Хьюго Гернсбэк: Ғылыми фантастиканың әкесі

Кіріспе

Америкалық өнертапқыш, жазушы, редактор және баспагер (1884–1967)

Хьюго Гернсбек (Hugo Gernsbacher, 16 тамыз 1884 – 19 тамыз 1967) – американдық редактор және журнал шығарушы. Оның басылымдарының ішінде алғашқы ғылыми фантастика журналы «Amazing Stories» болды. Оның жанрға баспагер ретінде қосқан үлесі соншалықты маңызды болды, сондықтан ол, жазушылар Жюль Верн мен Г.Г. Уэллспен бірге, кейде «Ғылыми фантастиканың әкесі» деп аталады. Оның құрметіне Дүниежүзілік ғылыми-фантастика конвенциясында жыл сайын табыс етілетін сыйлықтар «Хьюго» деп аталады. Оның отбасы еврейлер болған. Гернсбек 1904 жылы АҚШ-қа эмиграциялап, кейіннен азаматтыққа қабылданды. Ол үш рет үйленді: 1906 жылы Роза Харвиге, 1921 жылы Дороти Кантровицке және 1951 жылы Мэри Хэнчерге. 1925 жылы ол Нью-Йорктегі Рузвельт қонақ үйінің 18-қабатынан хабар таратқан WRNY радиостанциясын құрды. 1928 жылы WRNY алғашқы теледидар хабарларын көрсетті. Бағдарлама барысында дыбыс тоқтады, әрбір артист экранда қолмен сәлемдесіп немесе иіліп тұрды. Дыбыс қайта жаңғырғанда, олар өнер көрсетті. Гернсбек сонымен қатар әуесқой радионың дамуына үлкен үлес қосты. Ғылыми фантастиканы қалыптастыруға көмектесуден бұрын, Гернсбек электроника саласында кәсіпкерлікпен айналысты, Еуропадан АҚШ-қа радио бөлшектерін импорттап, «сызбасыз» радионың кеңінен таралуына ықпал етті. 1908 жылдың сәуір айында ол электроника және радио туралы әлемдегі алғашқы журналды – «Modern Electrics» құрды, ол сол кезде «сызбасыз» деп аталды. Журналдың мұқабасында ол каталог екені көрсетілгенімен, көптеген тарихшылар оның мақалалар, ерекшеліктер және сюжеттік желілерді қамтығанын, оны журналға жатқызатынын атап өтеді. Оның қамқорлығымен 1909 жылдың қаңтарында Американың сымсыз қауымдастығы құрылды, бір жыл ішінде оның мүшелерінің саны 10 000-ға жетті. 1912 жылы Гернсбек АҚШ-та 400 000-ға жуық адамның радио әуесқойлығымен айналысатынын мәлімдеді. 1913 жылы ол осыған ұқсас «The Electrical Experimenter» журналын құрды, ол 1920 жылы «Science and Invention» болып өзгерді. Осы журналдарда ол ғылыми фантастикалық әңгімелермен қатар ғылыми журналистиканы да жариялай бастады, соның ішінде 1911 жылдың сәуірінен бастап 12 ай бойы «Modern Electrics» журналында жарық көрген «Ральф 124C 41+» романын да ұсынды.

