Кіріспе

Американдық жазушы және коллекционер (1916–2008)

Форрест Джеймс Акерман – эсперанто тілінің белгілі жақтасы; жанрлық кітаптар мен кино естеліктерін әлемдегі ең құлшынысты коллекционерлердің бірі. Ол Лос-Анджелесте, Калифорния штатында тұрды. Әдеби агент ретінде ол Рей Брэдбери, Исаак Азимов, А. Э. Ван Вогт, Курт Сиодмак және Л. Рон Хаббард сияқты ғылыми-фантастика авторларын өкілдік етті. 70 жылдан астам уақыт бойы ғылыми фантастиканың тұрақты жақтаушысы және насильдеушісі болды. Warren Publishing баспасынан шыққан «Famous Monsters of Filmland» американдық журналының негізін қалаушы редакторы және бас жазушысы еді. Ол 1968 жылғы Джейн Фонданың «Барбарелла» фильміне негізделген «Вампирелла» кейіпкерін бірлесіп жасады. Акерман 1950 жылдардан бастап 21-ші ғасырға дейін фильмдерде де ойнады. Ол осы кезеңмен байланысты бірнеше деректі фильмдерде пайда болды, мысалы, «Famous Monster: Forrest J Ackerman» (режиссері Майкл Р. Макдональд, сценарий авторы Йен Джонстон), ол 2009 жылдың наурыз айында Египет театрында көрсетілді, Форрест Джеймс Акерманға арналған құрмет кешінде; «The Ackermonster Chronicles!» (жазушы және режиссер Джейсон В. Броктың 2012 жылғы Акерман туралы деректі фильмі); және бұрынғы клиенті «The Ackerman Agency» болған, марқұм автор Чарльз Бомонт туралы «Charles Beaumont: The Short Life of Twilight Zone's Magic Man». Оны «Форри», «Форри аға», «Акермонстер», «Доктор Акула», «Форжак» деп те атады. 1953 жылы Дүниежүзілік ғылыми-фантастика қоғамының мүшелері оны «#1 жанкүйер тұлғасы» деп таныды, бұл бірегей «Хьюго» жүлдесі ешкімге бұрын берілмеген. Ол сондай-ақ ғылыми фантастика қауымдастығында эсперантоның алғашқы және ең белсенді жақтаушыларының бірі болды.

Алғашқы жылдар

Акерман 1916 жылғы 24 қарашада Лос-Анджелесте Кэрролл Кридланд (құрметті әйелі Уайман; 1883–1977) және Уильям Шиллинг Акерманның (1892–1951) отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Уильям, бас статистик және «Associated Oil Company» компаниясының көлік бөлімінің вице-президентінің көмекшісі Нью-Йорк қаласынан, ал анасы (архитектор Джордж Уайманның қызы) Огайо штатынан; ол күйеуінен тоғыз жас үлкен болған. Акерман 1934–1935 оқу жылында Берклидегі Калифорния университетінде оқыды, содан кейін кинопроектор болып жұмыс істеді және жанкүйер достарымен түрлі жұмыстар атқарды. 1942 жылғы 15 тамызда ол АҚШ армиясына қатарына қосылды, 1945 жылы құрметпен демобилизация болғанға дейін штаб-сержант шеніне дейін көтерілді. Ол өзінің қызметін толығымен Лос-Анджелес қаласының Сан-Педро ауданындағы Форт-МакАртурда өткізді, соңында базалық газеттің редакторы болып қызмет етті.

