Кіріспе

Американдық ғылыми фантастика жазушысы Мюррей Лайнстер – Уильям Фицджеральд Дженкинстің (16 маусым 1896 – 8 маусым 1975) псевдонімі. Ол жанрлық әдебиеттің, әсіресе ғылыми фантастиканың көрнекті авторы. Ол 1500-нен астам әңгіме мен мақала, 14 киносценарий және жүздеген радио мен телеспектакль жазып, жариялаған.

Жазушылық мансап

Лейнстер Норфолк қаласында, Вирджиния штатында, Джордж Б. Дженкинс пен Мэри Л. Дженкинстің ұлы болып дүниеге келді. Әкесі бухгалтер болған. Ата-анасы Вирджинияда туғанымен, 1910 жылғы Федералдық санақ бойынша, 1910 жылы отбасы Манхэттенде тұрған. Жоғары мектепті бітірмей қалған ол Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын тәуелсіз жазушы ретінде еңбек жолын бастады. Ол 20 жасқа толуына екі ай қалғанда, оның алғашқы "Шетелдік" атты әңгімесі 1916 жылдың мамыр айында Х. Л. Менкеннің әдеби журналы "The Smart Set" журналында жарық көрді. Келесі үш жылда Лейнстер журналда тағы он әңгіме жариялады; 2022 жылдың қыркүйегіндегі сұхбатында Лейнстердің қызы Менкеннің Smart Set емес мазмұны үшін псевдонимді пайдалануды ұсынғанын айтты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лейнстер Қоғамдық ақпарат комитеті мен АҚШ армиясында (1917–1918 жж.) қызмет етті. Соғыс кезінде және одан кейін оның туындылары Argosy, Snappy Stories және Breezy Stories сияқты арзан басылымдарда жариялана бастады. Ол 1950 жылдарға дейін "Аргоси" журналында тұрақты түрде жарияланып отырды. 1920 жылдары арзан басылымдар нақты жанрларға қарай бағытталған кезде, Лейнстер де солай істеді, ол джунгли туралы әңгімелерді "Danger Trails" журналына, вестерн жанрындағы әңгімелерді "West" және "Cowboy Stories" журналдарына, детективтік әңгімелерді "Black Mask" және "Mystery Stories" журналдарына, қорқынышты әңгімелерді "Weird Tales" журналына, тіпті "Love Story" журналына романтикалық әңгімелерді Луиза Картер Ли деген атпен сатты. Лейнстердің алғашқы ғылыми-фантастикалық әңгімесі "Қашқан көкжай" 1919 жылдың 22 ақпанында шыққан "Аргоси" журналында жарық көрді және 1926 жылдың маусым айында Хьюго Гернсбектің алғашқы ғылыми-фантастикалық журналы "Тамаша оқиғалар" журналында қайта басылды. 1930 жылдары ол Amazing and Astounding Stories журналдарында бірнеше ғылыми-фантастикалық әңгімелер мен сериалдар жариялады (Astounding журналының бірінші санында оның "Танктер" атты әңгімесі болды). Оның туындылары 1936 жылдан бастап Collier's Weekly және 1939 жылдан бастап Esquire сияқты басқа жанрлық басылымдарда жиі пайда болды. Лейнстер параллель әлемдер туралы ерте жазушылардың бірі. Джек Уильямсонның "Уақыт легионы" шығармасы жарық көргенге дейін төрт жыл бұрын Лейнстер "Уақыт бойынша" атты еңбегін 1934 жылдың маусым айында шыққан "Астоудинг" журналында жариялады. Лейнстердің уақыттың ерекше тербелістеріне ('уақыт бойынша') қатысты көзқарасы басқа авторларға ұзақ мерзімді әсер етті, мысалы Исаак Азимовтың "Тұрғын кеңістік", "Қызыл патшайымның жарысы" және "Мәңгілік соңы". Лейнстердің 1945 жылғы "Бірінші байланыс" повесі де ғылыми фантастикадағы әмбебап аудармашының алғашқы (егер бірінші болмаса) мысалы болып саналады. 2000 жылы Лейнстердің мұрагерлері Paramount Pictures компаниясын "Star Trek: First Contact" фильміне қатысты сотқа берді, олардың пікірінше, фильм олардың "Бірінші байланыс" терминіне қатысты тауарлық белгісін бұзған. Алайда, сот ісі қараусыз қалды. Лейнстер 1930 жылдардағы Джон В. Кэмпбелл дәуірінде жоғары жазу стандарттарына ие болған, Кэмпбелл редакторлығымен Astounding and Analog журналдарында үш ондағаннан астам әңгіме жариялаған бірнеше ғылыми-фантастикалық жазушылардың бірі болды. Лейнстердің Analog журналындағы соңғы әңгімесі "Карантиндегі әлем" болды, ол 1966 жылдың қараша айындағы санында жарық көрді, оның 1930 жылдың қаңтарындағы санынан кейін отыз алты жыл өткен соң. Мюррей Лейнстердің 1946 жылғы "Джо есімді логика" атты әңгімесі көркем әдебиетте компьютердің ("логика" деп аталатын) алғашқы сипаттамаларының бірін қамтиды. Осы әңгімеде Лейнстер Интернетті ондаған жылдар бұрын болжаған. Ол әр үйдің логикамен жабдырылғанын, олар серверлердің ( "танкілер" деп аталатын) бөлінген жүйесі арқылы байланыс, ойын-сауық, деректерге қол жеткізу және сауда жасау үшін байланысқа түсетінін көз алдына келтірді; бір кейіпкер "логика – өркениет" дейді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол АҚШ-тың соғыс ақпарат басқармасында қызмет етті. Лейнстер 1950-1960 жылдары Galaxy Magazine және The Magazine of Fantasy and Science Fiction, сондай-ақ The Saturday Evening Post журналдарында жариялауды жалғастырды. Ол 1956 жылы "Зерттеу тобы" атты әңгімесі үшін Хьюго сыйлығын жеңіп алды. Лейнстердің мансабы бірнеше ғылыми-фантастикалық телесериалдарға негізделген көркем әдебиетке де қатысты: 1960 жылы жарық көрген эпизодтық роман "Адамдар ғарышқа" сериалдың негізгі тұжырымдамаларынан алынған, бірақ Лейнстер сериалдың нақты мазмұны туралы аз білген, ал кітаптағы эпизодтардың ешқайсысы түсірілген эпизодтармен байланысты емес. "Адамдар ғарышқа" жеті жылдан кейін "Уақыт туннелі" (1967) және "Ғұмырлық алыптар елі" (1968–69) романдары негізінде екі түпнұсқа романмен жалғасты.