Hugo Gernsback ('/g//ɜr//n//z//b//æ//k/; born Hugo Gernsbacher, August 16, 1884 – August 19, 1967) was an American editor and magazine publisher whose publications included the first science fiction magazine, Amazing Stories. His contributions to the genre as publisher were so significant that, along with the novelists Jules Verne and H. G. Wells, he is sometimes called "The Father of Science Fiction". In his honor, annual awards presented at the World Science Fiction Convention are named the "Hugos". His family was Jewish. Gernsback emigrated to the United States in 1904 and later became a naturalized citizen. He married three times: to Rose Harvey in 1906, Dorothy Kantrowitz in 1921, and Mary Hancher in 1951. In 1925, he founded radio station WRNY, which was broadcast from the 18th floor of the Roosevelt Hotel in New York City. In 1928, WRNY aired some of the first television broadcasts. During the show, audio stopped and each artist waved or bowed onscreen. When audio resumed, they performed. Gernsback is also considered a pioneer in amateur radio. Before helping to create science fiction, Gernsback was an entrepreneur in the electronics industry, importing radio parts from Europe to the United States and helping to popularize amateur "wireless". In April 1908 he founded Modern Electrics, the world's first magazine about both electronics and radio, called "wireless" at the time. While the cover of the magazine itself states it was a catalog, most historians note that it contained articles, features, and plotlines, qualifying it as a magazine. Under its auspices, in January 1909, he founded the Wireless Association of America, which had 10,000 members within a year. In 1912, Gernsback said that he estimated 400,000 people in the U. S. were involved in amateur radio. In 1913, he founded a similar magazine, The Electrical Experimenter, which became Science and Invention in 1920. It was in these magazines that he began including scientific fiction stories alongside science journalism, including his novel Ralph 124C 41+, which he ran for 12 months from April 1911 in Modern Electrics.

Көркем әдебиет

Фредерик Поль 1965 жылы Гернсбактың "Amazing Stories" жинағы "Гернсбактың өзі жазған әңгімелер түрін: құрылғылардың анимациялық каталогы" жариялады деді. Гернсбактың көркем шығармаларына "Ральф 124С 41+" романы кіреді; атауы "көпті болжау үшін біреу" ("бір плюс") деген тіркестің әдемі ойын-сарқысы. "Ральф 124C 41+" кейінірек ғылыми-фантастикалық туындыларда кездесетін көптеген идеялар мен тақырыптардың алға басушысы ретінде сипатталғанмен, көптеген сыншылардың нашар көркемдік сапасы деп санайтынына байланысты көбінесе назардан тыс қалды. Жазушы Брайан Олдис бұл туындыны "дөңгелектеп айтқанда, сауатсыз ертегі" және "аса қайғылы туынды" деп атады, ал автор және редактор Лестер дель Рей оны "жарайсыздау" деп сипаттады. Көптеген қазіргі заманғы сыншылар туындының стилі жайлы оң пікір білдірмесе де, ғылыми-фантастиканы зерттеуші Гэри Вестфаль "Ральф 124С 41+" романын "ғылыми фантастиканың барлық зерттеулері үшін қажетті мәтін" деп санайды. Гернсбактың екінші романы "Барон Мюнхаузеннің ғылыми оқиғалары" 1928 жылы "Amazing Stories" журналында бөлім-бөліммен жарияланды. Гернсбактың үшінші (және соңғы) романы "Соңғы әлем", шамамен 1958 жылы жазылған, 1971 жылға дейін жарық көрген жоқ. Лестер дель Рей оны ғылыми түсінік немесе болжам емес, әдеттегі әлеуметтік сынмен ерекшеленетін "жаман кітап" деп сипаттады. Джеймс Блиш өткір сынмен романды "білімізсіз, ұсақ-түйекке көңіл бөлгіш, әдемі емес, сенуге қиын, адамсыз және жалықтыратын" деп сипаттап, оның жариялануы "тек құрметті адамның естелігіне дақ түсіреді" деген қорытындыға келді. Гернсбек өзінің фантастикалық және ғылыми туындыларын "Everyday Science and Mechanics" журналында біріктіріп, 1930 жылдары оның редакторы болды.

