Кіріспе

Эркленц ( ) – Германияның батысындағы Рейн аймағындағы қала. Ол Мёнхенгладбахтың оңтүстік-батысында, Кельн жазығының солтүстік жиегінде, Төменгі Рейн аймағы мен Төменгі Мёз арасында, ортасында орналасқан. Бұл 44 000-нан астам халқы бар орташа өлшемді қала және Солтүстік Рейн-Вестфалия жеріндегі Хайнсберг ауданының ең ірі қаласы. Қаланың 1000 жылдан астам тарихы мен дәстүрі болғанымен, 2006 жылы RWE Power компаниясына тиесілі Гарцвайлер II қоңыр көмір кенішіне орын беру үшін қаланың шығыс бөлігі бұзылды. Кеніштің 2045 жылға дейін жұмыс істеуі жоспарлануда. Осының салдарынан он ауылдың бес мыңнан астам тұрғыны қайта орналастырылды. 2010 жылдан бері Пеш ауылының ең шығыс тұрғындары көшіп кетті, көпшілігі Кукховен және Эркленц Норд аймақтарындағы Иммерат және Боршемих жаңа ауылдарына қоныс аударды.

Бейнелеу

Бұл аймақ, Жюлих-Зюльпих Бордесінің көлбеу және жақсы жазық даласымен сипатталады, оның құнарлы лесс топырақтары негізінен ауыл шаруашылығына пайдаланылады. Аудандық округтің 20 пайызын елді мекендер мен жолдар алып жатыр, ал орманды жер 2 пайыз ғана. Вахненбуш – ең ірі, біртұтас орманды аймақ, ол Тенхольт қаласының оңтүстігінде орналасқан. Солтүстікте Борде төменгі Рейн жазығының бөлігі – Швальм-Нетте платосының ормандары мен су жолдарына ауысады. Батыста, қаланың алыс жағында Рур қазандығы жатыр, оның бір бөлігі Баал Риделланд құрамына кіреді. Онда өзендер төбелер мен аңғарлардың алуан түрлі ландшафтын жасаған. Шығысында Кукум мен Кейенберг маңында Ниерс өзенінің бастауы орналасқан. Оңтүстікке қарай жер Жакерат лесс жотасына қарай көтеріледі. Ең төменгі нүкте теңіз деңгейінен (NN) төмен (солтүстік-шығыста Ниер аймағында және оңтүстік-батыста Офовер диірменінің жанында) орналасқан, ал ең биік нүкте NN-ден жоғары (оңтүстікте Хольцвайлер/Иммерат маңындағы округ шекарасында).

Климат

Климатқа Атлантикалық мұхитының Жылы ағысы теңіз және континенттік климаттардың тоғысқан жерінде әсер етеді. Басым желдер оңтүстік-батыстан соғады және жыл бойы жауын-шашын болады. Жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен , мұнда тамыз ең ылғалды, ал қыркүйек ең құрғақ ай. Жаздар жылы, қыстар жұмсақ. Шілдеде орташа температура 19 °C (66 °F), ал қаңтарда 3 °C (37 °F) құрайды. Ең төменгі температурасы 0 °C (32 °F) төмен болатын суық маусымның ұзақтығы 60 күннен кем, 25 °C (77 °F) жоғары температурасы бар жазғы күндердің саны орташа есеппен 30-ға жетеді, күндізгі температурасы 30 °C (86 °F) және түнгі температурасы 20 °C (68 °F) болатын қосымша сегіз "тропикалық" күн бар, ал орташа есеппен 20 күн күркіреген дауылдар болады. Көктемнің басталуы, вишня, алма және алмұрт ағаштарының гүлденуінен есептелінеді, 29 сәуір мен 5 мамыр аралығында болады. Қысқы бидай жиналысымен басталатын шілде айының 10-16 аралығында жазғы маусым басталады.

