке қосылды. Олар бірлесіп француз әскерін кері тартты.

Фуэнтес-де-Оноро шайқасы

Фуэнтес-де-Оноро шайқасында (3 мамыр 1811 ж.) 51-ші және 85-ші жеңіл жаяу әскерлері, Жеңіл дивизиямен бірге, жылдам қимылдардың, дәл атудың және тәртіпті құрылымдардың үйлесімі арқылы француз кавалериясын қалай жеңуге болатынын көрсетті. Шайқас барысында Жеңіл дивизия ашық жерде қоршалып, француз кавалериясының шабуылына ұшыраған 51-ші және 85-ші жеңіл жаяу әскерлерін күшейтуге жіберілді. Күштер нығайтылғаннан кейін, олар француз кавалериясының қуып жетуімен жылдам шегіне алды. Француздар жақындаған сайын, жеңіл жаяу әскерлері, мылтықшылар және качадорлар соңғы қауіпсіз сәтте жылдам алаң құрып, кавалерияны кері қайтарды. Мұндай жылдам қимылдардың тізбегі, сондай-ақ, марш бағытынан тыс жерде тәртіпті түрде алаң құру – көзімен көргендердің көпшілігіне мүмкін емес деп ойлаған керемет көрініс болды.

Сиудад-Родриго қоршауы

Дивизия енді генерал-майор Роберт Крауфурдтың қолбасшылығында болды және Сиудад-Родриго қоршауына (1812 жылдың 8 қаңтары) қатысты, онда олар шабуылдап, Гранд-Тесон бекінісін басып алды. Содан кейін 19 қаңтарда генерал-майор Томас Пиктонның 3-дивизиясымен бірге оларға қалаға шабуыл жасауға бұйрық берілді. Пиктон дивизиясы қала қабырғаларының солтүстік-батысындағы үлкен жарыққа шабуыл жасады, ал Жеңіл дивизия солтүстіктегі кіші жарыққа қарсы жіберілді. Кешкі сағат 7-де басталған шабуыл толығымен сәтті аяқталды, бірақ генерал-майорлар Генри Маккиннон мен Крауфурд қаза тапты. Британдық әскерлер өз офицерлерінің барлық күш-жігеріне қарамастан, қаланы толығымен тонап, жеңіске көлеңке түсірді.

Саламанка шайқасы

Сиудад-Родриго қоршауынан және Крауфордтың қазасынан кейін, енді Чарльз Алтеннің басқаруындағы дивизия Саламанка шайқасы (22 шілде 1812 ж.) үшін резервтік дивизия ретінде сақталды және шайқаста маңызды рөл атқармады.

Витория шайқасы

Витория шайқасында (1813 жылғы 21 маусымда) дивизия Веллингтонның жеке басшылығымен оң орта бағанасының құрамында болды. Веллингтон төрт бағанамен шабуылға шықты, және қызу шайқастан кейін жаудың орталық бөлігі бұзылып, жақын арада француз қорғанысы күйреп кетті. Шамамен 5000 француз әскері қаза тапты немесе жараланды, 3000-ы тұтқынға алынды, ал Веллингтон әскерлері шамамен 5000 қаза тапты немесе жараланды. 152 зеңбірек қолға түсті, бірақ король Жозеф Бонапарт тар мұрын болды. Бұл шайқас Испаниядағы Наполеон үкіметінің құлауына себеп болды.

Пиренейлер шайқасы

Француздар Пиренейлер арқылы Францияға шегінген кезде Жеңіл дивизия Пиренейлер шайқасына (1813 жылдың 25 шілдесі) және Бидасоа шайқасына (1813 жылдың 7 қазаны) қатысты. Осы шайқастардың ішінде, генерал-майор Бертранд Клаузельдің орталық бөлігінде күнінің ең қаһарлы шайқасы болды. Чарльз Алтеннің Жеңіл дивизиясынан Джон Колборнның бригадасы Ла Байонетке шабуыл жасады. Француздар шабуылды күтпей, төбеден төмен қарай қарсы шабуылдап, 95-ші атқыштар полкін кері тартты. Бірақ 52-ші полк кенеттен пайда болып, жағдайды бірден өзгертіп жіберді. Олар шегініп келе жатқан француздардың артынан тығыз ілесіп, таңғажайып оңайлықпен қамалдан өтті. Сонымен қатар, Джеймс Кемпттің екінші Жеңіл дивизия бригадасы және Франсиско де Лонганың испан дивизиясы Мон Ларрун тауының екі бөктеріне шабуыл жасап, бірнеше позицияларды басып алды. Ертесі күні француздар қоршауға түспеу үшін позицияны тастап кетті.

Нивель шайқасы

Нивель шайқасы (1813 жылғы 10 қараша) таң атпай жақын уақытта басталды, себебі Жеңіл дивизия Ұлы Рунаның шыңындағы платоға қарай бет алды (шыңы француз әскерлерімен бекітілген еді, бірақ олар Бидасоа өзеніндегі шайқастан кейін өз армиясынан қоршалудан сескеніп қашып кетті). Дивизияның мақсаты – француздар салған үш қорғаныс бекінісін шайқастан шығарып тастау еді. Олар Кіші Рунаның алдындағы шатқалға түсті, содан кейін шабуылға бұйрық күтіп, жатып қалуға бұйрық берілді. Артиллериялық батарея берген сигналдан кейін шабуыл басталды. Ол 43-ші, 52-ші және 95-ші полктер – португалдық касадорларымен бірге Рунаның қырлы бөлігіндегі редуттарды шабуылдаумен басталды. Бұл қауіпті әрекет болғанымен және әскерлер шаршаған болса да, британдықтардың күтпеген шабуылы мен батылдығы француздарды басқа төбелердегі басқа бекіністерге қарай қашуға мәжбүр етті. 43-ші және 95-ші полктер Рунадағы француздармен айналысқанда, Моуиз үстіртінде, жағалауға қарай созылған, өте мықты жұлдыз тәрізді форт әлі де қолда бар еді. Колборнның 52-ші полкі, 95-ші полк атқыштарының қолдауымен, оған шабуыл жасады. Тағы да француздар таңғалысты, ал британдықтар жеңіске жетті. Олар француздардың көзінде жерден пайда болғандай болды, сол кезде француз сарбаздары қоршалу қаупінен тез қашып, Колборн фортты және басқа траншеяларды бірде-бір қазасыз иеленді.

