Кіріспе

Дене қозғалысына кедергі келтіру – адамның дене қозғалысының еркіндігін қасақана шектеу немесе оған тосқауыл қою.

Негізгі әдістер

Көбінесе, қол, аяқ, арқан, тізбек, бау немесе түзету жилеттері сияқты байланыстыруға арналған заттар қолданылады. Балама ретінде, қарусыз жекпе-жек әдістерінен немесе жартылай әскери өнерден туындаған түрлі қол құлыптары адамды шектеу үшін жиі пайдаланылады, оларды көбінесе жаттығудан өткен полиция қызметкерлері немесе түзету мекемелерінің қызметкерлері қолданады. Аз болса да, буын құлыптары мен бекіту әдістері де қолданылуы мүмкін.

Британдық полиция қолдануы

Британдық полиция қызметкерлеріне, егер оларды қолдану бойынша оқытылған болса, қол және аяқ тұтқындағыштарын пайдалануға рұқсат беріледі. Полиция басшыларының қауымдастығы белгілеген нұсқауларға сәйкес, тұтқындағыштар тек тасымалдау кезінде зорлық көрсетіп жатқан адамдарға ғана қолданылуы керек, олардың қол-аяқтарын шектеу арқылы соққылау және тебу қаупін азайтуға болады. Тұтқындағыштарды сақтауға арналған қалталар көбінесе қызметтік белбеуде, ал кейбір жағдайларда полиция машиналарында тасымалданады.

Медициналық шектеулер

1998 жылы АҚШ-та жүргізілген сауалнама күтім ортасында шектеу шараларымен байланысты шамамен 150 өлім жағдайы тіркелгенін көрсетті (Weiss, 1998). Мұндай өлім-жітім жағдайлары кейде белгілі бір үлгімен қайталанады. АҚШ-тағы балаларға күтім жасайтын мекемелерде шектеу шараларымен байланысты 45 өлім жағдайы зерттелді, олардың 28-і тік жатқан күйде болған. Оқу бағдарламаларын бағалау, көбінесе, қағида емес, ерекшелік болып табылады. Көптеген күтім қызметкерлері физикалық шектеулерді қоса алғанда, "физикалық араласу" бойынша оқытылады, бірақ оларды практикада сирек қолданады. Қызметкерлерді физикалық араласуға оқыту күтімшілердің сенімділігін арттыратыны қабылданған.

Жапония

Жапон заңдары психиатриялық ауруханаларға науқастар өздеріне зиян келтіру қаупі болған жағдайда ғана оларды шектеуге рұқсат береді. Заң сондай-ақ, белгіленген психиатр шектеулерді қолдануға келісімін беруі және жағдай өзгергенін анықтап, науқасты шектеуден босату қажеттігін бағалау үшін науқасты кем дегенде 12 сағат сайын тексеруі керек деп айтады. Бірақ шындығында, жапондық психиатриялық ауруханалар жиі және ұзақ мерзімге шектеулер қолданады. Жапондық психиатриялық ауруханалар науқастарды басқа елдердегі ауруханаларға қарағанда әлдеқайда ұзақ уақыт бойы шектеуде ұстайды. Жапониядағы 11 психиатриялық ауруханада 689 науқас арасында жүргізілген сауалнама бойынша, физикалық шектеуде өткізілген орташа уақыт 96 күнге жетеді. Ал көптеген дамыған елдерде бұл көрсеткіш көбінесе бірнеше сағаттан ондаған сағатқа дейін құрайды. Жапондық психиатриялық ауруханаларда дене күшімен шектеуге алынатын адамдардың саны артып келеді. 2014 жылы 10 000-нан астам адам шектелді, бұл ең жоғары көрсеткіш және он жыл бұрынғы көрсеткіштен екі еседен астам. Бұл өсімнің бір бөлігі деменциямен ауыратын егде жастағы науқастардың көбеюімен байланысты деп есептеледі. Осыған байланысты, Жапонияның Денсаулық сақтау, Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігі қарттарға арналған күтім үйлеріндегі ережені қайта қарап, дене шектеулеріне қатысты талаптарды күшейтті. Бұл өзгерістер 2018 жылдың 1 сәуірінен бастап күшіне енеді. Олардың салдарынан қаза болған жағдайлар тіркелді, соның ішінде 2017 жылы Жаңа Зеландиядан келген ассистент-тіл оқытушысы Келли Савидж қаза болды.