Геология

Эркеленц Бөрде – Юлих Бөрдесінің ең солтүстік бөлігі және осы аймақта орташа қалыңдығы он бір метрден асатын лесс платосынан тұрады. Оның астында Рейн және Мез өзендері арқылы келген негізгі мұз дәуірі террасасының қиыршықтары мен құмдары жатыр. Кей жерлерде лесс ішінде, 20-ғасырға дейін жер астындағы шахталар мен галереялар арқылы әк алу үшін қазылған марль линзалары кездеседі. Үшінші кезеңде Эркеленц қыраты геологиялық жарылымдар бойымен қалыптасқан. Қыраттың шығысында Венло бұзылысы (Шолле) блогы, батысында Рур Шолле, оңтүстігінде Эрфт Шолле және Джакерат қыраты орналасқан. Қыраттың шағын бөлігі Вассенберг қыратының құрамына кіреді. Жер астында үшінші кезеңге тән қоңыр көмірдің және карбон кезеңіне тән қара көмірдің қалың қабаттары бар. Эркеленц қыраты Кельн жазық аймағының сейсмикалық белдеуіне жатады.

Елтаңба

Герб көлденең бөлінеді. Жоғарғы бөлігі көк түсті, және онда Гелдерс герцогтігінің алтын арысы (Гелдерн) бейнеленген. Ақ түсті төменгі бөлігінде қызыл шалғы, сондай-ақ Гелдерн гүлі деп те аталады. Герб осы герцогтікпен ғасырлар бойғы байланысты көрсетеді. Қалқандағы түстер қаланың түстеріне – көк және ақ – айналды.

Алдын ала және ерте тарихы

Бұрынғы және Жаңа тас дәуіріндегі кремний кескіш орындары бүкіл қазіргі аудан бойынша табылды. Лёвениктің солтүстігінде, Хаберг үйінің жанында ұлттық деңгейде танымал орын бар. 1990 жылы Кюкховеннің жанында сызықтық қыш ыдыс мәдениетіне жататын және б.з.б. 5100 жылдары салынған ағаш құдық табылды. Бұл оны әлемдегі ең көне ағаш құрылымдарының бірі етеді. Ескі Еркленц ауылының солтүстігінде, қазіргі Мариенвег жолында, көптеген қираған алаңдардың солтүстік-батысында үш өртеу қабірі (Brandgräber) орналасқан. Рим кірпіштері, гипокауст кірпіштері және сынықтар қалалық әкімшілік ғимаратының оңтүстігіндегі базардан алынған. Осы жерде, оңтүстік-батыс бұрышында және Рим-католик шіркеуінің шығысында 300-500 жылдарға жататын ерте франк кезеңінің мұздық тастармен қоршалған құмыра қабірлер табылды. Базардың оңтүстік және оңтүстік-шығыс жиегінде Каролинг дәуіріндегі Бадорф керамикасы стиліндегі дөңгелек құмыралар да табылған. 1906 жылы Клейнбусларда біздің заманымыздың 3-ші ғасырының басындағы римдік Юпитер бағанасы табылды. Еркленц жылнамашысы Матиас Боукс 16-шы ғасырда былай деп жазды: "Орта ғасырларда бұталар тазаланып, топырақ құнарлы егістікке айналды, сондықтан қатал даладан астыққа толы жер және жалпы алғанда, желді жұмақ құрылды". Матиас Боукс тұрғысынан алғанда, орта ғасыр – 8-ші ғасыр, бұл Каролинг империясының пайда болуымен сәйкес келеді. Қазіргі католик шіркеуінің астында франк және орта ғасырлық қабірлер, қандай да бір мүліксіз, сондай-ақ Бадорф керамикасы мен рим кірпіштерінің сынықтары табылды.

Атаудың шығу тегі

Көпшілік пікір бойынша, Еркленц атауы гало-роман тіліндегі (i)акум типті жер-атаулар тобына жатады. Осы көзқарасқа сәйкес, қала атауы алғаш рет 966 жылы Ұлы Оттонның мөрімен бекітілген құжатта герклинце деп тіркелген, ол fundus herculentiacus: Геркуленцийдің иелігінен (Геркуленцийдің жерінен) шыққан. Жеке есімнің бастапқы сипатынан Herculentiacum бейтарап есімге айналған. Дегенмен, римдік дәуірден франк дәуіріне дейінгі үзіліссіз қоныстану дәлелденбеді. Сондықтан, атаудың римдік емес, ескі жоғары неміс тіліндегі шығу тегі де болжанады, онда linta сөзі – липа ағашын білдіреді. 1118 жылы бұл жердің атауы соңымен Эрклензе болып қалыптасты.

