Кіріспе
Кейбір христиандық конфессиялардағы сакраменттер
Кейбір христиандық конфессияларда киелі ордендер – епископ, діни қызметкер (пресвитер) және диаконның тағайындалған қызметтері, сондай-ақ кандидаттарды осы ордендерге бекітуге арналған сакрамент немесе рәсім. Бұл ордендерді мойындайтын шіркеулерге католик шіркеуі, шығыс православие (ιερωσύνη [hierōsynē], ιεράτευμα [hierateuma], Священство [Svyashchenstvo]), шығыс православие, англикан, ассириялық, көне католик, тәуелсіз католик және кейбір лютеран шіркеулері кіреді. Лютерандықтар мен кейбір англикандықтардан басқа, бұл шіркеулер діни қызметке бекітуді сакрамент (sacramentum ordinis) деп есептейді. Конфессиялардың киелі ордендер туралы түсініктері әртүрлі. Англикан және кейбір лютеран шіркеулерінде епископ, діни қызметкер және диаконның дәстүрлі ордендері ординалдардағы рәсімдер арқылы беріледі. Дегенмен, осы дәстүрлерде діни қызметке бекітудің сакраменттік емеспігі туралы ішкі пікір қақтығыстары болып келген. Баптистер діни қызметті сакраменттік сипатта емес деп санайтын және оны «киелі ордендер» ретінде қарастырмайтын конфессиялардың қатарында. Тарихи тұрғыдан алғанда, «орден» сөзі (латынша ordo) иерархиясы бар белгілі бір азаматтық орган немесе ұйымды білдірген, ал ordinatio – осы органға заңды түрде кіруді білдірген. «Киелі» сөзі шіркеуді білдіреді. Осы контексте, киелі орден шіркеудегі қызмет үшін бөлінген болып табылады. Папа, патриарх, кардинал, монсеньор, архиепископ, архимандрит, архиерей, протопресвитер, иеромонах, протодиакон және архидиакон сияқты басқа лауазымдар сакраменттік ордендер емес, ерекше қызметтер болып табылады.
Англикандық
Англикан шіркеулері өз епископтарын апостолдар мұрагерлігінде деп санайды, бірақ дін қызметкеріне бекітуді құдайға сыйынған қасиет ретінде қарастыру қажет пе деген мәселеде пікірлер екіұшты. Англикандық дін туралы ережелер тек крещение мен Иеміздің соңғы кешкі асы ғана Евангелияның құдайға сыйынған қасиеттері саналады дейді, сондай-ақ басқа діндерде (мысалы, Рим католицизмінде) «құдайға сыйынған қасиеттер» деп аталатын басқа да рәсімдер Иса Мәсіх Евангелияда белгілемегенін мәлімдейді. Крещениедегі су және Евхаристиядағы нан мен шарап сияқты ешқандай материалдық заттар болмағандықтан, олар Евангелияның құдайға сыйынған қасиеттеріне жатпайды. «Ортақ дұғалар кітабының» әртүрлі басылымдары және басқа да англикандық діни мәтіндер епископтарды, дін қызметкерлерін және дьякондарды бекіту рәсімдерін ұсынады. Адамдарды дін қызметіне тек епископтар ғана бекіте алады. Англикандық дәстүрде епископтыққа бекіту үшін әдетте үш епископ қажет, ал дін қызметкерлігіне және дьякондыққа бекіту үшін бір епископ жеткілікті.
Католицизм
Католик шіркеуінің діни қызметкерлеріне епископтар, дьякондар және пресвитерлер жатады, латын тілінде бұл sacerdos деп аталады. Тағайындалған діни қызметкерлік пен барлық крещендік өткендердің діни қызметкерлігі (немесе жалпы діни қызметкерлік) функциясы және мәні жағынан ерекшеленеді. "Көнегер" (priest) және "пресвитер" терминдерінің арасында айырмашылық бар. 1983 жылғы Канондық құқық кодексінде былай делінген: "Латын тіліндегі sacerdos және sacerdotium сөздері епископтар мен пресвитерлердің ортақ діни қызметкерлігін білдіреді. Ал presbyter, presbyterium және presbyteratus сөздері діни қызметкерлерге [ағылшын тіліндегі мағынасында] және пресвитерлерге қатысты қолданылады". Қасиетті өмір өз мәні бойынша діни қызметкерлікке де, миряндарға да жатпайды, бірақ діни қызметкерлер қасиетті немесе зайырлы (диоцездік) өмір институтының мүшелері болуы мүмкін.
