Кіріспе
Кембриджширдегі табиғи қорық, Ұлыбритания
Уикен Фен – Кембриджширдегі Уикеннің батысында орналасқан, ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын биологиялық орын. Бұл сонымен қатар Ұлттық табиғи қорық және Табиғатты сақтауды зерделеу алабы. Ол халықаралық маңызы бар Рамсар ылғалды жері ретінде халықаралық деңгейде қорғалады және Қоныстанған жерлер туралы директиваға сәйкес Фенландтың ерекше қорғалатын аймағының бір бөлігі болып табылады. Оның көп бөлігі Ұлттық трастқа тиесілі және олардың басқаруында. Бұл Ұлыбританиядағы ең көне табиғи қорықтардың бірі және 1899 жылдан бастап Ұлттық траст күтіп келе жатқан алғашқы қорық. 1901 жылы Чарльз Ротшильд трастқа қорық үшін алғашқы жер учаскесін сыйға берді. Қорық құрамына сазды жерлер, егістік жерлер, батпақтар және қамысты алқаптар кіреді. Уикен Фен – Шығыс Англияның алып Ұлы Фен алабында сақталған төрт жабайы сазды жердің бірі. Бұрынғы сазды жерлердің 99,9%-ы егістік алқаптарға айналдырылды.
Менеджмент
Адамдар ғасырлар бойы Уикен Фенді басқарып келді, ал қорық әлі де жылдар бойы қалыптасқан түрлердің нәзік тепе-теңдігін қорғау және сақтау үшін қарқынды басқарылуда. Басқарудың көп бөлігі жүздеген жылдар бойы сақталған батпақ шаруашылығының ескі жүйесін қайта жаңартуға бағытталған, бұл түрлерге осы шараларға тәуелді болуға мүмкіндік береді. Мысалы, Cladium mariscus шөбі жыл сайын жиналып, шатыр төбелерін жабу үшін сатылады. Уикендегі ең алғашқы шөп жинау 1414 жылы тіркелген, содан бері шөпті үнемі кесіп келеді. Шөп кесудің нәтижесінде аймақты мекендеген жануарлар, саңырауқұлақтар мен өсімдіктердің әртүрлі түрлері пайда болды, олар тірі қалу үшін шөптің үнемі тазалануына тәуелді. (Көптеген жануарлар, өсімдіктер және саңырауқұлақтар өздерінің мекен ету орталарын сақтап қалу үшін өсімдіктерді осындай үнемі басқаруға мұқтаж.)
Ғылым
Фен ұзақ жылдардан бері табиғат тарихымен байланысты. Чарльз Дарвин 1820 жылдары осы жерде қоңыздарды жинаған. Көптеген белгілі Виктория дәуірінің табиғат зерттеушілері Викен Фенде қоңыздар, мотылдар және көбелектерді жинады; олардың кейбір коллекцияларын әлі де музейлерде кездестіруге болады. Көптеген жалпыға білінетін сирек түрлер тіркелді, соның ішінде 1950 жылдары оның азаюы мен Феннен толық жоғалуына дейін қарлығашқұйрықты көбелек, тіпті оны қайта енгізуге жасалған әрекеттерге қарамастан. 1920 жылдардан бастап қазіргі заманғы экология мен табиғатты қорғау ғылымының негізін қалаушылар, Кембридж ботаниктері сэр Артур Тансли мен сэр Гарри Годвин қорықтағы алғашқы жұмыстарын жүргізді. Әлемдегі ең ұзаққа созылған ғылыми эксперименттердің бірі – Годвин участағы зерттеулері Фенде бүгінге дейін жалғасуда. Феннің ғылыммен, әсіресе жақын орналасқан Кембридж университетімен тығыз байланысы қазіргі күнге дейін сақталып келеді, ғалымдар қорықты басқаруға белсенді қатысады. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Фен туралы көптеген зерттеу мақалалары жарияланды. Библиографияны Wicken веб-сайтынан және соңғы жаңалықтар бюлетенін жүктеуге болады.
Мекемелер
Фен жұртшылыққа ашық. Бұл орын Рождество күнінен басқа жыл бойы таңнан кешке дейін ашық. Кейбір жолдар өте ылғалды ауа-райында жабылады, ал кейбір аймақтарға өтуге болмайды. Дегенмен, екі құс қарау орнына (құс үйіне) апаратын ағаш жол (дәліз) әрдайым ашық. Мұнда бірнеше құс қарау орны және келушілерге арналған көптеген шақырымдық жолдар бар. Сонымен қатар, келушілер орталығы, дүкен және кафе де бар. Келушілер орталығында Уикен Фен туралы, оның тарихы және экологиялық маңызы туралы тұрақты көрме ұйымдастырылған. Фен коттеджінің көп күндері ашық болып, 20-ғасырдың басында Фен халқының өмірін көрсетеді. 1899 жылдың 1 мамырында Ұлттық қор 10 фунтқа екі акр (8094 м²) жер сатып алды, ал 2016 жылға қарай қорық 800 акрдан астам жерді құрады. Феннің экологиясын 1900-жылдардың басында Ричард Генри Япп зерттеді.