Қожалық

966 жылғы 17 қаңтарда Аахендегі Мария абаттығына (Marienstift zu Aachen) лотарингиялық граф Иммомен жасалған алмасу шарты бойынша Мюльгаудағы Эремфрид графтығындағы Эркленц және оның көршісі Острих елді мекендері берілді. Император Оттон Ұлы бұл алмасуды Аахендегі императорлық мәжілісте (Hoftag) жоғарыда аталған құжатта растады. Осыдан бастап абаттық Эркленцтегі және айналасындағы ауылдардағы барлық иеліктің иесі болды, бірақ аумақтық билік графқа жүктелді. Кейіннен абаттыққа тиесілі иеліктер провист және шаптер арасында бөлісті. Шаруашылықтар тәуелсіз басқарылмады, олар жалға берілді. 1803 жылы Франция Рейнланд аймағында секуляризация енгізгенге дейін ғана абаттық осы меншік құқықтарынан айырылды.

Қалалық құқықтар

1326 жылы Гелдерс графы Реджинальд II-ден Эркленц қала құқығын алды, бұл туралы Маттиас Баукстың қала жылнамасында жазылған. Бірақ қала құқығын растайтын ешқандай құжат жоқ, сондықтан белгілі бір күні болған жоқ, керісінше, қалаға айналу процесі көп жылдарға созылған, мүмкін 14 ғасырға дейін жалғасқан. Дегенмен, 1331 жылға қарай қазылар мөрінің болуы және 1343 жылдың 1 желтоқсанында Эркленцтің Гелдерс қалалық мәжілісіне қатысқаны бұл пікірге қарсы келеді. 1359 жылы бір құжатта Эркленц Гелдерс қаласы ретінде сипатталған, сонымен қатар Эркленцте билік құқығы болған. Олар Киелі Рим империясы тағайындаған адвокаттар болып, сот жүргізу, сауданы қорғау және әскери басқару құқықтарына ие болған. 1339 жылы император Людовик Бавариялық Рейнальд II тұсында Гелдерс герцогтігін құрды.

Қаланың конституциясы мен басқаруы Гелдерс қалаларының басқа қалаларымен үйлесімді болды. Қаланың және округтің байлығына ие болуы тиіс жеті судья (Шёффен) және он кеңесші қала әкімі (Штадтбюргермейстер) және округ әкімі (Ландбюргермейстер) лауазымдарына бір жылдық мерзімге екі үміткерді ұсынды, бірақ олар тек қала басқаруын жүзеге асыратын судьялармен сайланды, ал кеңес тек өкілдік функцияларды атқарды. Қала мәртебесіне ие болғаннан кейін көп ұзамай, оның кірпіштен жасалған бекіністерін салу жұмыстары басталды. Бұл, әдетте, қоныстарды қорғау үшін ежелгі заманнан бері қолданылып келген қарапайым қамалдардан тұрды. Қала 1349 жылға дейін құжатталмағанмен, Пангель бойындағы қамалдың қорғауында дамыған, ол ең көне аталған көше (1398 жылғы "деме Пандаледе") қаланың жанында орналасқан. Жақын жердегі Йоханнисмаркет (ескі базар, 1420) және қазіргі Markt ("базар") деп аталатын алыс алаң, бұрынғы "niewer mart" (жаңа базар, 1480) деп аталған, сондай-ақ айтылған. Сонымен қатар, қамал қала қабырғасының ішінде салынған, сондықтан ол 1326 жылы қала құқығын алған кезде болған болуы керек. Қорғалмаған жердің қала мәртебесіне ие болуы да ықтимал емес. Соңында, алғашқы және ең мықты қала қақпасы – Брюк қақпасы (Брюктор, Брюкштрассе) 1355 жылы Роермондтан Эркленцке дейін созылған және Теодор Кёрнер жолы, Мюленштрассе және Ваккерат арқылы Кельнге дейін жалғасқан Кельн әскери жолында (Кёльнер Геррбан) салынды. Гелдерс герцогы Реджинальд II-нің ұлы Эдуард пен оның үлкен ағасы Реджинальд III-нің қарсыласы арасындағы жанжал кезінде, баласыз Эдуард сол жылы Баесвайлер шайқасында, әйелінің ағасы, Юлих герцогы Вильгельм II-нің жағынан Брабант герцогы Венцеслав I-ге қарсы шайқаста қаза тапты. Сол жылы оның ағасы Рейнальд III да мұрагерсіз қайтыс болғаннан кейін,

Эркленцте бекіністерді салу жергілікті билеушілердің стратегиялық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жылдамдатылды. 1416 жылы Реджинальд IV Гелдерс тұсында қаланың екінші жағында Брюк қақпасының (Брюктор) қарсысында Маар қақпасы (Маартор, Аахенер-штрассе) салынды. 1500 жылы қала қайтадан Карл Эгмондтың қолына түсті, Гелдерс мұрагерлік соғыстарын Венло шартымен аяқтады. Қала енді Гелдерс герцогтігімен бірге испандық Габсбург үйінің құрамына кірді және испандық Нидерландының бөлігі болды.