Басқа да іс-шаралар

Лайнстер өзінің нағыз аты Уильям Ф. Дженкинспен бірге өнертапқыш болатын, ең белгілісі арнайы эффектілерде қолданылатын алдыңғы проекция әдісінің авторы. 1953 жылдың қыркүйегінде ол «Америкалық тізім» аталған білім беру сериясының бір бөлімінде қатысып, ғарыш саяхатының мүмкіндіктерін талқылады.

Жалған атау

"Мюррей" Лайнстердің анасының бойжеткен қызының тегіне ("Мюрри") сілтеме, ал "Лайнстер" оның орта аты ("Фицджеральд") мен Лайнстер герцогтары арасындағы байланысты көрсетеді.

Қиыр Шығыс

Патшалардың қылышы, Джон Лонг, 1933 жыл.

Құпиялық

Скалп, Брюер және Уоррен, 1930. (Сонымен қатар «Wings of Chance» деп те белгілі)
Murder Madness, Brewer & Warren, 1931; алғаш рет «Astounding» журналында, мамыр-тамыз 1930 ж. тізбектелген. «Қорқыт қазасы» (Уилл Ф. Дженкинс ретінде), Джон Гамильтон, 1932. No Clues (Уилл Ф. Дженкинс ретінде), Wright & Brown, 1935. «Отбасындағы кісі өлтіру» (Уилл Ф. Дженкинс ретінде), Джон Гамильтон, 1935; алғаш рет «Complete Detective Novels» толық детективтік романдар жинағында, 1934 жылдың сәуірінде жарияланды. «Қорыққан адам» (Уилл Ф. Дженкинс ретінде), Gateway, 1942; алғаш рет «Detective Fiction Weekly» журналында, 1930 жылдың 9-30 тамызында тізбектелген.

Батыс

Гэмблиннің баласы (Уилл Ф. Дженкинс ретінде), А. Л. Берт, 1933; алғаш рет 1937 жылдың наурыз айында «Батыс әрекет романдары» журналында жарияланды. Мексикалық жол (Уилл Ф. Дженкинс ретінде), А. Л. Берт, 1933. Заңсыз шериф (Уилл Ф. Дженкинс ретінде), Кинг, 1934. «Аттар шабуылдаған аңғар» (Уилл Ф. Дженкинс ретінде), Кинг, 1934. Кид Депутат (Уилл Ф. Дженкинс ретінде), Альфред Х. Кинг, 1935; алғаш рет «Үш X Батыс» журналында 1928 жылдың ақпан-сәуір айларында сериалдастырылды. Қара қой (Уилл Ф. Дженкинс ретінде), Джулиан Мессер, 1936. Ачин үшін қару (Уилл Ф. Дженкинс ретінде), Райт & Браун, 1936; алғаш рет «Smashing Novels» журналында 1936 жылдың қараша айында жарияланды. «Іздеуде өлген не тірі!» , Quarter Books, 1949; алғаш рет «Triple X Magazine» журналында 1929 жылдың ақпан-май айларында сериалдастырылды. «Заңсыз қарулар», Star Books, 1950. Ұшқыш «Y»-дың ұлы (Уилл Ф. Дженкинс ретінде), Фосетт, 1951. Мал ұрлаушылар (Уилл Ф. Дженкинс ретінде), Уорд Лок, 1952. Даллас (Уилл Ф. Дженкинс ретінде), Фосетт, 1950. Джон Твисттің сценарийі бойынша романдық бейімдеу.