Мұра

1954 жылы Гернсбек Люксембургтің «Емен тажы» орденінің офицері атанды, бұл рыцарь атағына тең дәреже. «Хьюго» сыйлығы немесе «Хьюголар» – Дүниежүзілік ғылыми-фантастика конвенциясында жыл сайын табыс етілетін жетістіктер сыйлығы, оның лауреаты конвенцияның қазіргі мүшелерінің дауыс беруімен анықталады. Ол 1950-ші жылдары «Хьюго» деген атқа ие болды және 1960-шы жылдардың басында «Ғылыми фантастика жетістіктері сыйлығы» деген ресми атаумен конвенцияның жауапкершілігі ретінде бекітілді. Атау тез арада кеңінен танылып, заңдық түрде қорғалды; 1991 жылғы циклден кейін «Хьюго сыйлығы» ұзын атаудың орнына ресми түрде қолданыла бастады. 1960 жылы Гернсбек «Журналдық ғылыми фантастиканың әкесі» ретінде арнайы «Хьюго» сыйлығын алды. 1996 жылы оны «Ғылыми фантастика және фантастикалық әдебиеттер залының даңқына» енгізді, ол екі қайтыс болған және екі тірі тұлғадан тұратын алғашқы топ еді. Ғылыми фантастика авторы Брайан У. Алдисс Гернсбектің еңбегіне қарама-қарсы пікір білдірді: «Хуго Гернсбек ғылыми фантастика саласына тиген ең жаман апаттардың бірі болды деуге болады. Гернсбектің өзінде әдебиет туралы түсінік болмады. Ол кейінгі редакторлардың көптеген ізденісіне айналған қауіпті үрдіс жасады». Гернсбек алғашқы радио хабарларын дамытуға, негізінен баспагер ретіндегі еңбегі арқылы маңызды үлес қосты. Ол «Modern Electrics» және «Electrical Experimenter» журналдары арқылы радиоға арналған мамандандырылған басылымдар индустриясын құрды. Кейін ол «Radio News» журналын шығарды, ол радио хабарларын таратудың қалыптасу кезеңінде радио журналдары арасында ең көп оқырманға ие болды. 1929 жылға дейін ол «Radio News» журналын редакциялады. Бір қысқа мерзімге ол Джон Ф. Райдерді редактор етіп тағайындады. Райдер бұрынғы инженер, АҚШ Армиясының Сигнал корпусында қызмет еткен және Альфред Х. Гребе радио өндірушісі үшін радио инженері болған. Алайда, Райдер Гернсбектен көп ұзамай кетіп, 1931 жыл шамасында Нью-Йоркте өзінің «John F. Rider Publisher» баспа компаниясын құрды. Гернсбек журналды өзінің мүдделерін ілгерілету үшін пайдаланды, 1925 жылдан бастап радиостанциясының шақыру белгілерін журналдың мұқабасына орналастырды. «WRNY» және «Radio News» бір-бірін жарнамалау үшін қолданылды, оның станциясындағы бағдарламалар жиі ол жариялаған мақалаларды талқылау үшін пайдаланылды, ал журналдағы мақалалар көбінесе «WRNY» станциясының бағдарламалық іс-шараларын қамтыды. Ол сондай-ақ радионың инновациялары мен реттелуінің болашақ бағыттарын жақтады. Журнал 1920-жылдардағы радио тыңдаушыларын технологияны жақсарту үшін тәжірибе жүргізуге шақыратын көптеген суреттер мен схемаларды қамтыды. «WRNY» әр түрлі радиолық жаңалықтардың тиімділігін тексеру үшін жиі зертхана ретінде пайдаланылды. Телевизия туралы жарияланған мақалалар да осылай сыналып көрді, 1928 жылдың тамызында радиостанциясы тәжірибелік теледидар қабылдағыштарына суреттер жіберді. Алайда, технология «WRNY» тек бір арнада хабар тарататындықтан, екеуін бір уақытта жіберудің орнына, көрініс пен дыбысты бірінен соң бірі жіберуді қажет етті. Мұндай тәжірибелер қымбатқа түсті, нәтижесінде 1929 жылы Гернсбектің «Experimenter Publishing Company» баспа компаниясы банкротқа ұшырады. «WRNY» станциясы «Aviation Radio» компаниясына сатылды, ол арнаны авиациялық ауа райы туралы хабарлар мен осыған байланысты бағдарламаларды тарату үшін жартылай уақыт пайдаланды. Сол жиілікті бөлісетін басқа станциялармен бірге, ол 1934 жылы «Metro Goldwyn Mayer» компаниясымен сатып алынып, оның «WHN» станциясына біріктірілді.