Дегенмен, елге тұрақты бейбітшілік оралмады және қала бірнеше рет эпидемияларға ұшырады. 1580 жылы обадан қала толығымен босады. 1607 жылы испан-голландия соғысы кезінде голланд әскерлері қаланы басып алып, тонады. 1610 жылы Эркленцтің Жеңіс соғысы кезінде сәтсіз қоршаудан кейін, француз патшасы Людовик XIV әскері, Кельн архиепискобының әскерлерімен одақтасып, 9 мамыр кешкісінде қаланы алуға мүмкіндік алды. Француз-голландия соғысы кезінде болған бұл шабуыл жаңадан ойлап табылған зеңбіректерді пайдаланып төртінші шабуылда ғана сәтті аяқталды, нәтижесінде төрт қақпаның екеуі құлады. Сол күні қала бекініс ретінде тоқтатылды. Шабуылдаушылардың 400-і қаза тапқан, ал қорғаушылардың тек алтысы ғана қаза тапты. Басқыншылар қала тұрғындарынан қабырғаларды бұзуды талап етті және Нидерландыға еркін өтуге кедерес келтірген Беллинговен мен Орет қақпаларын жарылқады. Испания мұрагерлік соғысында 1702 жылы Эркленцті пруссиялық әскерлер басып алды және 1713 жылға дейін олар кетпеді. 1714 жылы Утрехт шартында Юлих герцогы Иоанн Вильгельм мен Пфальц курфюрстігіне (Пфальц Нойбург) Эркленц берілді; қала оған 1719 жылға дейін құрмет көрсетпеді. Осылайша қала Гелдерс жоғарғы ауданымен ғасырлар бойғы байланысын жоғалтты. 1727 жылдан 1754 жылға дейін Эркленц аумағы (Herrlichkeit Erkelenz) Фрайхерр фон Франкенге кепілге берілді. 1815 жылы Ватерлоо шайқасында Наполеон жеңілгеннен кейін Пруссия королі жаңа жер иесі болды. 1818/19 жылдары құлаған қала қабырғалары мен қақпалары бұзылды. Қабырғалардың орнына қазіргі төрт бульвар көшелері салынды, олардың әрқайсысы тараптарына қарай аталды. 1816 жылдан 1972 жылға дейін Эркленц Эркленц ауылдық округінің (Kreis Erkelenz) орталығы болды.