Карьерасы мен жанкүйерлері

Акерман өзінің алғашқы "имаги фильмін" 1922 жылы ("Бір даңқты күн") көрді, 1926 жылы алғашқы ғылыми фантастика журналын Amazing Stories сатып алды, 1930 жылы Boys' Scientifiction Club-ты құрды ("сол кезде қыз фанаттар бір мүйіздің мүйізіндей сирек кездесетін"). Ол 1932 жылы Супермен атағын алған Шустер мен Сигел баспасында жарық көрген алғашқы ғылыми-фантастикалық журналдарға, "Уақыт саяхатшысы" және "Ғылыми-фантастикалық журналға" үлес қосты. 1933 жылы әлемде 127 тілшімен хаттасты. Оның есімі Science Fiction журналының 3-ші санындағы "Суперменнің билігі" атты түпнұсқа Супермен оқиғасындағы репортер кейіпкері үшін қолданылды. Ол Лос-Анджелес ғылыми-фантастикалық қоғамының ертедегі мүшесі болды және ондаған жылдар бойы белсенділік танытты. 1939 жылы 1-ші Дүниежүзілік ғылыми-фантастикалық конвенцияға қатысты, онда ол алғашқы "фьютуристикалық костюмді" (оның досы Миртл Р. Дуглас, Морохо деп танымал болған) киді, бұл жанкүйерлердің костюмдерін жасау дәстүрін қалыптастырды, оның соңғы нұсқасы – косплей. Өмірі бойы барлық Worldcon-дардың екісінен басқа барлығына қатысты. 1994 жылы Халықаралық костюмерлер гильдиясы (ICG) Акерманға Conadian, 52-ші Worldcon-да арнайы сыйлық табыс етті, оны 1-ші Worldcon-да "фьютуристикалық костюмін" кигені үшін "Конвенция костюмдерінің әкесі" деп мойындады. Акерман Рэй Брэдбериді Лос-Анджелес қаласындағы ғылыми-фантастика лигасының Лос-Анджелес бөліміне қатысуға шақырды, ол Лос-Анджелес қаласының орталығындағы Клифтонның кафесінде апта сайын кездесетін. Клуб атын Лос-Анджелес ғылым фантастика қоғамы деп өзгертті. Клубқа жиі келетін жазушылардың арасында Роберт А. Хайнлайн, Эмиль Петаджа, Фредерик Браун, Генри Каттнер, Ли Браккет және Джек Уильямсон болды. Брэдбери досы Рей Гаррихаузенмен жиі кездесулерге қатысты; екі сәулені бір-біріне Акерман таныстырған. Акерман мен Мороходан 90 доллар жинаған Брэдбери 1939 жылы төрт нөмірге шыққан "Futuria Fantasia" атты фанзинын шығарды. Акерман ғылыми фантастика лигасының Лос-Анджелес бөлімінің ертедегі мүшесі болды және клуб үшін соншалықты белсенді және маңызды болды, ол оны басқарып, (аты өзгергеннен кейін) Лос-Анджелес ғылыми фантастика қоғамын, танымал аймақтық жанкүйерлер ұйымын, сондай-ақ Ұлттық фантастика жанкүйерлер федерациясын (N3F) басқарды. Морохомен бірге ол "Imagination!" журналын редакциялады және шығарды, кейіннен "Imagi Nation" дауысы деп аталды (ол 1996 жылы 1946 жылғы ең жақсы фанзин үшін Ретро Хьюгомен, ал 2014 жылы 1939 жылғы ең жақсы фанзин үшін Ретро Хьюгомен марапатталды), ол LASFS клубының фанзині болды. Келесі онжылдықтарда Акерман ғылыми фантастика, фэнтези және қорқынышты фильмдер туралы өте үлкен және толық жинақ жинады, ол 2002 жылға дейін "Акермансионның ұлы" деп аталатын 18 бөлмелі үйде және мұражайда сақталды. (Ол 1950 жылдардың басынан 1970 жылдардың ортасына дейін өмір сүрген алғашқы Акермансион Лос-Анджелестегі 915 S. Шерборн драйвінде орналасқан; бұл жер қазір пәтер ғимараты.) Лос-Анджелес қаласының Лос-Фелиз ауданындағы бұл екінші үйде 300 мыңға жуық кітап, фильмдер мен ғылыми фантастиканың естеліктері сақталған. 1951 жылдан 2002 жылға дейін Акерман ашық үйлерде 50 000-ға жуық жанкүйерді көңілдестірді, соның ішінде осындай бір кеште 186 жанкүйер мен кәсіби мамандар тобы болды, олардың ішінде астронавт Базз Олдрин де болды. Акерман Сиэтл ғылыми фантастика мұражайының және атақ залының (қазіргі Поп мәдениет мұражайы) басқарма мүшесі болды, онда оның көптеген коллекциялары қазір көрсетіледі. Ол ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы көптеген ғылыми-фантастикалық жазушыларды білген. Әдеби агент ретінде ол 200-ге жуық жазушының атынан жұмыс істеді және көптеген жоғалған авторлардың деректері бойынша агент ретінде қызмет етті, осылайша олардың еңбектері антологияларда қайта басылып шығуға мүмкіндік берді. Ол Эд Вудтың "әдебиетсіз" агенті болды. Акерман Рэй Брэдбери, Рэй Гаррихаузен, Чарльз Бомонт, Марион Циммер Брэдли және Л. Рон Хаббард сияқты бірнеше ерте замандастарының мансабын дамытып, тіпті оларға шабыт берді. Акерманның 50 әңгімесі жарық көрді, соның ішінде А. Э. ван Вогт, Фрэнсис Флаг, Роберт А. В. Лоундес, Марион Циммер Брэдли, Дональд Вуллхайм және Кэтрин Мурмен бірлесіп жазған және әлемдегі ең қысқа – бір әріпті әліпби. Оның әңгімелері алты тілге аударылған. Акерман комикс кейіпкеріне Вампирелла деп ат қойды және комикстің шығу тарихын жазды. Ол сондай-ақ "Laurajean Ermayne" деген атпен бірнеше лесбияндық әңгімелер жазды Vice Versa үшін және Daughters of Bilitis-тің алғашқы күндері баспаға көмек көрсетті. Ол DOB-ның бір кешінде "ардақты лесбиянка" атаныпты. Акерманның лесбияндық әдебиетпен айналысуы оның Gaylaxicon-дағы тұңғыш гетеросексуалдық құрметті қонақ болуына әкелді. Сондай-ақ ол "әдепсіз материалдарды" пошта арқылы басқа ер адамға жібергені үшін Комсток заңдарында бұзушылық жасады, олар екеуі де лесбиянка болып көрінетін. 2001 жылы Акерман Уильям Винкланың түсірген The Double D Avenger комедиялық фильмінде ескі балауыз мұражайының күзетшісі рөлін ойнады, онда Кіттен Нативид, Хаджи және Рейвен Де Ла Круа сияқты актерлер ойнады. Акерман Кіттен Нативидтің кейіпкеріне ғашық болған ақылдан безген қарт адам рөлін ойнады, сонымен қатар оның кейіпкері Франкенштейн фигурасымен және мұражайдың қорқыныш палатасындағы басқа балауыз монстрлармен де сөйлесті. Акерман 2006 жылы түсірілген Finding the Future деректі фильмінде өмірі мен ғылыми фантастикалық жанкүйерлік тарихы туралы кеңінен айтты. 2007 жылы Канаданың Roadhouse Films компаниясы Famous Monster: Forrest J Ackerman деректі фильмін шығарды. Деректі фильм тек Ұлыбританияда DVD форматында қол жетімді және BRAVO арнасында үнемі көрсетіледі. 2012 жылы түсірілген Premium Rush әрекет фильмінде сыбайлас полицей Робби Мандей (Майкл Шеннон ойнаған) Forrest J Ackerman деген атты жиі пайдаланды. 2013 жылы ғылыми фантастика авторы Джейсон В. Брок Акерман туралы The Ackermonster Chronicles! толық метражды деректі фильмін шығарды.