Шығыс христиандығы
Шығыс православие шіркеуі діни қызметке тағайындауды (cheirotonia, "қол қою") қасиетті құпия (μυστήριο, батыста тағам деп аталады) деп санайды. Барлық басқа құпияларды пресвитер орындауы мүмкін болса да, діни қызметке тағайындауды тек епископ қана бере алады, ал епископты діни қызметке тағайындауды бірнеше епископтар бірге ғана орындауы мүмкін. Cheirotonia әрқашан құдайлық литургия кезінде өтеді. Елшілердің міндеті бүкіл әлемге барып, Ізгі хабарды уағыздау және Оған сенушілерді Қасиетті Ұш Тұрғанның атымен шомылдыру рәсімінен өткізу еді. Ертедегі шіркеуде қауымдарды басқаратын адамдар episcopos (епископ) немесе presbyteros (құрметті) деп аталатын. Бұл елшілердің мұрагерлері өздерінің қызметіне қол қою арқылы тағайындалды және Шығыс православие теологиясына сәйкес, елшілермен және олар арқылы Иса Мәсіхпен тірі, органикалық байланыс жасады. Шығыс православие шіркеуінде кішігірім ордендерге (cheirothesia, "қол қою" деп аталады) тағайындалу бар, ол әдетте епископ арқылы құдайлық литургиядан тыс орындалады, бірақ ставропегиялық монастырлардың кейбір архимандриттері өз қауымдарының мүшелеріне cheirothesia бере алады. Епископ – бұл епархияның ақшасын жинаушы және Киелі Рухтың energeiaсы (құдайлық рақымы) шіркеудің қалған бөлігіне ағып жатқан Рақымның тірі ыдысы. Әдетте, жаңадан құлшылыққа тағайындалған епископ діни қызметкер мен диаконды құлшылыққа тағайындаған кезде діни қызметке тағайындайды. Діни қызметкер тек өз епископтың қалауы бойынша қызмет ете алады. Епископ діни қызметкерге хризма мен антимин беру арқылы факультеттерді (диоцезиясында қызмет етуге рұқсат) береді; ол факультеттерді алып тастап, осы заттарды қайтаруды талап ете алады. Діни қызметкер діни қызметкер ретінде тағайындалу анафора (Евхаристиялық дұға) алдында жүзеге асырылады, осылайша ол сол күні Евхаристиялық рәсімге қатыса алады: Осы уәдеңізді қабылдап, оны соңғы деміңізге дейін толық және зақымданбай сақтаңыз, өйткені сіз біздің ұлы Иеміз, Құдайымыз және Құтқарушымыз Иса Мәсіхтің екінші және қорқынышты келуі кезінде есеп беруге тиіссіз. Диакон ешқандай құрметті рәсімдер мен литургиялық қызметтерді өз бетімен орындай алмайды, тек діни қызметкердің көмекшісі ретінде қызмет етеді және діни қызметкердің батасынсыз киінбеуі мүмкін. Диаконның тағайындалуы анафорадан (Евхаристиялық дұғадан) кейін болады, өйткені оның рөлі қасиетті құпияны орындау емес, тек қызмет етуден тұрады. Лютердің Кіші катехизисінде қасиетті бұйрықтарға мыналар кіреді, бірақ олармен шектелмейді: епископтар, пасторлар, уағыздаушылар, мемлекеттік кеңселер, азаматтар, ерлер, әйелдер, балалар, қызметкерлер, жұмыс берушілер, жастар және жесірлер. Алайда, сондай-ақ, "Конкорд кітабында" былай делінген: "Егер діни қызметке тағайындауды Сөз қызметіне қатысты деп түсінсек, біз діни қызметке тағайындауды құрметті рәсім деп атауға қарсы емеспіз. Құдай сөзін уағыздау қызметіне Құдайдың өсиеті мен салтанатты уәделері кіреді, Римдіктерге 1:16: Ізгі хабар - Мәсіхке сенетін әркімді құтқаратын Құдайдың күші. Исая 55:11: Менің сөзім де солай болады, ол аузымнан шығып, Маған бос қайтпайды, Мен қалаған нәрсені істейді. Егер діни қызметке тағайындау осылай түсінілсе, онда біз де діни рәсім ретінде қол қоюды қабылдамаймыз. Өйткені шіркеуде діни қызметкерлерді тағайындауға бұйрық бар, бұл бізге өте ұнайды, өйткені біз Құдай осы қызметті мақұлдағанын және қызметте [Құдай адамдарға және адамдар таңдаған адамдарға уағыздап, жұмыс істейтінін] білетіндігімізді білеміз".
Receive thou this pledge, and preserve it whole and unharmed until thy last breath, because thou shalt be held to an accounting therefore in the second and terrible Coming of our great Lord, God, and Saviour, Jesus Christ. A deacon may not perform any sacrament and performs no liturgical services on his own but serves only as an assistant to a priest and may not even vest without the blessing of a priest. The ordination of a deacon occurs after the Anaphora (Eucharistic Prayer) since his role is not in performing the Holy Mystery but consists only in serving; In Luther's Small Catechism, the holy orders include but are not limited to the following: bishops, pastors, preachers, governmental offices, citizens, husbands, wives, children, employees, employers, young people, and widows. However, also according to the Book of Concord: "But if ordination be understood as applying to the ministry of the Word, we are not unwilling to call ordination a sacrament. For the ministry of the Word has God's command and glorious promises, Rom. 1:16: The Gospel is the power of God unto salvation to every one that believeth. Likewise, Isa. 55:11: So shall My Word be that goeth forth out of My mouth; it shall not return unto Me void, but it shall accomplish that which I please. If ordination be understood in this way, neither will we refuse to call the imposition of hands a sacrament. For the Church has the command to appoint ministers, which should be most pleasing to us, because we know that God approves this ministry, and is present in the ministry [that God will preach and work through men and those who have been chosen by men]."