Индустрияландыру

1825 жылы Ратибордан Андреас Полке қалаға көшіп келіп, штифт фабрикасын ашты. Аахен маңындағы аймақ сол кезде осы саудада жетекші болды. 1841 жылы Полке фабрикасында 73 жұмысшы жұмыс істеді, олардың 36-сы 14 жасқа дейінгі балалар еді; мектеп жасындағы балалар үшін ол фабрика мектебін ашты. Эркленцте штифттер шамамен 1870 жылға дейін жасалды. 1852 жылы Эркленц Аахен–Менхенгладбах темір жолына қосылды және жолаушылар стансасымен қатар, маршаллдық жолдар, дөңгелек және айналмалы платформасы бар жүк стансасы да салынды. Эркленц стансасына көлік ағынының артуы қаладан радиалды шығатын төрт жолды шаусси стандартына дейін жаңартуды қажет етті, ал келесі онжылдықтарда қаланың қазіргі Кёльнер Штрассе бойымен ортағасырлық қала шекарасынан тысқары қарай дамуына әкелді. 19 ғасырда қолмен тоқу – айналасындағы ауылдардың басты қызметі болды. Эркленцтегі өнеркәсіптік дәуір мата жасау үшін механикалық тоқу станоктарының енгізілуімен басталды. 1854 жылы қазіргі Parkweg-те I. B. Oellers-тің Rockstoff фабрикасы құрылды; бұл механикалық тоқу фабрикасы болды, онда кейде 120 жұмысшы және 20 сатушы жұмыс істеді. 1872 жылы Карл Мюллердің механикалық плюш тоқу фабрикасы (Кёльнер Штрассе мен Генрих Янсен Вег бұрышында) салынды; ол Эркленцте 60 қол тоқымашыны және Берг және Рён аймақтарында 400-ді негізгі Эркленц операциясы үшін жұмысқа алды. 1897 жылы Нойсер Штрасседе Халкур тоқыма фабрикасы ашылды, онда 1911 жылы 67 ер және 22 әйел жұмысшы жұмыс істеді. Қаланың өнеркәсіптік дәуірге енуі 1897 жылы өнеркәсіптің алға басушысы Антон Ракидің Халықаралық бұрғылау компаниясының (Internationaler Bohrgesellschaft) бас кеңсесін Эркленцке көшірген кезде болды. Бұл орынды таңдауда Рур аймағы мен Аахен көмір кеніне қолайлы теміржол байланысы маңызды фактор болды. Келесі жылдары өнеркәсіп жұмысшылары мен инженерлер Эркленцке ағылып келді, тұрғын үй тапшылығы туды, бұл жағдайды тек қайырымдылық құрылыс қоғамын құру арқылы шешуге болады. Қала орталығы мен теміржол желісі арасында «Каир» деп аталатын жаңа аудан пайда болды (айтылуы: Ка-и-ро), көптеген үйлердегі шетелдік сияқты кішкентай мұнараларға байланысты осылай аталды. 1909 жылы бұрғылау фирмасында 50 қызметкер және 460 жұмысшы жұмыс істеді. 1916 жылы соғыс жылдарында оның 1600-ға жуық қызметкері болды. 1898 жылдың 10 мамырында базар алаңында император Вильгельм I-нің қола мүсіні орнатылған кезде, Ракидің бастамасымен доға шамдарымен электр жарығымен жарықтандырылды. Бұл Эркленцтегі қоғамдық кеңістікке электр жарығын енгізудің бастапқы қадамы болды. Сол жылы Бахнхофштрасседе (қазіргі Кёльнер Штрассе) алғашқы көше шамдары орнатылды және алғашқы электр энергиясы үйлерге жеткізілді. Gründerzeit үйлерінің фасады ғасыр басындағы дамудың куәсі. Келесі екі онжылдықта қала қазіргі Бернхард Хан Штрасседегі су тартқыш стансасын, шақырымдармен көрінетін су мұнарасын, электр стансасын, мал сою зауатын, жүзу бассейнін және Südpromenade-дегі гимназияға арналған үлкен мектеп ғимаратын салды. Астық құю фабрикасы, сыра зауыты, мал азырақтау зауыты және сүт зауыты ауыл шаруашылығы үшін жаңа мүмкіндіктер ашты. 1910 жылы Арнольд Копе бұрынғы Карл Мюллер плюш тоқу фабрикасында кендерге көмір вагондарын жасау үшін инженерлік шеберхана салды. 1916 жылы Фердинанд Класен операцияны қабылдады және 1920 жылы Бернхард Хан Штрасседегі осы фирмадан 200-ге жуық жұмысшыны жұмыспен қамтитын Эркленц инженерлік фабрикасын (Erkelenzer Maschinenfabrik) құрды.

