Кіріспе

Атыс қарулары бөлімшесі – Ұлыбританиядағы әрбір аумақтық полиция күшінің құрамындағы қаруланған бөлімше. Ұлыбритания полициясы көбінесе қарусыз болады, алайда барлық полиция күштерінде қарулы қылмыскерлермен күресу үшін қабілеттілікті қамтамасыз ету мақсатында атыс қарулары бөлімшелері бар. Полиция қызметкері екі жылдық тәжірибелік мерзімін аяқтағаннан кейін ғана, ал кейбір полиция күштерінде тағы екі жыл негізгі полиция қызметін атқарғаннан кейін ғана атыс қарулары бөлімшесіне қосылуға өтініш бере алады. Атыс қарулары бөлімшесі елордадан тыс аймақтарда ең көп қолданылатын атау, ал Лондонның Метрополитен полиция қызметінің бөлімшесі Арнайы атыс қарулары командасы, «Троян» немесе SCO19 деп аталады. Бұл бөлімшелер бұқаралық ақпарат құралдарында кейде АҚШ-тың SWAT жасақтарымен салыстырылады. Ұлыбританияның қару-жараққа қатысты заңнамасы, көптеген қару-жарақ түрлерін заңды түрде сатып алу және иелену үшін лицензия алуды және тексеруден өтуді талап ететіндіктен, қылмыскерлердің заңды түрде қолжеткізе алатын қару-жарақтың саны аз. Көптеген жағдайларда, қарулы офицердің болуы қарулы қылмыскердің өздігінен бас беруіне жеткілікті болуы мүмкін, ал Ұлыбританияда полиция қызметкерінің күдіктілерге қасақана оқ ату жағдайлары жылына үштен аспайды. Мысалы, Темза аңғары полициясы тарихында күдіктіге бір рет қана оқ атқан. Ұлыбританиядағы үш қызмет өздерінің қызмет ерекшеліктеріне байланысты офицерлерін үнемі қаруландырады: Қорғаныс министрлігі полициясы (MOD мүлкін күзету үшін), Азаматтық ядролық полициясы (азаматтық ядролық объектілерді күзету үшін) және Солтүстік Ирландия полиция қызметі (ИРА қауіп-қатеріне байланысты). 2015 жылғы қарашадағы Париж шабуылдарынан кейін, 2016 жылдың 13 қаңтарында Лондондағы қарулы офицерлердің санын едәуір арттыру туралы шешім қабылданды. Лондон полициясының сол кездегі комиссары сэр Бернард Хоган Хоу қарулы офицерлердің санын екі есеге көбейтуді шешті және маңызды жаңа хабарлама жариялауға уәде берді.

Тарих

Полицияның атыс қаруын қолдануы баяу және даулы процесс болды, көбінесе жоғары шенді офицерлердің атыс қаруына қарсылығы мен халықтың кері реакциясы себеп болды. 2007 жылдың шілде айында Ішкі істер министрлігі Англия мен Уэльстегі полиция күштерін азайтылған зиянды құрал ретінде электрошокерлермен (тазерлермен) жабдықтау жоспарларын жариялады. Электрошокерлерді (тазерлерді) қылмыскерді қабілетсіз ету қажет болған жағдайларда, бірақ дәстүрлі атыс қаруын қолданбай, қолдануға рұқсат етіледі. Электрошокерлерді (тазерлерді) рұқсат етілген және арнайы атыс қаруы офицерлері, сондай-ақ әдетте қаруланбайтын қоғамдық тәртіп сақтау бөлімшелері сияқты басқа да бөлімшелер қолдануға рұқсат алады. 2004 жылы 12 айлық сынақ кезеңінен кейін электрошокерлерді (тазерлерді) толыққанды қолдануға рұқсат берілді.