Тулуза шайқасы

Жарым арал соғысының соңғы шайқасы Тулуза шайқасы болды (1814 жылдың 10 сәуірі). 1814 жылдың 10 сәуір кешінде маршал Сульт Парижден ресми хабарлама алып, Наполеонның Францияның солтүстігіндегі Коалиция күштеріне тәллім болғанын білді. Не істеу керектігін білмей қалған Сульттың генералдары оған қаланы беруге кеңес берді, себебі күшейте түсу мүмкін емес еді, сондай-ақ Тулузаға Франциядағы француз әскерлерінің тәллім болғаны туралы хабар жетті. Осылайша Жарым арал соғысы аяқталды. Жарым арал соғысындағы британдық армияның ең мықты дивизияларының бірі саналған Жеңіл дивизия, өзінің қайсарлығын көптеген шайқастарда көрсетті – әйгілі Корунаға шегініс жорығынан бастап, 1814 жылы Францияға басып кіруге және Тулуза шайқасында соғыстың аяқталуына дейін.

Қырым соғысы

Қырым соғысы (1853–1856) – бір жағынан Ресей империясы, екінші жағынан Франция, Ұлыбритания, Сардиния Корольдігі және Осман империясы арасындағы одақ күштері арасында болды. Соғыстың басым бөлігі Қырым түбегінде өтті, сондай-ақ Түркияның батыс бөлігінде және Балтық теңізі аймағында да әрекеттер жүргізілді. Ол кейде алғашқы «заманауи» қақтығыс деп есептеледі және «соғыстың болашақ бағытына әсер еткен техникалық өзгерістерді енгізді». Жеңіл дивизия тағы да қызмет үшін құрылды, бірақ ол тек атау ғана болды, себебі оған жеңіл жаяу әскер батальондары бекітілмеді. Бұл дивизия 20 қыркүйек 1854 жылы өткен Алма шайқасына қатысты, ол әдетте Қырым соғысының бірінші шайқасы саналады және Қырымдағы Алма өзені маңында болды. Генерал Сент-Арно мен лорд Раглан басқаратын ағылшын-француз күштері генерал Меншиковтың орыс әскерін жеңіп, шамамен 6000 әскерін жоғалтты. Олар 1854–1855 жылдардағы Севастополь қоршауында және 5 қараша 1854 жылғы Инкерман шайқасында да қатысты, содан кейін соғыс аяқталды.

Дүниежүзілік соғыстар

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі жеңіл дивизия құрылды: 14-ші (жеңіл) дивизия (олар жалын шашушыларды қолдана отырып, немістер шабуылдаған алғашқы дивизия болды) және 20-шы (жеңіл) дивизия. Екеуі де Батыс майданында қызмет етті және Сомма, Аррас және Ипр шайқастары сияқты маңызды шайқастарға қатысты. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін британдықтар Германияда оккупациялық армия құрды: Рейндегі британдық армия (BAOR). 1919 жылдың ақпан айында 2-дивизия жеңіл дивизия деп қайта аталды және BAOR-ға қосылды. Британ армиясы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, соғыстың соңғы айларында қысқа мерзімге қайта аталған 61-дивизияны қоспағанда, жеңіл дивизия құрмады. Алайда, жеңіл дивизияның рухы командалар, парашют полкі және Чиндиттер сияқты жаңа жаяу әскер бөлімшелерінде жалғасты, олардың барлығы жеңіл қаруланған, жылдам және икемді бөлімшелер болды.

Командирлер

+ Жеңіл дивизияға қолбасшылық ететін генералдар Күнінен Күнге дейін Рангы Атауы Ref.22 ақпан 1810 ақпан 1811 Бригадир генерал Роберт КрауфурдФевраль 18117 наурыз 1811 Полковник Джордж Дункан Драммонд7 наурыз 18114 сәуір 1811 генерал-майор Сэр Уильям Эрскин4 сәуір 181119 қаңтар 1812 генерал-майор Роберт Крауфурд19 қаңтар 181219 қаңтар 1812 генерал-майор Ормсби Ванделер19 қаңтар 181219 қаңтар 1812 Подполковник Джон Колборн19 қаңтар 181215 сәуір 1812 Подполковник Эндрю Барнард15 сәуір 18122 мамыр 1812 генерал-майор Ормсби Ванделер2 мамыр 1812 маусым 1814 генерал-майор Чарльз АлтенФевраль 18545 қараша 1854 Лейтенант генерал Сэр Джордж Браун5 қараша 185422 ақпан 1855 генерал-майор Уильям Кодринг22 ақпан 185528 маусым 1855 Лейтенант генерал Сэр Джордж Браун30 маусым 185511 қараша 1855 Лейтенант генерал Сэр Уильям Кодринг11 қараша 185514 маусым 1856 генерал-майор Лорд Уильям Поулет