Дүниежүзілік соғыс және соғыс аралығы

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жергілікті экономика да тоқтап қалды, себебі әскерге шақыру, теміржол арқылы әскер мен соғыс жабдықтарын тасымалдауға басымдық берілді, сондай-ақ қала арқылы өткен үлкен әскер контингенттерінің талаптары. Еңбек күшінің жетіспеушілігін азайту үшін 1915 жылы Халықаралық бұрғылау компаниясының жерінде орналасқан тұтқын лагерінде ұсталған, негізінен ресейлік әскери тұтқындар, ауыл шаруашылығында жұмыс істеді. Соғыс кезіндегі металлқа деген қажеттілікті қанағаттандыру үшін қала тұрғындары тиісті құрал-жабдықтарынан бас тартуға мәжбүр болды, ал шіркеу өтемақыға ие болмай, өз қоңырауларының бір бөлігін беруге мәжбүр болды. Соғыста 142 Эркленц тұрғыны қаза тауып, тағы 155 адам жарақат алды, олардың кейбіреулері ауыр жарақат алды. Осы соғыстан кейін, сонымен қатар Германия империясының құлауымен бірге, 1918-1926 жылдар аралығында мұнда 2000 сарбаз орналасты. 1919 жылдың 19 қарашасына дейін француз әскерлері, содан кейін 1919 жылдың 1 желтоқсанынан бастап бельгиялық әскерлер орналасты. Нейсер-штрассе және Тенхольтер-штрассе көшелерінде әскерлерге арналған барақтар салынды, сонымен қатар Freiheitsplatz, Graf Reinald Straße және Glück auf Straße көшелерінде офицерлер мен сержанттар үшін пәтерлер салынды. Соғыстың басында алтын мен күмістен бас тарту қажет болды және алтын стандарты қағаз ақшамен ауыстырылды, барлық тауарлардың бағасы күрт өсті, командалық экономикаға қарамастан, қағаз ақша бағасы қолжетімсіз болды, сондықтан қағаз ақша қоры таусылды және коммуналдық билік органдарына өз қағаз ақшаларын басып шығаруға рұқсат берілді. 1921 жылы қалада 50 және 75 пфеннигтік құны бар, жалпы құны 70 000 маркаға жететін шұғыл ақша басылды. Бұл төтенше валюта ішінара айналысқа енді, бірақ 1922 жылы қайта алынды. 1923 жылдың қаңтарында француздар мен бельгиялықтар өз елдеріне көмір мен болат алып оралу үшін Рур аймағын басып алғанда, пассивті қарсылық болды, кейіннен ол Рур шайқасы (Ruhrkampf) деп аталды. Эркленцте бұл пассивті қарсылық, әсіресе теміржолшылар тарапынан жүзеге асырылды, оның барысында бельгиялық құпия полициясы 14 отбасын, оның ішінде кішкентай балалары барларды, жасырын хабар берушілердің көрсетуімен қуғынға салды. Оларды кейде түнде және тұманды күні шалғай жерлерде күшпен тастап кетті. Франция мен Бельгия Рейн өңірін аннексиялауға тырысқандары сәтсіз аяқталды. Олар туындаған қарсылықты сылтау етіп, күшпен басып алуға тырысты. Аахенде, Рейннің әртүрлі қалаларында қарулы күшпен орныққан сепаратистік әскерлер Рейн Республикасын құруды талап етті. 1923 жылдың 21 қазанында осындай күш Эркленцте де пайда болды, қала әкімдігі мен сот ғимаратына қарулы күшпен бельгиялықтардың қорғауымен Рейн туын көтерді және муниципалдық және мемлекеттік лауазымды адамдар Рейн Республикасына қызмет етуін талап етті. Бірақ шенеуніктер мен қала тұрғындары қарсылық көрсетіп, келесі күні сепаратистік туды түсірді. Халықтың үлкен қуанышына орай, басқыншы әскерлер бір жылдан кейін, 1926 жылдың 31 қаңтарында Версаль шартына сәйкес кері шегінді. Барлық шіркеулердің қоңыраулары түн ортасында, олардың еркіндік сағатында соқты, ал сол жылы Эркленц қала құқығына ие болғанның 600 жылдығын атап өтті. 1933 жылдың 30 қаңтарында Гитлер билікті басып алғаннан кейін және 1933 жылдың наурыз айында Рейхстаг пен жергілікті сайлаулар өткеннен кейін, Эркленцтегі нацистер, нацистік Крайслайтер Курт Хорсттың басшылығымен, қалалық "парламенттердің" өкілеттігін пайдалана отырып, барлық жолдар мен алаңдарды өздерінің басшыларының есімдерімен атауға кірісті. Мысалы, 1933 жылдың сәуірінен бастап Эркленцте Адольф Гитлер алаңы (Йоханнисмаркт), Герман Геринг алаңы (Мартин Лютер алаңы) және Хорст Вессель көшесі (Брюкстрассе) болды. 