Викен Фен көрінісі
Wicken Fen Vision – Ұлттық сенім қорының жобасы; оның 100 жылдық жоспары қорғалатын батпақты аймақты кеңейту болып табылады. Ол 1999 жылы алғашқы сатып алудың 100 жылдығын белгілеу үшін басталды. 2001 жылы Burwell Fen Farm (1.65 км²) сатып алынуымен маңызды сатып алу жүзеге асырылды. 2005 жылы 100 гектарлық шабындық ферма, Tubney Fen деп аталатын, сатып алынды. Басқа сатып алулардың ішінде 2009 жылы Hurdle Hall Farm және Oily Hall Farm, ал 2011 жылы St Edmunds Fen бар. Ұлттық сенім қоры нарықтық бағамен қолжетімді болғанда қосымша жерді сатып алуды көздейді. Батпақты жерлердің ауданының ұлғаюы нәтижесінде, көкқұйрық, қызылқанақ, сұр қаз, үйрек және суырқ популяцияларының саны артты, сонымен қатар, бұлбұл және қысқақұлақты бұлбұлдардың да саны айтарлықтай өсті. Бурауықтар, қамыс және батпақ тырналары қайтып келді, ал 1930 жылдардан бері алғаш рет 2009 жылы аққулар мұнда көбейе бастады. Wicken Fen Vision көптеген адамдар мен ұйымдардың үлкен қолдауына ие. Гранттарды беруші ұйымдар мен жеке донорлардан үлкен қаржы жиналды. Қорды кеңейтуге жақын жердегі елді мекендердің кейбір тұрғындары сын көтерді. «SaveOurFens» деген онлайн петициясында: «Біз, төменде қол қойғандар, Премьер-министрге Ұлттық сенім қорының Кембриджшир батпақтарын су басуын немесе ормандатуын тоқтатуды талап етеміз!» делінген. Алғы шешімдер ауыл шаруашылығы жерлерін жоғалту және жергілікті көлік қозғалысы мен масалардың көбеюіне байланысты болды. Схеманы қолдаушы «» деген тағы бір петиция да ұйымдастырылды. Екі петиция 2010 жылы Wicken Fen Vision жағына екі бір дауыспен аяқталды.
Лодестің жолы
"Vision" жобасының аясында National Trust компаниясы Sustrans компаниясымен бірлесіп, Wicken Fen-ті Anglesey Abbey және Bottisham-мен байланыстыратын тұрақты көлік маршрутын ашты. Жолдар мен көпірлерге жұмыс 2008 жылы басталды және 2011 жылы аяқталуы жоспарланған. Жаңа жаяу, велосипед және атпен жүруге арналған маршруттың ұзындығы шамалы, және ол бірқатар шағын жолдармен қатар, Cambridge мен Ely арасындағы Sustrans National Cycle Route 11 маршрутындағы үзілісті байланыстыру үшін жаңа жолдар мен көпірлерді қамтиды. Бастапқыда Викен-Фен омыртқалық маршруты деп аталған жобаға Лодс деп аталатын жасанды су жолдары арқылы бірнеше жаңа көпірлер салу кіреді. 2008 жылдың шілдесінде жаңа Swaffham Bulbeck Lode көпірі және White Fen арқылы жарты мильдік велосипед және ат жолы ашылды. Bottisham Lock жанындағы River Cam өзенінен өтуді және Burwell Lode арқылы өтетін көпірді жаңарту жоспарланған. 2010 жылдың қыркүйегінде Reach Lode арқылы жаңа көпір ашылды және Burwell Fen арқылы жаңартылған велосипед жолы дерлік аяқталды. Жобаның жалпы құны 2 миллион фунт стерлинг, оның 600 000 фунты Sustrans Connect2 бағдарламасынан қаржыландырылды.