Ұйым

Үлкен күштердегі қару-жарақ бөлімшелерін бас инспектор, бас инспектор, төрт бас инспектор, үш инспектор және алты сержант басқарады, ал құрамында 50-60 констебль болады. Кейбір кішігірім күштерде қару-жарақ бөлімін инспектор, төрт бас инспектор, екі инспектор, төрт сержант және қырық-елу констебль басқарады. Ұлыбританиядағы қару-жарақ бөлімдерінің негізгі міндеттері – атыс қаруы бар деген күдік туған апаттық шақыруларға жауап беру, сондай-ақ ресми рейдтер мен операцияларда қарулы, қауіпті немесе баррикадаланған қылмыскерлерді ұстау. Арнайы қару-жарақ офицерлері келімсектерді босату үшін динамикалық кіру тактикасы бойынша күшейтілген оқудан өтеді. Әрбір полиция күшінде қарулы жауап беру көлігі (ARV) жүйесі бар, оны қарулы жауап беру офицерлері басқарады. ARV британ полициясына 1990-жылдардың басында атыс қаруына қарсы әрекет ету мүмкіндігін беру үшін енгізілді. ARV географиялық аймақты үздіксіз патрульдеу арқылы жауап беру уақытын қысқартады. Көптеген күштер ARV міндеттері үшін Volvo V70 көліктерін сатып алды, бірақ Метрополитен полиция қызметі арнайы қолдануға бейімделген стандартты BMW аймақтық көліктерін пайдаланады. 2012 жылдан бастап көптеген күштер ұсынатын және Метрополитен полициясы да қабылдауға дайын тұрған ARV үшін жаңа «стандартты» көлік – BMW X5. Көптеген күштерде Ұлыбритания автожолдары мен А жолдарындағы қозғалысты сақтауға жауапты Жол патрульдік бөлімдері жұмыс істейді. Кейбір күштер ARV мен Жол патрульдік бөлімдерін біріктіріп, «Жол ARV» құрды, олар атыс қаруына қатысты жағдайлар туғанға дейін қалыпты жол патрульдік міндеттерін орындайды. Лондон полициясындағы қарулы жауап беру көліктерін үш қарулы офицер басқарады. Әрбір қарулы офицердің нақты міндеті бар – озық жүргізуші, навигатор және оқиға орнын бағалаумен және басқа қызметтермен байланыс орнатумен айналысатын бақылаушы. Елордадан тыс жерлердегі ARV көліктерін екі офицер басқарады, онда бақылаушы навигатор рөлін атқарады. Кейбір күштер радио байланысы кезінде оларды анықтауды жеңілдету үшін ARV үшін «троян» сияқты радио шақыру белгісін резервке алды. Көптеген күштердегі ARV көліктерін көліктің корпусындағы дөңгелек сары жапсырма арқылы анықтауға болады, ал кейбіреулерінде көліктің бетіне «ARV» деп жазылған. Лондон полициясының қарулы офицерлері, әдетте, Лондоннан тыс жерлердегілерге қарағанда көбірек жаяу патрульдік табельде жүреді, себебі Метрополитен полициясының жауапкершілігіндегі аумақ үлкен және қарулы күзетуді қажет ететін үкіметтік ғимараттар көп. Егер полиция күшінің географиялық аймағында әуежай болса, қарулы офицерлер әуежайға қауіпсіздікке көмектесу үшін тағайындалады. Метрополитен полициясының авиациялық қауіпсіздік жедел басқару бөлімшесі Лондон Хитроу әуежайын, Сассекс полициясы Гатвик әуежайын, ал Эссекс полициясы Стэнстед әуежайын күзетіп бақылайды. Кейбір күштердегі ірі қылмыстарға немесе арнайы операциялық бөлімшелерде қару-жарақ болуы мүмкін. Метрополитен полициясының жедел отряды бар, ол ұйымдасқан қылмыс топтарымен және қарулы топтармен күресу үшін операциялық түрде қолданылатын арнайы қару-жарақ офицерлерінің тобы.