Процесс және реті
Қасиеттілік ордені келесі ретпен қабылданады: кішігірім ордендер, диакон, діни қызметкер, епископ. Католиктер үшін семинарияда оқу жылдарында ер адамның диакондыққа тағайындалуы қалыпты жағдай. Екінші Ватикандық собордан бері католиктер кейде діни қызметкерлікке дайындалып жатқандарды тұрақты диакондардан ажырату үшін оны «өткінші диакондық» деп атайды. Олар белгілі жағдайларда уағыз айтуға, крещение беруге және католиктердің некелерін куәландыруға құқылы, бірақ басқа да қасиеттіліктерді орындауға рұқсат етілмейді. Олар Евхаристияға немесе ғибадатқа қатысады, бірақ нан мен шарапты қасиеттеуге құқылы емес. Әдетте, алты ай немесе одан астам уақыт өткен соң, адам діни қызметкерлікке тағайындалады. Діни қызметкерлер уағыз айтуға, крещение беруге, құттықтауға (өздерінің басшысынан арнайы рұқсат алған жағдайда), некеге куәлік етуге, мойындауды тыңдауға және күнәларды кешіруге, науқастарды майлауға және Евхаристияны тойлауға құқылы. Православ семинарияларының студенттері семинарияға түсер алдында әдетте оқырмандар ретінде тонурланады, кейін субдиакон немесе диакон болуы мүмкін. Әдет-ғұрыптар семинариялар мен православиелік юрисдикциялар арасында әртүрлі. Кейбір диакондар диакондық қызметін өмір бойы жалғастырады, ал көпшілігі кейін діни қызметкер болып тағайындалады. Православ дін қызметкерлері көбінесе үйленген немесе монах болып табылады. Монастырлық диакондар иеродиакон, ал монах діни қызметкерлер иеромонахтар деп аталады. Православ дін қызметкерлері субдиакондыққа (немесе жергілікті әдет-ғұрыпқа сәйкес диакондыққа) тағайындалғанға дейін үйленуі керек, және көбінесе монахқа тонурланады немесе үйленеді. Диакон немесе діни қызметкер діни қызметтен бас тартпай тұрмысқа шығуға немесе жесір қалған жағдайда қайта үйленуге құқылы емес. Көп жағдайда жесір қалған діни қызметкерлер монах болып, ант етеді. Православ епископтары әрқашан монахтар болып табылады. Жалғыз немесе жесір ер адам епископ болып сайлануы мүмкін, бірақ ол епископтыққа бекітілгенге дейін монахқа тонурлануы керек. Англикандықтар үшін адам теологиялық колледжді бітіргеннен кейін әдетте диакон болып тағайындалады. Епископтың кандидатты жеке оқытуының («орденге дайындалу») тарихи дәстүрі әлі де сақталуда. Кейін кандидат көбінесе көмекші пастор болып қызмет етеді және епископтың қалауы бойынша діни қызметкер болып тағайындалуы мүмкін. Басқа диакондар осы шенде қалуды таңдай алады. Англикан диакондары уағыз айтуға, крещение беруге және жаназаны өткізуге құқылы, бірақ діни қызметкерлерден айырмашылығы, Евхаристияны тойлай алмайды. Англикан шіркеуінің көптеген тармақтарында әйелдер діни қызметкер болып тағайындала алады, ал кейбіреулерінде епископ болып тағайындалуы мүмкін. Епископтар католиктік дәстүрді ұстанатын шіркеулердегі діни қызметкерлердің арасынан таңдалады. Рим-католик шіркеуінде епископтар, діни қызметкерлер сияқты, бойдақ және үйленбеген болады. Сонымен қатар, епископқа қасиеттілік орденінің толық құқығы берілгендігі айтылады, ол оған диакондарды, діни қызметкерлерді және Папаның келісімімен басқа епископтарды тағайындауға мүмкіндік береді. Егер епископ, әсіресе епархия немесе архиепархия басшысы ретінде әрекет ететін болса, тағайындалса, оны әдетте үш епископ, әдетте архиепископ немесе жергілікті епископ басқаруы керек. Шығыс ритуалдық католик және Шығыс православие шіркеулерінде үйленген діни қызметкерлерге рұқсат беріледі, епископтар үйленбеуі керек немесе әйелдерімен қарым-қатынас жасамауға келісуі керек. Мұндай епископтардың барлығы діни ордендерден шыққан деген жалған пікір бар. Бұл көбінесе дұрыс болғанымен, абсолютті ереже емес. Католиктер (Батыс және) Шығыс католик, Шығыс православие және Шығыс православие шіркеулерінде олар әдетте епархиялар деп аталатын аумақтық бірліктердің басшылары болып табылады (немесе Шығыста оның эквиваленті – епархия). Тек епископтар ғана қасиеттілік орденін дұрыс беруге құқылы.
