Кіріспе
Indigofera tinctoria, сондай-ақ нағыз индиго деп те аталады, бұршақ тұқымдасына жататын және индиго бояудың бастапқы көздерінің бірі болған өсімдік түрі.
Indigofera tinctoria, also called true indigo, is a species of plant from the bean family that was one of the original sources of indigo dye.
Сипаттама
Нағыз индиго – биіктігіне жететін бұта. Ол жылдық, екі жылдық немесе көп жылдық өсімдік болуы мүмкін, бұл өсетін климатына байланысты. Оның ашық жасыл, қауырсын тәрізді жапырақтары және қызғылт немесе күлгін гүл шоғырлары бар. I. tinctoria-да дегелин, дегидродегелин, ротенол, ротенон, тефрозин және суматрол сияқты ротеноидтар табылады.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Тропикалық және қоңыржай Азияда, сондай-ақ Африканың кейбір бөліктерінде табиғи жағдайда таралып өседі, бірақ оның түпкі мекені белгісіз, себебі ол көп ғасырлар бойы дүние жүзінде өсіріліп келеді.
Ауыл шаруашылығында пайдалану
Өсімдік бұршақ тұқымдас, сондықтан оны топырақты жақсарту үшін, люцерна және бұршақ сияқты басқа бұршақ дақылдарымен бірге егістікке кезекпен егеді. Бұл өсімдік сонымен қатар топырақты жақсартатын жамылғы ретінде де кеңінен өсіріледі.
Бояу
Бұл өсімдіктің жапырақтарын өңдеу арқылы бояу алынады. Оларды суға малып, ашыту арқылы өсімдікте табиғи түрде кездесетін индикан гликозиді көк түсті индиготинге айналады. Ашытылған жапырақ ерітіндісінен түскен шөкпе күшті сілтелі заттармен, мысалы, сілмен араластырылады. Бүгінде бояудың көп бөлігі синтетикалық, бірақ I. tinctoria-дан алынған табиғи бояу әлі де қолжетімді, ол Индонезияда тарум, ал Малайзияда нила деп сатылады. Иран мен бұрынғы КСРО аймақтарында оны басма деп атайды.
Тарих
Марко Поло (XIII ғасыр) Үндістанда индиго дайындалуы туралы хабарлаған еуропалықтың алғашқысы болды. Индиго орта ғасырлардан бастап еуропалық мольберт суреттерінде жиі қолданылды.