Оқыту

Полиция қызметкері қару-жарақ бөлімшесіне қосылуға үміткер болғанша, екі жылдық тәжірибелік мерзімін аяқтауы тиіс. Қауіпсіздікке тексеруден өткеннен және бірнеше сұхбаттасулардан кейін, оны Грейвсендтегі Ұлттық полицияның қару-жарақ оқу орталығына шақырады. Орталықта әлеуетті АФО-лар бір апта бойы Glock 17 тапаншасы, Heckler & Koch MP5 жартылай автоматты карабин, Heckler & Koch L104A1 таяқша тапаншасы және X2 Taser бойынша қарқынды оқудан өтеді. Бұдан кейін полицияның қару-жарақ қолдану ережелері мен атыс жасау шарттарына қатысты заңдық нормалар оқытылады, содан соң алты апталық оқу АРВ-ға толыққанды бағытталған, онда жүргізу техникасы, жоғары жылдамдықта қуу әдістері және қауіпсіз басқарылатын соқтығысулар үйретіледі. Арнайы қару-жарақ офицері болуға ниеттенген Құқық қорғау органдарының қызметкерлері Ұлттық полицияның қару-жарақ оқу орталығында сегіз апталық оқу курсын бітіруі керек. SFO-ның басты міндеті – АФО-ның бақылауынан шыққан жағдайларға, мысалы, кепілге алынғандармен қоршауға араласу. Әлеуетті СФО-лар арнайы қару-жарақтарды қолдану, кіру әдістері және "тез арқан" дағдыларын меңгеру бойынша жан-жақты оқытылады. Сондай-ақ, әлеуетті СФО-лар әуе және су көліктеріне қауіпсіз кіруді үйренеді. Оқу бағдарламасына жас ағызушы газ бен шоқшаң гранаталарды қолдану, кепілдерді қауіпсіз басқару және құтқару техникасы, ірі эвакуация немесе террористік шабуыл сияқты қауіптердің компьютерлік симуляцияланған «соғыс ойындары», сондай-ақ CBRN шабуылына қарсы қорғаныш киімдерін пайдалану да кіреді. Атыс қаруын қолдану және атыс жасау шарттарына қатысты нұсқаулар Бас полиция офицерлерінің қауымдастығымен бекітіледі, бұл нұсқаулардың Еуропалық адам құқықтары конвенциясына және 1984 жылғы Полиция және қылмыстық дәлелдемелер туралы заңға сәйкес келетінін қадағалайды. Қарулы қызметкерге, егер қарулы қылмыскер халыққа немесе полиция қызметкеріне қаруын көрсетсе, күдіктіге оқ атуға рұқсат беріледі. Сондай-ақ, егер қылмыскерде қару болса немесе оның бар екеніне күдік туса, оқ атуға болады. Барлық жағдайларда, егер атыс қаруын қолданудың қажеті болмаса немесе өмірге қауіп тудыратын жағдайларды қоспағанда, офицер қару қолдану ниеті туралы ауызша ескерту беруі керек. Жануарлар айтарлықтай қауіп төндірген жағдайда, қарулы қызметкерлер оларды адамгершілікпен жою үшін қаруларын пайдалануға құқылы. Егер адамның өзін-өзі өлтіруге ниеттенгеніне сенімді болса, қару-жарақ офицерлері ауызша ескерту беруге міндетті емес. Барлық офицерлер қауіпті бейтараптандыру үшін орталық массаға бір рет оқ атуға, содан кейін жағдайды қайта бағалауға және қосымша оқтардың қажеттілігін анықтауға оқытылады. Алайда, егер «Кратос» операциясының төтенше жоспары іске қосылса, қарулы офицер нысананың басына, өлтіру үшін оқ атуы мүмкін, себебі стандартты бейтараптандыру оқ атуы адамға бекітілген бомбаны жарылуына әкелуі мүмкін. Барлық жағдайларда офицер оқ ату туралы шешімді өзі қабылдайды. Алайда, ол сот алдында жауап береді және сотта өз әрекеттерін ақтауға міндетті.