Басқа шіркеулердің ордендерін тану
Рим-католик шіркеуі шығыс шіркеулеріндегі дін қызметкерлерін тағайындаудың жарамдылығын толық мойындайды. Кейбір шығыс православие шіркеулері католик дін қызметкерлерін қайта тағайындайды, ал басқалары «экономия» (шіркеу экономикасы) тұжырымдамасын қолданып, олардың католик тағайындалуын қабылдайды. Англикан шіркеулері апостолдық мұрагерлікті сақтап қалғанын мәлімдейді. Алайда, Англикан епископтарының мұрагерлігі бәріне бірдей танымал емес. Рим-католик шіркеуі 1896 жылы папа Лео XIII «Apostolicae curae» жазбасында англикандық тәртіптердің жарамсыз екенін айтқанда, англикандық тәртіптерді жарамсыз деп таныды, себебі дін қызметкерлерін тағайындау рәсімі 1547 жылдан 1553 жылға дейін және 1559 жылдан архиепископ Уильям Лаудтың (Кентербери архиепискобы, 1633–1645 жылдар) кезіне дейін дұрыс оқылмаған. Рим папасы католик епископын дайындау үшін форма мен мазмұн жеткіліксіз деп мәлімдеді. «Механикалық» мұрагерлік, яғни дұға және қол қою рәсімі даусыз болды. 1559 жылы Мэтью Паркердің төрт құлшылық етушісінің екеуі Эдуард тәртібі бойынша, ал екеуі Рим тәртібі бойынша тағайындалған. Дегенмен, олар бұл апостолдық мұрагерлікте үзіліс тудырды деп есептеді, соның салдарынан барлық келесі тағайындамалар жарамсыз болып саналды. Шығыс православие шіркеуінің епископтары кейде англикан дін қызметкерлері православиеге ауысқанда «экономия» жасады. Әртүрлі православие шіркеулері, егер сұраныс бойынша епископтар нағыз сенімді сақтаған болса, англикандық тәртіптерді жарамды деп жариялады, себебі православиелік апостолдық мұрагерлік тұжырымы бойынша сенім дұрыс ұсталып, берілуі керек, тек қана дін қызметкерін епископ етіп тағайындау рәсімі дұрыс орындалуы емес. Король Эдуард VI кезінен бері англикан тәртібінің өзгеруі және Реформацияға дейінгі тәртіптерді жақсырақ бағалау, англикандық тәртіптерді толығымен жоюдың дұрыстығы күмәнді екенін көрсетеді. Англикан апостолдық мұрагерлігіне қатысты күмәнді азайту үшін, әсіресе 1930 жылғы Англикан және Көне Католик шіркеулері арасындағы Бонн келісімінен кейін, кейбір Англикан епископтары өздерінің құлшылық етушілерінің қатарына Көне Католик шіркеуінің епископтарын қосты, олардың киелі тәртібі Рим-католик шіркеуімен жарамды және дұрыс деп танылды. Рим-католиктер де, Англикан шіркеулері де апостолдық мұрагерлікті сақтамайтын протестант шіркеулеріндегі дін қызметкерлерін тағайындаудың жарамдылығын мойындамайды; бірақ кейбір Англикан шіркеулері, әсіресе төменгі шіркеулер немесе евангелисттер, протестант дін қызметкерлері мен олардың қасиеттіліктерін жарамды деп санайды. Рим де апостолдық мұрагерлікті сақтаған лютерандық ұйымдардың апостолдық мұрагерлігін мойындамайды. Ресми түрде, Англикандық қауымдастық өз шіркеулерімен толық қарым-қатынаста болған, мысалы Скандинавияның лютерандық мемлекеттік шіркеулері сияқты ағымдардың тағайындалуын қабылдайды. Егер дін қызметкері болмаса, олар діни қызметте басшылық етуі мүмкін.