Тіршілік ету орындары
Викен Фенді "Викен Лод" деп аталатын адам жасаған су жолы бөліп тұрады. Викен Лодтың солтүстігіндегі аймақ, сондай-ақ Викен Пурс' Фен және Сент-Эдмундс Фен деп аталатын кішірек аймақтар бірге классикалық ескі, кептірілмеген батпақты құрайды. 269 гектардан тұратын ұлттық табиғи қорыққа Викен Лодтың оңтүстігінде орналасқан Мере айналасындағы жерлер де кіреді. Бұл аймақтарда түпкі торфты батпақтар, қарағайлы бұталар мен қамыстың қоғамдастығы бар. Олар батпақ бұршағы, Кембридж сүтпетрушкасы, батпақ виоласы және батпақ папоротнигі сияқты сирек және аз таралған батпақ өсімдіктерін қамтиды. Феннің бұл бөлігін қайта өңделген пластиктен жасалған бірнеше ағаш жолдар арқылы тамашалауға болады. Лодтың оңтүстігіндегі аймақ "Ойыс Фен" деп аталады және ол құрғақтан ылғалды шабындыққа дейін өтетін жайылымдардан, қамыстан және тоғандардан тұрады. Арналар, тасталған саз шұңқырлар және басқа да су жолдарында көптеген су өсімдіктері мен жәндіктер мекендейді, олардың көпшілігі басқа жерлерде сирек кездеседі.
Биологиялық әртүрлілік
Табиғаттанушылар бастапқыда Викенге түрлердің көп болуы және сирек кездесетін түрлерінің болуына қызығушылық танытты. Фенді жан-жақтан зерттеу жұмыстары жүргізілді, нәтижесінде үлкен түрлер тізімі қалыптасты. Зерттеулер қазірге дейін жалғасуда. 1998 жылы Фенде алғаш рет 20-дан астам жаңа түр тіркелді, ал 2005 жылы тағы 10 түр қосылды. Көптеген түрлер тізімін Фен веб-сайтынан жүктеуге болады (төменде қараңыз). Викен-Фен омыртқасыздар мен өсімдіктерге деген қызығушылықтың артуына байланысты табиғи қорық ретінде құрылды. Қазірге дейін Фенде 8500-ден астам түр тіркелді, оның ішінде 125-тен астамы сирек кездесетін омыртқасыздардың Қызыл кітабына енгізілген.
Омыртқасыздар
Қорық көптеген шыбын, құрт, өрмекші және қоңыздар түрлеріне пана. Мұнда кездесетін шортан құрттардың ішінде жасыл, көк, үлкен қызыл, қызыл көзді, өзгермелі және қарапайым көк түрлері бар; сондай-ақ оңтүстік және қоңыр иесіздер, император, жүнді құрт және қара құйрықты жылдам жүзуші құрттар да кездеседі. Көбелектер фаунасы да өте бай, әсіресе түнгі көбелектер, 1000-нан астам түрі бар, оның ішінде елімізде сирек кездесетін қамыс леопарды және батпақты кілемшесі бар. Басқа жергілікті түнгі көбелектерге кремдік жасыл бездік, сары аяқты мөлдір қанатты және император жатады. Кішкентай, қоңыр және сақиналы сияқты қытай белгілі көбелектері де осы жерде кездеседі. Жергілікті көбелектерге жасыл жіпше, қоңыр аргус, ұсақ дақты ағаш және күкіртті көбелектер жатады. Қорықта тұщы су және құрлық құрттарының әртүрлі түрлері бар, соның ішінде Қызыл кітапқа енген Desmoulin's whorl құрты да бар. Қазіргі таңда қорықтан 700-ден астам саңырауқұлақ түрі белгілі, олар кем дегенде 38 түрлі топты құрайды. Олардың 130-ға жуығы лишайниктерді құрайды, ал 120-ға жуығы топырақтан табылған. Басқаларының көпшілігі шіріп бара жатқан өсімдік материалдарында өсетін сапрофиттер, оның ішінде тек қана батпақты өсімдіктермен байланысты бірнеше түрлер бар. Жақсы дренажталған топырақты ұнататын эктомикоризалық саңырауқұлақтар аз: қорықтың қарағайлық тоғайларында ашық, орташа құрғақ жерде көптеген қарағайлар болғанына қарамастан, қарағайға тән микоризалық саңырауқұлақтар көбінесе, тіпті толығымен жоқ. Бұл қарағайлардың жақында отырғызылғаны және микологиялық тұрғыдан жаңа және жасанды егістіктерден артық өнімді емес болуы мүмкін.
Өсімдіктер
Ерекше өсімдіктерге батпақ виолеткасы, үлкен батпақ қамысы, батпақ бұршағы, үлкен сүйір жапырақ, батпақ орхидеялары және сүттік аскөк кіреді. Арықтар мен көлдерде бірнеше тасқұрт түрлері, гүлдейтін шашақ, су жапырағы, сары және ақ су лилиялары да кездеседі.