Тактикасы

Атыс қаруына қатысты оқиға туралы жедел хабар түскен кезде, АФО экипажымен жабдықталған қарулы жауап беру көлігі (АРК) жіберіледі. Оқиға орнына бірінші жеткен АФО, егер күдікті ғимарат ішінде болса, оны ұстауға тырысады, ал егер ашық жерде болса және дереу қауіп төндірсе, жылдам шешім ізделеді. Егер күдікті, кіруге тыйым салынған ғимараттың ішінде болса, АФО, егер арнайы кіру қажет болмаса немесе күдіктінің ниеті терроризммен байланысты болмаса, ғимаратқа шабуылдайды. Егер ғимаратқа арнайы кіру қажет болса немесе террористік мақсат байқалса, арнайы қару офицерлері ғимаратқа шабуыл жасауға тырысады. Ішкі істер министрлігінен (ИІМ) рұқсат күтіп, АРК офицерлері ішкі және сыртқы кордонды ұйымдастырады. Ішкі кордон қарулы офицерлерден, ал сыртқы кордон қарусыз офицерлерден тұрады, олар азаматтардың кіруіне және оқиға орнына көліктердің өтуіне кедергі келтіреді. Атыс кезінде жарақат алу қаупін болдырмау үшін, жақын маңдағы адамдар эвакуацияланады немесе өздерінің қауіпсіздігі үшін үйлерінде қалып қоюлары ұсынылады. Жедел жәрдем қызметтерімен байланыс орнатып, операцияны жоспарлайтын және үйлестіретін басқару орталығы құрылады, сондай-ақ жақын жерде жылжымалы асхана ұйымдастырылады. Полиция «Алтын-Күміс-Қола» командалық құрылымын қолданады: «Алтын» командирі – жақын жердегі полиция бөлімшесінен оқиғаны жалпы бақылайтын жоғары шенді офицер, «Күміс» командирі – оқиға орнындағы басқару орталығынан оқиғаны бақылайтын офицер, ал «Қола» командирі – оқиғаға мүмкіндігінше жақын болатын офицер. Рұқсат беруге құқылы офицердің шені инспектор немесе одан жоғары болуы керек. Әуежайларда, атом электр станцияларында, күзету міндеттерін орындағанда және белгілі бір аймақтарда қарулы жауап беру көліктерінде жұмыс істегенде, жеке тапанша тасымалдауға «Тұрақты рұқсат» беріледі. Солтүстік Ирландия полиция қызметінің барлық қызметкерлері күнделікті жұмысында жеке тапанша тасымалдауға құқылы және оны қызметтен тыс уақытта да тасымалдай алады. Барлық полиция бөлімшелерінде жартылай автоматты карабин сияқты басқа қару түрлерін қолдану үшін қосымша оқыту және рұқсат қажет. Жартылай автоматты карабиндер қарулы жауап беру көлігінің багажындағы құлыпталған қару сақтау қоймасында сақталады. Жартылай автоматты карабин қолдану туралы шешім АФО-ның қарауына беріледі, өзін-өзі қорғау үшін немесе қажет жағдайда. Алайда, егер қолданылған күш салдарынан адам қаза болса, Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенциясы «күшті тек қана қажет болған жағдайда қолдануға» рұқсат береді. Сондықтан қару офицерлері қаруларын тек «өмірге төнетін қауіпті тоқтату үшін» ғана қолдана алады. ACPO саясатында қарудың «қолданылуы» қаруды адамға бағыттауды және оны (қасақана, абайсызда немесе салғырттықпен) оқтап жіберуді қамтиды. Англия мен Уэльстегі күш қолдану ережелеріне сәйкес, әрбір офицер сотта өз әрекеттерін негіздеуге міндетті.

Өрт сөндіру қаруларының барлау бөлімі

Қарулы қылмыстың жоғары деңгейі тіркелген кейбір полиция күштері қарулы қылмыстар туралы, сондай-ақ оларға ұшырауы мүмкін қоғамның белгілі бір топтары туралы мәліметтер жинау үшін қаржылық тергеу бөлімін (ҚТБ) құрды. Ең белгілі ҚТБ-ның бірі – Метрополитен полициясының «Тридент» және «Трафалгар» операциясы. Бұл операция бастапқыда қара нәсілді қоғамға қатысты қарулы қылмыстарды тергеумен айналысты, бірақ кейіннен барлық оқ ату оқиғаларын тергеуге дейін кеңейтілді. ҚТБ сонымен қатар атыс қаруына қол жеткізе алатын белгілі қылмыскерлерді анықтау жұмыстарын жүргізеді.