Жеке өмір

Акерманның бір бауыры, кіші інісі Алден Лорейн Акерман болды, ол Арденн шайқасында қаза тапты. Акерман неміс туған мұғалім және аудармашы Матильда Вахрманға (1912–1990) үйленген, ол оны 1950-ші жылдардың басында ол барып тұрған кітап дүкенінде жұмыс істеп жүрген кезде танысты. Кейін ол оны «Вендейн» немесе, азырақ ресми түрде «Венди» деп атады, осы есіммен ол SF және кино жанкүйерлері арасында кеңінен танылды, бұл оның сүйікті фантастикалық туындысы «Питер Пэн» кейіпкерінің аты болды. Акерман 15 жасында атеист болды, бірақ бұл фактіні қоғамдық өмірінде жасырды және барлық діндердің өкілдерін де, дінсіздерді де үйіне және жеке дараларының қатарына тең дәрежеде қабылдады. 2018 жылы Винсент Прайс туралы зерттеуші Люси Чейз Уильямс Акерманның оны және басқа әйелдерді ондаған жылдар бойы, «жазбаша және ауызша тоқтату талаптарына қарамастан» сексуалдық қысымға ұшыратқанын, «күшпен сүйіп» жатқанын, қолына тиіп, оған порнография мен жеке қиялдарын жібергенін, онда ол оны «жарақаттау және зорлық-зомбылық жасау» ниетін білдіргенін жазды.