Неке және діни ордерлер
Үйленген ер адамдар тұрақты дьякондыққа қабылдануы мүмкін, бірақ католик шіркеуінің латын дінінде дін қызметкері ретінде қабылдануы әдетте мүмкін емес. Шығыс католик шіркеулерінде және Шығыс православие шіркеулерінде үйленген дьякондар дін қызметкері болып қабылдануы мүмкін, бірақ епископ бола алмайды. Шығыс діні мен православие шіркеулеріндегі епископтар көбінесе үрімтағанатқа уәде берген монахтардың арасынан таңдалады. Олар жесір болуы мүмкін, бірақ ешқашан үйленбеген болулары міндетті емес. Кейбір жағдайларда, жесір қалған тұрақты дьякондар дін қызметкері ретінде қабылданады. Сонымен қатар, бұрын үйленген және аңгликан немесе лютеран шіркеуінде дін қызметкері ретінде қабылданған ер адамдар католик дін қызметкері ретінде қабылданып, латын шіркеуінде шығыс дінінің дін қызметкерлері сияқты қызмет етуге рұқсат алады. Бұл жағдайда sub conditione (шартты түрде) қабылдау болмайды, себебі католик канондық құқығында протестанттық конфессияларда нағыз дін қызметкері жоқ. Мұндай қабылдау тек дін қызметкерінің епископының келісімімен және Папаның арнайы рұқсатымен ғана жүзеге асырылуы мүмкін. Аңгликан дін қызметкерлері қабылдануға дейін немесе қабылданудан кейін үйленуге құқылы. Ескі католик шіркеуінде және тәуелсіз католик шіркеулерінде некеге байланысты қабылдауға шектеулер қойылмаған.
Діни қызметке тағайындаудың басқа ұғымдары
Діни қызметке бекіту рәсімі мен процедуралары конфессиялар бойынша әртүрлі болады. Әртүрлі шіркеулер мен конфессиялар лауазымға кіру үшін әртүрлі деңгейде қатаң талаптар қояды, ал бекіту процесі де аталған топқа байланысты түрлі дәрежеде салтанатты түрде өткізіледі. Көптеген протестанттар билікті беру үшін және лауазымға кірушілерге қол тигізу арқылы бекітеді, мұнда қолды тигізуді ағымдағы басшылар жасайды.
Методистік шіркеулер
Америкалық методистік модель – бұл епископтық жүйе, ол Англикан шіркеуінен шыққандықтан, Англикан шіркеуінің үлгісіне негізделген. Ол алғаш рет 18-ші ғасырдың соңында Методист Епископтық шіркеуінің епископтары Томас Кок пен Фрэнсис Асбери басшылығымен жасалды. Бұл тәсіл бойынша ақсақал (немесе ‘пресвитер’) сөзбен (уағыз айту және оқыту), құрметті рәсімдермен (крещение және Раббының соңғы кешкі асын беру), тәртіппен (шіркеу өмірін басқару және, епископтардың жағдайында, миссионерлік қызмет пен қызметке басқаларды дайындау) және қызметпен тағайындалады. Дьякон – тек сөзбен және қызметпен тағайындалған адам. Мысалы, Біріккен Методист шіркеуінде семинарияны бітіргендер Арнайы тағайындалған министрлердің Конференциялық кеңесімен және содан кейін Діни қызметкерлер сессиясымен тексеріліп, мақұлданған. Олар «конференцияның сынақ (уақытша) мүшелері» ретінде қабылданады. Жергілікті епископ оларды толық уақытты қызметке «уақытша» қызметшілер ретінде тағайындай алады. (1996 жылға дейін түлектер ауыспалы дьякон ретінде тағайындалатын, бұл уақытша рөл кейіннен жойылған. Дьякондық тәртіп қазір Біріккен Методист шіркеуіндегі бөлек және ерекше дін қызметкерлерінің тәртібі болып табылады.) Сынақ кезеңінде, кем дегенде екі жыл өткеннен кейін, сынақтан өтуші қайтадан тексеріледі және сынақ кезеңі жалғастырылады, тоқтатылады немесе тағайындалу үшін мақұлданды. Конференцияның Діни қызметкерлер сессиясының соңғы мақұлдауынан кейін сынақтан өтуші Конференцияның толық мүшесі болады, содан кейін оны жергілікті епископ ақсақал немесе дьякон ретінде тағайындайды. Ақсақал ретінде тағайындалғандар Ақсақалдар орденінің мүшелері, ал дьякон ретінде тағайындалғандар Дьякондар орденінің мүшелері болып табылады. Джон Уэсли Томас Кокты (жоғарыда епископ ретінде аталған) ‘Суперинтендант’ етіп тағайындады, бұл гректің episcopos («қадағалаушы») сөзінің аудармасы, ол әдетте ағылшын тілінде ‘епископ’ деп аударылады. Британдық Методист Конференциясында пресвитер және дьякон екі бөлек тәртіп бар. Онда епископтар жеке қызмет тәртібі ретінде қарастырылмайды. Британдық Методист шіркеуінде 500-ден астам суперинтендант бар, олар жеке қызмет тәртібі емес, бірақ пресвитерлер тәртібіне кіретін қызмет. Епископтардың әдеттегі қызметтері жыл сайынғы Конференция арқылы оның президенті (немесе бұрынғы президенті) арқылы пресвитерлер мен дьякондарды тағайындауда; барлық пресвитерлердің растауында; жергілікті қадағалауда суперинтенданттардың; аймақтық қадағалауда округтер төрағаларының қызметінде көрінеді.