Өрт сөндіруші офицердің түрлері

Уәкілетті қару-жарақ офицері өз полиция күшінің стандартты қаруын пайдалану және жауынгерлік медицина, соның ішінде оқ жарақатын емдеу бойынша оқытылады. Олар сондай-ақ Қарулы Жауап беру Көліктерін басқарады. АФО полиция қару-жарақ офицерлерінің көпшілігін құрайды. Арнайы қару-жарақ офицерлері АФО ретінде біліктілік алып, арнайы қару, жақын қорғау, тактикалық медицина, тактикалық кеңес беру, полицияны жоғары деңгейде жүргізу немесе полиция қаруын оқыту сияқты нақты бір сала бойынша қосымша оқудан өтеді және көбінесе кепілге алынған жағдайда ғимаратқа шабуыл жасайтын қарулы офицерлер болып табылады. SFO енді Лондонда жоқ, оның орнына CTSFO қолданылады. Терроризмге қарсы арнайы қару-жарақ офицерлері – Ұлыбританияның террористік шабуылдарға бейім аймақтарында орналасқан элиталық офицерлер. Олар жарылғыш заттарды қолданып кіру (EMOE) және тікұшақтан тактикалық шабуыл жасау сияқты жаңа тактикалар бойынша оқытылған. Тактикалық мылтық офицерлері – 2012 жылғы Олимпиада ойындары сияқты операциялық немесе қоршау сияқты жағдайлық тапсырмалар кезінде қолданылатын мамандандырылған полиция мергендері. Бас қорғау офицері (PPO) – қорғау топтарына жауапты офицерлер. Бұл қорғау офицерлері BBC телесериалы "Bodyguard" арқылы кеңінен танылды.

Атыс қарулары мен жабдықтары

Қызметтегі атыс қарулары мен жабдықтары полиция органдарының жекелеген басшылары мен қызметкерлерінің өздеріне қажетті жабдықтарды таңдау еркіндігіне байланысты әртүрлі болады. Қаруланғанмен, АФО-лар стандартты телескопиялық немесе қатты таяқ, CS/PAVA әрекетсіздендіру спрейі және қызметтік белбеуде Speedcuffs тасымалдайды. Стандартты пышақтан қорғайтын жилет орнына, АФО және СФО-лар оқтан жоғары қорғаныш беретін баллистикалық жилет киеді. Қарусыз қызметкерлер сияқты бір TETRA радиосының орнына, АФО-лар екі радио тасымалдайды, олардың біреуі қызметтік жиілік үшін, екіншісі – осы міндеттегі басқа қарулы қызметкерлермен байланысу үшін. Радио құралдары офицердің қаруын ұстауын тоқтатпау үшін арнайы бейімделген. SFO-лар отты кешіктіретін жамылғыны, сондай-ақ "белбеу жиынтығы" бар құрал-жабдықтарды киюі мүмкін. 1990 жылдардың басында көптеген қызметтерде офицерлер бұрынғы ашық көк түстің орнына ақ көйлек кие бастады. Көптеген қызметтерде АФО-лар қара түсті поло жейде және қара шалбар киеді. АФО және СФО-лар көбінесе PASGT үлгісіндегі баллистикалық кәдімгі шлемдерді, қалпақ немесе күзетші шлемін емес киеді. Полицияға берілген атыс қарулары жартылай автоматты режимде ғана оқ атуға бейімделген.

Ұлыбританиядан тыс қару-жарақ бөлімшелері

Полицияның арнайы қару-жарақ бөлімдері шетелдік құқық қорғау органдарында кездеседі, онда офицерлер қару-жарақтарын үнемі тасып жүреді. Бұл бөлімшелерге қару-жарақ, жабдықтар және дайындық жағынан қарапайым офицерлерге қарағанда артық мүмкіндіктер беріледі. Шетелдік қару-жарақ бөлімдері күнделікті қару-жараққа байланысты оқиғалармен айналысуға арналмаған, себебі оларға қару-жарақ тасып жүретін офицерлер жетеді. Мұндай бөлімшелер көбінесе тек қару-жарақпен байланысты оқиғалардың сипаты ерекше жағдайларды талап ететін кезде ғана шақырылады. Ал Ұлыбританиядағы қару-жарақ бөлімдері қару-жараққа байланысты барлық оқиғаларға жауап береді, өйткені Ұлыбритания полициясы (Солтүстік Ирландиядан басқа) әдетте қаруланбайды. Жаңа Зеландия полициясы да Ұлыбритания сияқты офицерлердің қару-жарақтарын күнделікті тасымалдауына тыйым салды және ел бойынша қарулы қылмыскерлерге қарсы күресу отрядтарын құрды. Алайда, Жаңа Зеландия полиция қызметкерлері әлі де қару-жарақ тасымайды, бірақ оларға қару-жараққа жеңіл қолжетімділік пен оқыту ұсынылуда, бұл отрядтардың рөлін азайтуда. Тактикалық бөлімшелерге Ирландияның Гарда ТЖКБ және Австралия полициясының тактикалық топтары жатады. АҚШ-та «Арнайы қару-жарақ және тактика» (SWAT) деп белгілі тактикалық бөлімшелер бар.