1933 жылдың мамырында олар демократиялық мэр доктор Эрнст де Вертті "қорғау қамауына" алумен қорқытып, оны қызметінен шығаруға мәжбүр етті, Адольф Гитлерді құрметті азамат етіп жариялады және саяси диссиденттерді, кәсіподақ мүшелерін және дін қызметкерлерін қуғынға салды. 1933 жылдың шілдесінде Германия империясының барлық аудандарындағыдай, Эркленцтегі аудандық сот ғимаратында тұқым қуалайтын денсаулық соты құрылды. Оның міндеті ақыл-ой және дене кемістігі бар адамдарды мәжбүрлеп стерилизациялауды басқару болды, бұл кейін Гитлердің "Эвтаназия бағдарламасының" бөлігі болды, соғыстан кейін T4 операциясы деп аталды. Бұл нацистік зорлық-зомбылық бағдарламасы нацистер "әлеуметтік емес", "төмен" және "өмір сүруге лайықсыз" деп санаған адамдарды жүйелі түрде өлтірді. Эркленцте мұндай адамдар Иммераттағы Назарет үйіне түсті. 1933 жылдың сәуір айында НСДАП қаладағы еврей бизнесіне бойкот ұйымдастырды, ал 1938 жылғы қарашадағы қарапайым қырғын (соқырған Рейхскристаллнахт) антисемиттік зорлық-зомбылыққа әкелді. SS және SA басшылығымен басып кірген жұртшылық батыс променадындағы синагогты қиратты, еврейлер қамауға алынды, ал қаладағы еврей бизнесі тоналып, қиратылды. 1941 жылдың наурыз/сәуір айларында Германиядағы барлық еврейлер өз үйлерінен шығарылып, "еврей үйлеріне" (Judenhäusern) шоғырландырылды, онда олар мүліктерінен тек қана қажетті заттарды ғана алып кетуге рұқсат етілді. Эркленцте 1941 жылдың 1 сәуірінде нацистер қаладағы қалған еврейлерді өз үйлерінен шығарып, Хетцераттағы Шписс Хоф шаруашылығына көшіруге мәжбүр етті, одан олар 1942 жылы Избица геттосы арқылы жойқын лагерлерге депортацияланды. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына қарай, одақтас әскерлер Германияның батыс шекарасына жақындағанда, 1944 жылдың қыркүйек айының ортасында Эркленц, Аахен аймағындағы көптеген орындар сияқты, біртіндеп эвакуацияланды. Ұзын қатарлы босқындар Рейн арқылы шығысқа қарай жылжыды, сондай-ақ егіс жұмысындағы жұмысшылар тобы болды, бірақ шекара аймағындағы қарулы SA жасақтары қалған халқын қорқытып, тонады. "Рур фронты" аясында қаланың батысында жартылай шеңбер пішіндес антитанктік орлар қазылды, миналар орнатылды және кең таралған траншеялармен жабдықталған инфраполяциялық позициялар салынды, мықты ежік қорғанысын құру үшін. Қалаға жасалған алғашқы ірі жаппай бомбалау шабуылы 1944 жылдың 8 қазанында болды. 1944 жылдың 6 желтоқсанындағы екінші шабуыл кезінде 44 адам қаза тапты. Ірі жаппай бомбалау шабуылдары арасында күндізден кешке дейін және тіпті түнде үздірілмейтін истребитель-бомбалау шабуылдары жалғасты, қирату жұмыстарын жалғастырды. 1944 жылдың желтоқсанынан бастап қала одақтас артиллериясының да қабырғасына ілікті. 1945 жылдың 16 қаңтарындағы кезекті бомбалау шабуылы кезінде 31 адам қаза тапты, оның ішінде Антон Раки Аллеясындағы бір бомбалау ошағында 16 адам болды. SS жауынгерлерінің арасында жоғарыдан төменге дейін шегінуге бұйрық берілді, олар да, сондай-ақ күндер бойы өз жазбаларын өртеген жергілікті партия шенеуніктері де шегінді. Қазіргі тасталып қалған қалаға жасалған төртінші және ең ауыр шабуыл 1945 жылдың 23 ақпанында болды. Шамамен 90 төрт қозғалтқышты бомбалаушы екі толқынмен ұшып өтті. Соғысқа дейін сақталған барлық нәрсе сол кезде күлге айналды: шіркеулер, қауымдық зал, сот ғимараты, жүзу бассейні, аурухана, мектептер және балабақша; тек католик шіркеуінің мұнарасы қираған күйде тұрды. Үш күннен кейін, 1945 жылдың 26 ақпанында, американдық бронетехникалық бөлімдер 102-ші американдық жаяу әскер дивизиясының 9-шы американдық армиясынан қала мен айналасындағы ауылдарға кіргенде, миналы далалардағы ескерту белгілері қауіпсіз жолдарды көрсетті, себебі оларды алып тастайтын ешкім қалмады. Халықтық әскерінің әскерлері қарсылық көрсетпестен бағынды. Осы соғыстың соңында Эркленц көбінесе қиратылды және әуе шабуылдарынан 300 қаза тапқан, Эркленц округінде 1312 қаза тапқан және 974 жараланған адамды санады.

