Кіріспе

Осиан (Осиян) – Батыс Үндістанның Раджастан штатының Жодхпур ауданында орналасқан ежелгі қала. Бұл Тар шөліндегі оазис. Қала – панчаят ауылы және Осян тегілінің бас кеңсесі. Ол Жодхпурдағы аудан орталығынан солтүстікке қарай, негізгі Жодхпур – Биканер тас жолынан бұрылыс арқылы орналасқан. Құрылысы жүріп жатқан Амритар-Джамнагар экспресс жолы осы қаладан өтеді. Осиан 8-12 ғасырларға жататын қираған индуист және джайнист ғибадатханаларының шоғырымен танымал. Гурджара Пратихара әулеті тұсында қала Марвар патшалығының маңызды діни орталығы болған. 18 ғибадатхананың ішінде Сурья ғибадатханасы, Сачия Мата ғибадатханасы, Катан Бавари және Махавираға арналған джайнист ғибадатханасы әсемдігімен және сәулетімен ерекшеленеді. Қала Гупта кезеңінен бастап ірі сауда орталығы болып келген. Осы мәртебесін сақтап, сонымен қатар жүздеген жылдар бойы индуизм мен джайнизмнің маңызды орталығы болды. Бірақ 1195 жылы Гор Мұхаммед әскерлерінің шабуылымен бұл мәртебе күрт аяқталды. Осиан – танымал туристік мақсат.

Тарих

Деректер Осианның өте көне қоныс екенін көрсетеді. Оның ертедегі атауларының кейбірі – Увасисала, Укеса және Апкесапур паттана. Ерте тарихында бұл ауыл брахманизмнің орталығы болған. Гупта дәуірінде түйе керуендері үшін маңызды тоқтау орны болды. Қала Пратихар әулеті үшін маңызды орталық еді. Дәстүр бойынша, біраз уақытқа тастап кетілгеннен кейін, ауылды Утпаладева (шамамен 900-950 жж.) қайта қалпына келтірген. Утпаладева джайнизмге өткен, және ауылды осы діннің орталығына айналдырған. Дегенмен, джайнизм бұл ауылда одан бұрын да болған. Сол кезде қала гүлденіп, табысқа жеткен. Өркендеген шағында жүзден астам ғибадатханасы болған. Махавира ғибадатханасының нишиінде өрілген жыландардың мүсіні орналасқан, оған Осуал джайнистері ахистатика деватас ретінде табынады. Бұл сол кездегі халықтың бір бөлігі нага тегінен шыққан болуы мүмкін деген ойға жетеді. Нагабхата II – Жодхпур маңындағы Мандордың Пратихара билеушісі болған. Нагабхата II нагаларды жеңгендіктен, оған Нагабхатта деген ат берілген болуы керек, ол «нагалардың билеушісі» деген мағынаны білдіреді. Мандор әулетінен шыққан Нарбхаттаның ұлы Нагабхатта өзінің астанасын Нагаур маңындағы Мерта қаласында орнатқан, оның ескі аты Нагапура болған. Пратихаралар осы аймақтарды нагалардан бағындырған болуы мүмкін. Джайнизмнің Нагаприягачхасы да осы бағытты көрсетеді. 1195 жылы Ғордың Мұхаммеді және оның түрік және мұсылман әскерлері қалаға шабуыл жасады. Шабуыл кезінде қала тұрғындары қашқан. Қаланың көп бөлігі мен көптеген ғибадатханалары қиратылған. Осы шабуылдан кейін тұрғындар қайта оралмаған, қала құлай бастап, қараусыз қалған. Джайнизмнің Харивамса Пуранасында Вацраджаның Сака жылы 705 (б.з. 783 ж.) билік еткені айтылады. Ол Упакесапурада (Осиан) үлкен ықпалға ие болған деп саналады, себебі 1013 (б.з. 956 ж.) жылға жататын және осы жерге қатысты Викрам Самват жазулары табылған.

Дін

Осиан халқының джин дініне көшкеніне бірнеше дәлел бар, ол аймақтың халқын өзінің табиғаттан тыс күшімен таң қалдырған Ачарья Ратнапрабхасуридің арқасы. Махавира ғибадатханасы джайнистер үшін маңызды тирта саналады. Сачия Мата ғибадатханасынан табылған 956 жылға жататын жазуға сәйкес, ол 783 жылы Гурджара Пратихара әулеті тұсында Вацараджа патша салған, бұл Батыс Үндістандағы ең көне сақталған джайни ғибадатханасы етеді. Джайни аңыздарына сәйкес, Ачарья Ратнапрабхасури (б.з.д. 457 ж.) көрнекті брахманның ұлын тірілтіп қайтарған. Осы оқиғадан кейін ауыл тұрғындары джин дініне көшіп, Освал қауымының пайда болу ортасы болған. Ратнапрабхасуридің күшіне куә болған Шамунда қадірлі джайни вегетариандық құдайға айналып, ғибадатхананың қорғаушысы болып, Махавираның бейнесіне табынғандарды қорғауға міндеттенді. Ратнапрабхасури оған Сачия Мата деп ат қойды, себебі ол Ратнапрабхасуриге Чатурмас уақытында Осианда қалуға туралық айтқан. Осиан – Махешвари және Освал джайни қауымдары үшін маңызды қасиетті орын. 783 жылы салынған (Махавира, महावीर) ғибадатханасы – Гурджара Пратихара патшасы Вацараджа салған джайнистер үшін маңызды тирта. Осылайша, Осиан және оның төңірегіндегі Нагалар джин дініне өткеннен кейін де жыланға табынуды жалғастырған сияқты, сондықтан Освал джайни қауымының индус құдайы Сачия Матаға бірдей табынуы да маңызды көрінеді. Сачия Мата ғибадатханасы да ескі әрі маңызды, ол Махавира ғибадатханасының солтүстік-шығысындағы төбеде орналасқан, бұл сол кезеңнің әлеуметтік тарихын түсінуге көмектеседі. Бұл ғибадатхананы патша "Бхимсайнның" (Бхинмал патшасының) ұлы Раджа Пундждің інісі Упалдев салған. Онда джайни ғибадатханаларына тән көптеген сәндік элементтер бар. Дегенмен, ол Сачия Матаға арналған, бірақ джайндар да мұнда ғибадат етеді, бұл да осы қалада джайни қауымының қалыптасуын түсіну үшін қызығушылық тудырады. Шингави, Байд, Бафна, Лунават, Татет, Парех, Карнават және джайни қауымының көптеген рулары Сачия Мата ғибадатханасында "Мундан санскр" рәсімін өткізеді.

Демография

2011 жылғы Үндістан халық санағы бойынша Осианда 12 548 адам тұрды, оның 6 572-сі еркек, 5 976-сы әйел болды, нәтижесінде әйелдер мен еркектер арақатынасы 1000 еркекке 909 әйелді құрады.

Көлік

Ең жақын әуежай Жодхпур әуежайында орналасқан. 61-ші мемлекеттік тас жол Осиан қаласынан өтеді. Осиян теміржол станциясы Солтүстік-Батыс теміржолының Жодхпур-Джайсалмер бағытында жайғасқан. Астонфилд бұл қасиетті қаладағы алғашқы өнеркәсіп болып табылатын бес мегаватттық (МВт) күн электр стансасын құрылысын аяқтады.