In 1954, Gernsback was awarded an Officer of Luxembourg's Order of the Oak Crown, an honor equivalent to being knighted. The Hugo Awards or "Hugos" are the annual achievement awards presented at the World Science Fiction Convention, selected in a process that ends with vote by current Convention members. They originated and acquired the "Hugo" nickname during the 1950s and were formally defined as a convention responsibility under the name "Science Fiction Achievement Awards" early in the 1960s. The nickname soon became almost universal and its use legally protected; "Hugo Award(s)" replaced the longer name in all official uses after the 1991 cycle. In 1960 Gernsback received a special Hugo Award as "The Father of Magazine Science Fiction". The Science Fiction and Fantasy Hall of Fame inducted him in 1996, its inaugural class of two deceased and two living persons. Science fiction author Brian W. Aldiss held a contrary view about Gernsback's contributions: "It is easy to argue that Hugo Gernsback was one of the worst disasters to hit the science fiction field Gernsback himself was utterly without any literary understanding. He created dangerous precedents which many later editors in the field followed." Gernsback made significant contributions to the growth of early broadcasting, mostly through his efforts as a publisher. He originated the industry of specialized publications for radio with Modern Electrics and Electrical Experimenter. Later on, and more influentially, he published Radio News, which would have the largest readership among radio magazines in radio broadcasting's formative years. He edited Radio News until 1929. For a short time he hired John F. Rider to be editor. Rider was a former engineer working with the US Army Signal Corps and a radio engineer for Alfred H. Grebe, a radio manufacturer. However, Rider would soon leave Gernsback and form his own publishing company, John F. Rider Publisher, New York around 1931. Gernsback made use of the magazine to promote his interests, including having his radio station's call letters on the cover starting in 1925. WRNY and Radio News were used to cross promote each other, with programs on his station often used to discuss articles he had published, and articles in the magazine often covering program activities at WRNY. He also advocated for future directions in innovation and regulation of radio. The magazine contained many drawings and diagrams, encouraging radio listeners of the 1920s to experiment themselves to improve the technology. WRNY was often used as a laboratory to see if various radio inventions were worthwhile. Articles that were published about television were also tested in this manner when the radio station was used to send pictures to experimental television receivers in August 1928. The technology, however, required sending sight and sound one after the other rather than sending both at the same time, as WRNY only broadcast on one channel. Such experiments were expensive, eventually contributing to Gernsback's Experimenter Publishing Company going into bankruptcy in 1929. WRNY was sold to Aviation Radio, who maintained the channel part time to broadcast aviation weather reports and related feature programs. Along with other stations sharing the same frequency, it was acquired by Metro Goldwyn Mayer and consolidated into that company's WHN in 1934.

Патенттер мен өнертабыстар

1967 жылы 19 тамызда Нью-Йоркте қайтыс болғанға дейін Гернсбек 80 патентке ие болды. Оның алғашқы патенты құрғақ батареяларды өндірудің жаңа әдісі болды, бұл патент 1906 жылғы 28 маусымда тіркелді және 1907 жылғы 5 ақпанда мақұлданды. Гернсбек "Электрлік экспериментатор" журналында "Саңырауларға арналған музыка" атты жұмысын жариялады, онда Физиофон құрылғысы туралы сипаттады – бұл құрылғы дыбысты адамдар сезе алатын электр импульстарына айналдырды. Ол бұл құрылғыны саңырауларға музыканы сезінуге мүмкіндік беретін тәсіл ретінде жақтады. Гернсбекке тиесілі басқа патенттер: Жарық шам, Электрореостат реттегіші, Электрмен реттелетін конденсатор, Детекторий, Реле, Потенциометр, Электролиттік үзіліс, Айналмалы айнымалы конденсатор, Жарық шығаратын электр айнасы, Таратқыш, Пошта карточкасы, Телефондық бас бау, Электромагниттік дыбыс құрылғысы, Су астындағы ойын-сауық құрылғысы, Изолятор, Ұшатын машиналарын қондыруға арналған аппарат, Телефондық қабылдағыш, Электр клапаны, Детектор, Акустикалық аппарат, Электрмен жұмыс істейтін фонтан, Сым ұшы, Катушканы орнату, Радио мүйізі, Айналмалы конденсатор, Қосқыш, Телефондық қабылдағыш, Кристалл детекторы, Индуктивтіліктерді орнату процесі, Депилятор, Кодты үйренуге арналған құрал.