Ұлыбритания

Миллфилдс хартиясы – фронт желісіндегі денсаулық сақтау қызметкерлеріне барлық бетіне қарай (жатып) шектеу шараларын оқытуды тоқтатуға бағытталған электрондық хартия. 2013 жылы Ұлыбритания үкіметі психиатриялық мекемелерде мұндай техникаларды тыйым салуға бейім екенін мәлімдегеніне қарамастан, 2017 жылға қарай Ұлыбританиядағы психиатриялық мекемелерде шектеулердің қолданылуы артты. Бетіне қарай шектеу шаралары әйелдер мен қыздарға қарағанда ерлерге сирек қолданылады. 58 психикалық денсаулық сақтау трастының 51-і басқа техникалар тиімді болғанда да, қажетсіз шектеулерді қолданады. Шекеулерге қарсы ұйымдар: Mind және Rethink Mental Illness. YoungMinds және Agenda шектеулердің "қорқыту және қорлау" екенін, ал пациенттерді, әсіресе бұрын физикалық және/немесе сексуалдық зорлық-зомбылықтан зардап шеккен әйелдер мен қыздарды "қайта травматизациялайтынын" мәлімдейді. Бұл қайырымдылық ұйымдар денсаулық сақтау министрі Джереми Хантқа ашық хат жолдады, онда "әйелдер мен қыздарға қатысты тәуекелдегі альянс" ұйымының мәліметтері көрсетілді, соның нәтижесінде кейбір психиатриялық мекемелерде пациенттер жүйелі түрде шектеуге алынады, ал басқалары пациенттерді тыныштандыру немесе өз-өзіне зиян келтіруін тоқтату үшін физикалық емес әдістерді қолданады. Хатта психикалық мәселелері бар әйелдердің жартысынан астамы зорлық-зомбылықтан зардап шеккені, шектеу шаралары физикалық зиян келтіруі мүмкін, құрбанды қорқытып, қорлауы мүмкін екені айтылады. Шекеу, әсіресе бетіне қарай шектеу шаралары, бұрын зорлық-зомбылық пен қанауға ұшыраған пациенттерді қайта травматизациялауы мүмкін. "Психиатриялық мекемелер ең осал жағдайдағы адамдарға көмек көрсетуге және емдеуге арналған орта болуы керек, физикалық күштің қалыпты жағдай емес". Үкіметтік нұсқаулар бетіне қарай шектеу шараларын мүлдем қолдануға болмайды және физикалық шектеулердің басқа түрлері тек соңғы шара ретінде қолданылуы керек екенін көрсетеді. Agenda ұйымының зерттеуі психиатриялық мекемелердегі әйелдер мен қыздардың бестен бірі физикалық шектеу шараларына ұшырағанын көрсетті. Кейбір трасттар бір әйел пациентіне 12-ден астам шектеу шараларын орташа есеппен қолданды. 6%-дан астам әйелдер, шамамен 2000 адам, барлығы 4000-нан астам рет бетіне қарай шектеуге алынды. Көрсеткіштер әр аймақ бойынша әртүрлі. Кейбір трасттар шектеу шараларын мүлдем қолданбайды, ал басқалары оларды үнемі қолданады. Психикалық денсаулық мәселелерімен он жыл бойы бірнеше ауруханада және бөлімшелерде жатқан әйел пациент кейбір бөлімшелерде күніне екі-үш рет шектеуге алынғанын айтты. Agenda директоры Кэтрин Сакс Джонс трасттардың басқа да әдістер жұмыс істегенде де шектеу шараларын қолданатынын мәлімдейді. Сакс Джонс өзінің тобымен сөйлескен әйелдер бетіне қарай шектеу шараларын травматикалық тәжірибе ретінде сипаттайтынын айтады. Кейде әйелдер дәрі-дәрмектерін қабылдағысы келмеген кезде еркек медбикелер оны қолданды. "Егер сіз сексуалдық немесе физикалық зорлық-зомбылықтан зардап шеккен әйел болсаңыз, және әйелдердің психикалық денсаулық мәселелері көбінесе зорлық-зомбылықпен тығыз байланысты болса, онда қауіпсіз орта осылай болуы керек: қауіпсіз және қайта травматизацияланбау". Бетіне қарай шектеу шаралары ауыр тиеді, қауіпті, және неге олар ерлерге қарағанда әйелдерге көбірек қолданылады деген үлкен сұрақтар бар".