Өлім

2003 жылы Акерман: «Мен 100 жасқа толуға және ғылыми-фантастиканың Джордж Бернсі болуға ниеттенемін». Алайда, денсаулығы нашарлап бара жатқан еді. 1966 жылы ауыр жүрек талмасы болды, содан кейін кардиостимулятор тағып жүрді. Өмірінің соңғы жылдарында жұқпалы ауруларға шалдығуға бейім болды және 2008 жылдың қазан айында ауруханаға соңғы рет түскеннен кейін, ең жақсы досы және күтушісі Джо Моеге өмір сүруді жалғастырғысы келмейтінін, бірақ 2008 жылдың қараша айындағы президенттік сайлауда Барак Обамаға дауыс беруге жеткілікті уақыт тілегін білдірді. Акерман ауруханадан өзі шығып, басқа емдеуден бас тартты, тек паллиативтік күтім қызметін қабылдады. Оның тілегін құрметтеп, достары оған «тірі қоштасу тойы» деп атаған шараны ұйымдастыруға көмектесті. Соңғы күндері ол қоштасқысы келгендердің бәрімен сөйлесті. Жанкүйерлер қоштасу хаттарын пошта арқылы жіберуге шақырылды. Оның өлімі туралы алдын ала бірнеше хабарлар тарағанмен, Акерман 2008 жылдың 4 желтоқсанында, түн ортасына бір минут қалғанда 92 жасында қайтыс болды. Голливудтағы «Акердің шағын сарайынан» ол әдетте жанкүйерлерін естеліктерімен және әңгімелерімен апта сайын қуантып, шабыттандырып отырды. Оның өлімінен кейін, Акерманның мүлкін басқару оның досы, теледидар продюсері Кевин Бернске сеніп тапсырылды. Бернске мырза Акерманның ғылыми-фантастика мен қорқыныш жанрындағы естеліктер жинағын сату және тарату міндеті жүктелді. Олардың ішінде «Аббот пен Костелло Франкенштейнмен кездеседі» фильміндегі Бела Лугозидің сақинасы, Лон Чейнидің «Лондон түн ортасынан кейін» фильміндегі тістері мен цилиндрі бар еді. Акерманның өсиеті бойынша он сегіз мүрагер аталды, оның ішінде оның сүйікті мейрамханасы және кездесу орны болған «Пирогтар үйінен» үш қызметкер де болды. Оның жеке құжаттары – кітаптар, хаттар, жанкүйерлердің хаттары және т.б. Сиракуз университетінің Арнайы жинақтар зерттеу орталығына тапсырылды (оған дейін ол материалдарды осы орталыққа, сондай-ақ Вайоминг университетіне, Шығыс Нью-Мексико университетіне және Калифорния университетіне сыйлаған болатын). Акерман әйелімен бірге Forest Lawn Memorial Park (Glendale) зиратында жерленген. Оның тақтасында қарапайым сөздер жазылған: «Ғылыми фантастика – менің құмарлығым».

Мұра

PBS бағдарламасының 2013 жылғы қайта көрсетілімі, алғаш рет 2000 жылы көрсетілген Huell Howser-мен кездесу, Акерманды және оның естелік заттар жинағын көрсеткен болатын. Бұл бағдарлама Акерманның қазір қайтыс болғанын және оның жинағы аукционда сатылғанын көрсету үшін қайта өңделді. 2016 жылдың 17 қарашасы, бейсенбі күні таңертең, "Форри аға" 30 жыл бойы тұрған ауданның ортасындағы Франклин және Вермонт даңғылдарының қиылысы Форрест Дж. Акерман алаңы деп аталды.