Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жайпурдағы ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұралық орны
UNESCO World Heritage Site in Jaipur
Жайпурдағы Жантар-Мантар – Раджастхан штатының Жайпур қаласын негізін қалаған Раджпут патшасы Савай Джай Сингх салған 19 астрономиялық құралдардан тұратын кешен. Ескерткіш 1734 жылы аяқталған. Онда әлемдегі ең үлкен тас күн сағаты орналасқан және ол ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген. Ол Қала сарайы мен Хава Махалының жанында орналасқан. Бұл құралдар қарусыз көзбен астрономиялық жағдайларды бақылауға мүмкіндік береді. Әлемдегі ең үлкен күн сағаты осында орналасқан. Ескерткіш 19 ғасырда зақымдалған. Алғашқы қалпына келтіру жұмыстары Жайпур ауданының көмекші штат инженеры қызметін атқару кезінде, әуесқой астроном майор Артур Гарреттің жетекшілігімен жүргізілді.
The Jantar Mantar, Jaipur is a collection of 19 astronomical instruments built by the Rajput king Sawai Jai Singh, the founder of Jaipur, Rajasthan. The monument was completed in 1734. It features the world's largest stone sundial, and is a UNESCO World Heritage Site. It is near City Palace and Hawa Mahal. The instruments allow the observation of astronomical positions with the naked eye. It has the biggest sundial in the world. The monument was damaged in the 19th century. Early restoration work was undertaken under the supervision of Major Arthur Garrett, a keen amateur astronomer, during his appointment as Assistant State Engineer for the Jaipur District.
Атауы
Янтар атауы санскрит тіліндегі "yantra" сөзінен шыққан, ол "құрал, машина" деген мағынаны білдіреді, ал "мантар" – "mantrana" сөзінен, яғни "кеңесу, есептеу" деген мағынада. Осылайша, "Джантар Мантар" сөзбе-сөз "есептеуге арналған құрал" дегенді білдіреді.
The name jantar is derived from "yantra" a Sanskrit word, meaning "instrument, machine", and mantar from "mantrana" also a Sanskrit word meaning "consult, calculate"). Therefore, Jantar Mantar literally means 'calculating instrument'.
Құрылыс материалдары
Жергілікті тас пен мәрмәрден салынған әрбір құралдың ішінде, көбінесе мәрмәрдің ішкі қабырғасында астрономиялық шкалалар белгіленген. Ескерткіштегі құралдарды салу үшін қола тақталар, кірпіш және цемент қолданылды, ал ескерткіштің ауданы шамамен 18 700 шаршы метрді құрайды.
Built from local stone and marble, each instrument carries an astronomical scale, generally marked on the marble inner lining. Bronze tablets, bricks and mortar were also employed in building the instruments in the monument spread over about 18,700 square metres.
Теория
Ведаларда астрономиялық терминдер, уақыт өлшеу және күнтізбе туралы айтылған, бірақ ешқандай астрономиялық құралдар туралы еске алынбаған. Жантар-Мантар ескерткішінде кездесетін гномон (Санку, शङ्कु) б.з.б. бірінші мыңжылдықтағы Ведаңгаларда және Катьяяна Сулбасутралары сияқты көптеген кейінгі мәтіндерде талқыланады. Оны Хулио Кортазар Антонио Гальвестің көмегімен "Prosa del Observatorio" (Editorial Lumen: Барселона, 1972) кітабы үшін суретке түсірген.
The Vedas mention astronomical terms, measurement of time and calendar, but do not mention any astronomical instruments. The gnomon (called Śaṅku, शङ्कु) found at Jantar Mantar monument is discussed in these first millennium BCE Vedangas and in many later texts such as the Katyayana Sulbasutras. It was photographed by Julio Cortázar with the collaboration of Antonio Gálvez for the book Prosa del Observatorio (Editorial Lumen: Barcelona, 1972).