Пресвитериан шіркеулері
Пресвитериан шіркеулері, шотландтық ата-бабаларының дәстүрін жалғастыра отырып, бақылаушылар туралы қағидаларды қабылдамайды, орнына епископ (грек тілінде епископос) және ақсақал (грек тілінде пресбутерос, осыдан «пресвитериан» термині шыққан) лауазымдарын мойындайды. Бұл екі термин Киелі кітапта көбінесе бір-бірін алмастыра қолданылған сияқты (Тит 1:5–9 және 1 Тим. 3:2–7-ге қараңыз). Олардың шіркеу басқару жүйесі пресвитериандық басқару деп аталады. Ақсақалдардың әрбір деңгейдегі жиналысында (қауым немесе приходқа «сессия», содан кейін пресвитерия, мүмкін синод, және соңында Бас Ассамблея) құзырет арта түссе де, ақсақалдардың иерархиясы жоқ. Әрбір ақсақал өзі отырған кеңесте тең дәрежеде дауыс береді. Ақсақалдар көбінесе жергілікті деңгейде таңдалады, қауым сайлап, сессия бекітеді немесе сессия тікелей тағайындайды. Кейбір шіркеулер ақсақалдардың қызмет мерзімін шектейді, ал кейбіреулері ақсақалдарды өмір бойына тағайындайды. Пресвитериандар сондай-ақ (қол қою арқылы) Сөз бен Құрбан рәсімдерінің пасторларын (кейде «оқытушы ақсақалдар» деп те аталады) тағайындайды. Бұл пасторлар тек басқа міндеттерге тағайындалған пресвитерлер ретінде қарастырылады, бірақ іс жүзінде жергілікті сессияға жетекшілік етеді. Кейбір пресвитериандар практикалық қызметтерге (қол қою арқылы) тағайындалғандарды (Елшілердің істері 6:1–7) диякондар (грекше diakonos, «қызметші» деген мағынада) деп атайды. Көптеген қауымдарда ерлер мен әйелдердің тобы қауымның материалдық жағдайын және қаржысын басқару үшін бөлінеді, бұл ақсақалдарды «рухани» жұмыстарға босатады. Бұл адамдар жергілікті дәстүрге байланысты «диякон», «кеңес мүшесі» немесе «басқарушы» деп аталуы мүмкін. Ақсақалдар мен пасторлардан айырмашылығы, олар көбінесе «намыспен тағайындалмайды» және қауымның шешімімен белгілі бір мерзімге сайланады. Басқа пресвитериандар жалпы шіркеуге толық уақытты қызмет ету үшін «диякон орнын» пайдаланады. Пасторлардан айырмашылығы, олар діни рәсімдерді өткізбейді және үнемі уағыз айтпайды. Шотландия шіркеуі жақында осы лауазымға диякондарды тағайындай бастады. Епископалдық жүйеден айырмашылығы, бірақ жоғарыда сипатталған Біріккен методистік жүйеге ұқсас, екі пресвитериандық лауазым дәрежесімен емес, түрімен ерекшеленеді, себебі ақсақал болу үшін диякон болу міндетті емес. Иерархия болмағандықтан, екі лауазым техникалық мағынада «орденді» құрамайды, бірақ киелі ордендер терминологиясы кейде әлі де қолданылады.
Конгрегационалистік шіркеулер
Конгрегационалистік шіркеулер әртүрлі схемаларды қолданады, бірақ шенеуніктердің өкілеттігі, әдетте, пресвитериандық немесе епископтық үлгілерге қарағанда төмен болады. Кейбіреулері тек пасторларды тағайындайды және кеңесші кеңес мүшелерін (кейде ақсақалдар кеңесі немесе дьякондар кеңесі деп аталады) ауыстырып отырады. Лауазымдар салыстырмалы түрде аз күшті болғандықтан, шенеуніктерді тағайындау рәсімінде қатаң талаптар мен той-қуаныш көбінесе аз болады.
Ирвинг шіркеулері
Ирвингтік шіркеулер «апостолдар, пайғамбарлар, жаңашылдар және пасторлар» деген төрт түрлі міндет туралы үйретеді.
Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуі
Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуі (LDS Church) діни қызметкерлердің неке қиюға заңдық құқығын мойындайды, бірақ Соңғы күнгі қасиеттілердің дініндегі тағайындалмаған пасторлар орындайтын басқа да қасиетті рәсімдерді танымайды. Соңғы күнгі қасиеттілер белгілі бір рухани "апостолдық ізбасарлық" доктринасын ұстанады, бірақ ол католиктер мен протестанттардың дәуірлегенінен едәуір өзгеше, себебі бірінші ғасыр мен LDS шіркеуінің негізін қалаушы Джозеф Смит өмірі арасында ізбасарлық немесе үзіліссіздік болған жоқ. Мормондар діни қызметкерліктің ежелгі заманда жоғалып, ХІХ ғасырға дейін қайта қалпына келтірілмегенін үйретеді, ол Джозеф Смитқа тікелей берілді. Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуі салыстырмалы түрде ашық діни қызметкерлік жүйесіне ие, он екі және одан асқан жастағы барлық лайықты ересек ер адамдар мен ұлдарды тағайындайды. Соңғы күнгі қасиеттілердің діни қызметкерлігі екі бөлімнен тұрады: Мәліксадық діни қызметкерлігі және Һарон діни қызметкерлігі. Мәліксадық діни қызметкерлігі Мәліксадықтың жоғары дәрежелі бас діни қызметкер болғандығына байланысты аталды. Оның заманынан бұрын ол Құдай Ұлының тәртібімен киелі діни қызметкерлік деп аталды. Бірақ Жоғарғы Жаратушының атын құрметтеу және оның атын жиі қайталамау үшін, шіркеу ежелгі заманда сол діни қызметкерлікті Мәліксадықтың атымен атады. Кіші діни қызметкерлік Мәліксадық діни қызметкерлігіне қосымша болып табылады. Ол Һарон мен оның ұлдарына олардың барлық ұрпақтары арқылы берілгендіктен Һарон діни қызметкерлігі деп аталады. Мәліксадық тәртібінің лауазымдары (шамамен төмендеу ретімен) елші, жетпісші, патриарх, жоғары діни қызметкер және ақсақалды қамтиды. Һарон тәртібінің лауазымдары - епископ, діни қызметкер, мұғалім және дьякон. Тағайындау рәсімі кем дегенде, тағайындалып отырған лауазымды иеленген екі немесе одан көп адамның қолдарының салынуынан тұрады, сонда біреуі діни қызметкерлік немесе лауазымды беруде сөйлеуші ретінде әрекет етеді және әдетте, иегеріне бата айтады. Мұғалімдер мен дьякондар басқаларды діни қызметкерлікке тағайындауға құқылы емес. Барлық шіркеу мүшелері, діни қызметкерлікке тағайындалғандарына қарамастан, шіркеуде жақсы қалыпты сақтағанша, үйретуге және уағыздауға құқылы. Шіркеу "қасиетті тәртіп" терминін қолданбайды.
Мәсіхтің қауымы
Мәсіхтің қауымы көбінесе ерікті діни қызметкерлерге ие, және діни қызметкерлердің барлығы дәстүрлі христиандық түсінік бойынша некеге тұруға құқылы. Діни қызметкерлер екі дәрежеге бөлінеді: Һаронның діни қызметі және Мелхиседек діни қызметі. Һарондық дәрежеге диакон, ұстаз және діни қызметкер лауазымдары кіреді. Мелхиседек дәрежесі ақсақал (соның ішінде жетпіс адамның арнайы лауазымы) және жоғары діни қызметкер (евангелист, епископ, елші және пайғамбардың арнайы лауазымдары) лауазымдарынан тұрады. Жасынан төленетін қызметкерлерге "тағайындалғандар" және шіркеудің басшылары жатады, олардың кейбіреулері арнайы діни қызметкерлік лауазымдарын (мысалы, президент лауазымы, шіркеу басшылығының үш жоғары лауазымды мүшесіне арналған) атқарады. 1984 жылдан бері әйелдер діни қызметкерлікке қабілетті, ол қол қою арқылы өткізілетін діни қызметкерлікке бекіту арқылы жүзеге асырылады. Діни қызметкерлік лауазымдарына жасқа қатысты талаптар болмаса да, LDS шіркеуіндегідей автоматты түрде бекіту немесе дәрежелік өсу жоқ. Жастар кейде диакон, ал кейде ұстаз немесе діни қызметкер болып бекітіледі, бірақ көбінесе діни қызметкерлер жоғары білім алғаннан кейін шақырылады. 2007 жылдың наурыз айында әйел алғаш рет президент лауазымына бекітілді.