Соғыстан кейінгі кезең

Одақтас әскерлер аймақты басып алған кезде, айналасындағы ауылдардың тұрғындары үйлерін тастап, көптеген күн және апталар бойы бір жерден екінші жерге қуылды немесе жеткілікті жабдықталмаған лагерьлерге жиналды, ал олардың үйлері тоналды, қиратылды және көп жағдайда өртеліп тасталды. Бұрынғы советтік мәжбүрлі еңбекшілер, жақын орналасқан Хетцерат ауылында шоғырланған, қалған қару-жарақтарымен қаруланып, қала мен ауылды тонау, өлтіру және өрт қою арқылы қорқытты. Басып кірген әскерлердің логистикалық бөлімдері де ірі масштабта ұрлық жасады. 1945 жылдың наурыз айының соңына қарай Эркелензде барлығы 25 адам қалды, ал қала эвакуацияланған адамдармен толып келе жатқандықтан, олардың барлық қажеттіліктеріне жетіспеді. 1945 жылдың маусым айының басында британдық әскерлер американдықтарды алмастырды. Қайтарылып келе жатқандардың арасынан табылған бірнеше жетекші нацистер қамауға алынып, сотқа берілді. «Персил ноталары» (Persilscheine) үлкен сұранысқа ие болды. Төменгі дәрежедегі нацистер мен олардың ізбасарлары қаланың қираған үйінділерін тазалауға мәжбүр болды. Бірақ қалған қала тұрғындары, әсіресе әлі де жылқысы немесе өгізі мен арбасы бар шаруалар, қол еңбегімен немесе көлікпен көмектесуге шақырылды. Жастар да қаланы қайта құруға көмектесу үшін жұмысқа ерікті түрде қатысуға шақырылды. Жұмыстың көп бөлігі өзін-өзі басқаруға негіделген, ал жаңадан құрылған қала әкімдігі тек қана қажетті құрылыс ережелеріне ғана назар аударды. Бірінші жалпы қалалық сайлау 1946 жылдың 15 қыркүйегінде өтті. 1947 жылдан бастап қалаға CARE жұмалықтары келіп түсе бастады, олар негізінен неміс текті американдықтар жіберген азық-түлік және басқа да заттармен толтырылған. Қалаға оралған тұрғындардан басқа, Германияның шығыс аумақтарынан келген босқындардың саны артып, 1950 жылдары қаланың жаңа ауданы – Флаксфельд салынды. Сонымен қатар, қала Бушерхофтың сирек үйлері мен Оерат диірмені арасындағы далаларға таралып, жаңа үлкен аудан – Мариенвиртельді құрады. Ол кездегі Мариенвегтің екі жағындағы жолдардың көп бөлігі шығыс германиялық қалалардың аттарымен аталды. 1956 және 1957 жылдары ғана қала тұрғындары соғыстан және Эркеленц станциясындағы тұтқын лагерьлерінен соңғы репатрианттарды қабылдады.

Халық санының өсуі

1881: 3.370
1861: 4.148
1895: 4.168
1900: 4.612
1925: 6.605
1935: 7.162
1946: 6.348
1950: 7.475
1960: 11.876
1970: 12.807
1980: 38.175
1990: 39.957
2000: 43.194
2005: 44.625
2010: 44.457

Білім

Ерkelензде он бастауыш мектеп, екі негізгі мектеп (Hauptschule), 1 орта мектеп (Realschule), екі гимназия (Cornelius Burgh Gymnasium, Cusanus Gymnasium Erkelenz Europaschule), бір кәсіптік колледж (Berufskolleg des Kreises Heinsberg in Erkelenz) және оқу қиындықтары бар балаларға арналған бір мектеп бар.

Мұражай

Лёвених ауылында өрт сөндіру бригадасының мұражайы бар.