Әйелдердің діни қызметке тағайындалуы
Рим-католик шіркеуі, осы мәселеге қатысты теологиялық дәстүрді түсінуіне сәйкес және Папа Иоанн Павел II жазған *Ordinatio sacerdotalis* (1994) энцикликасында анықталған нақты түсініктемеге сәйкес, әйелдерді діни қызметкерлер ретінде тағайындауға құқығы жоқ екенін және болашақта әйелдердің діни қызметкер болуы мүмкін емес екенін ресми түрде үйретеді. Әйелдерді диаконша ретінде "тағайындау" диаконаттың ешқандай сакраменталды мағынасында мүмкін емес, себебі диаконша – бұл жай ғана әйел діни қызметкер емес, ол шеткі қызмет атқаратын лаик лауазымын иеленеді. Осылайша, ол діни орденді қабылдамайды. Көптеген лютерандық, англикандық және басқа да протестанттық шіркеулер әйелдерді діни қызметке тағайындайды, бірақ көбінесе тек диакондық қызметке. Шығыс православие шіркеулерінің әртүрлі тармақтары, соның ішінде грек православиесі де қазіргі уақытта диаконшалардың уәделерін алып тастайды. Кейбір шіркеулер әйелдерді діни қызметке тағайындауға Құран рұқсат бере ме, жоқ па деген мәселеде келіспейді. Дәстүрлердің салыстырмалы көлемін ескерсек (1,1 миллиард рим-католик, 300 миллион православиелік, 590 миллион протестант), әйелдерді діни қызметке тағайындайтын христиан шіркеулерінің саны аз. Протестанттар бүкіл әлемдегі христиандардың шамамен 27 пайызын құрайды, және олардың әйелдерді діни қызметке тағайындаған шіркеулерінің көпшілігі мұны соңғы ғасырда ғана істеді; сонымен қатар, бір дәстүрге жататын конфессиялар әйелдерді діни қызметке тағайындау мәселесінде өзгеше болуы мүмкін. Мысалы, методизмде примитивті методистік шіркеу әйелдерді діни қызметке тағайындамайды, ал еркін методистік шіркеу әйелдерді діни қызметке тағайындайды. Кейбір дәстүрлерде әйелдер ерлермен бірдей лауазымдарға тағайындалуы мүмкін. Басқаларында әйелдерге белгілі бір лауазымдарға рұқсат етілмейді. Әйелдер ескі католик шіркеулерінде және Шотландия, Ирландия, Уэльс, Куба, Бразилия, Оңтүстік Африка, Канада, АҚШ, Австралия, Аотеароа Жаңа Зеландия және Полинезиядағы англикандық/эпископтық шіркеулерде епископ болып тағайындалуы мүмкін. Ирландия шіркеуі 2013 жылы Пэт Сториді тағайындаған. 2013 жылдың 19 қыркүйегінде Стори епископтар кеңесі тарапынан Ричард Кларктің орнын Мит және Кильдар епископы ретінде алмастыру үшін таңдалды. Англия шіркеуінің Бас Синоды 2014 жылы әйелдерге епископтық лауазымға тағайындалуға рұқсат беру туралы дауыс берді, ал Либби Лейн епископ болып тағайындалған алғашқы әйел болды. Әлемдегі жалғасып жатқан англикандық шіркеулер әйелдерді діни қызметке тағайындауға рұқсат бермейді. Кейбір протестанттық конфессияларда әйелдер пастордың көмекшісі ретінде қызмет ете алады, бірақ қауымды басқаратын пасторлар бола алмайды. Кейбір конфессияларда әйелдер ақсақал немесе диакон болып тағайындалуы мүмкін. Кейбір конфессиялар әйелдерді белгілі бір діни ордендерге тағайындауға рұқсат береді. Англикандық және лютерандық сияқты кейбір дәстүрлерде әйелдерді діни қызметке тағайындауға қатысты теология мен тәжірибеде әртүрлілік бар.
ЛГБТ дін қызметкерлерінің діни қызметкер болулары
Лесбиянка, гей, бисексуал немесе трансгендер дін қызметкерлерін, егер олар сексуалдық тұрғыдан белсенді болса және осы туралы ашық айтса, дін қызметіне бекіту көптеген негізгі протестанттық қауымдастықтарда қызу пікірталас тудырады. Көптеген шіркеулер гомосексуализмді күнә деп санайды және оның Киелі кітаптағы үйретім мен дәстүрлі христиандық тәжірибеге қайшы келетініне сенеді. Дегенмен, гейлер мен лесбиянкаларды дін қызметіне бекітуге дайын христиан қауымдары мен конфессияларының саны артып келеді. Бұларға Епископалдық шіркеу, Біріккен шіркеу және Америкадағы Евангелистік лютеран шіркеуі сияқты либералды протестанттық конфессиялар, сондай-ақ негізінен ЛГБТ адамдарына қызмет ету үшін құрылған Метрополитен қауымдастығы шіркеуі және мұндай дін қызметкерлері жоғары лауазымдарда қызмет ете алатын Швеция шіркеуі жатады. Норвегия шіркеуінде көп жылдар бойы гомосексуал және лесбиянка дін қызметкерлері, тіпті епископтар болды. 2006 жылы Норвегияда епископ болып тағайындалған алғашқы әйел өзінің сексуалдық белсенді гомосексуал екенін және шіркеуге келмес бұрын-ақ гомосексуал болғанын мәлімдеді. АҚШ Епископалдық шіркеуінде Жене Робинсонды Нью-Гэмпшир епискобы етіп бекіткеннен кейін, дін қызметкерлерін бекіту мәселесі бүкіл әлемдік Англикан қауымдастығында айқын дау тудырды.
Басып шығару ресурстары
Кемпбелл, Дэннис. Бағынудың жүгі, 1988 жыл. Оден, Томас. Пасторальдық теология: Қызметтің негіздері, 1983 жыл. Виллимон, Уильям. Шақыру және мінез-құлық: Тағайындалған өмірдің қасиеттері, 2000 жыл. Виллимон, Уильям. Пастор: Тағайындалған қызметтің теологиясы мен тәжірибесі, 2002 жыл.