Кіріспе
Тұтынушылардың несие алу және төлемдерді қадағалау агенттігі
Кредиттік бюро – әртүрлі несие берушілерден есептік мәліметтерді жинап, осы мәліметтерді АҚШ-тағы тұтынушылар туралы ақпарат беру агенттігіне, Ұлыбританиядағы кредиттік анықтама агенттігіне, Австралиядағы кредиттік есеп беру органына, Үндістандағы кредиттік ақпарат компаниясына (CIC), Филиппиндегі арнайы қолжетімділік мекемесіне, сондай-ақ жеке несие берушілерге ұсынатын деректерді жинау агенттігі. Ол кредиттік рейтинг беру агенттігінен өзгеше.
Сипаттама
Тұтынушылық есеп беру агенттігі – жеке тұлғалардың қарыз алу және төлем жасау әдеттері туралы ақпарат ұсынатын ұйым. Мұндай кредиттік ақпаратты ұсынатын мекемелер қарыз алушылар мен кредиторлар арасындағы асимметриялық ақпараттың әсерін азайтады және қолайсыз таңдау мен моральдық тәуекел проблемаларын жеңілдетеді. Мысалы, жеткілікті кредиттік ақпарат кредиторларға қарыз алушыларды тексеруге және бақылауға, сондай-ақ жоғары тәуекелді тұлғаларға несие беруден аулақ болуға мүмкіндік береді. Кредиторлар осы ақпаратты несиелік қабілеттілікті, яғни қарызды қайтару қабілетін бағалау үшін пайдаланады және бұл несие шарттарына, соның ішінде пайыздық ставкаға әсер ете алады. Пайыздық ставкалар әркім үшін бірдей болмайды, олар кредиттік рейтингте көрсетілгендей, әртүрлі қарыз алушылардың күтілетін тәуекелдеріне негізделген баға дискриминациясының бір түрі – тәуекелге негізделген баға белгілеуге байланысты болуы мүмкін. Жаман кредиттік тарихы бар немесе сот шешімімен бекітілген салық қарызы немесе банкроттық міндеттемелері бар тұтынушылар мұндай факторлары жоқ тұтынушыларға қарағанда жоғары пайыздық ставка төлейді. Сонымен қатар, тұтынушылық несиемен тікелей байланысы жоқ салалардағы, мысалы, жұмысқа орналастыру кезінде тексеру және мүліктік және жазатайым сақтандыру үшін кепілдік беру сияқты шешім қабылдаушылар кредиттік жазбаларға көбірек сенеді, себебі зерттеулер мұндай жазбалардың болжамдық құндылығы бар екенін көрсеткен. Сонымен қатар, жақсы кредиттік ақпарат жүйесінен тұтынушылар да пайда көреді, өйткені ол банктердің кредиттік монополиясын азайтады және қарыз алушыларды өз қарыздарын уақтылы төлеуге ынталандырады. АҚШ-та тұтынушылық есеп беру агенттіктері жеке тұлғалар туралы жеке ақпаратты, қаржылық деректерді және басқа да деректерді әртүрлі көздерден жинап, біріктіреді. Бұл көздер дерек жеткізушілер деп аталады және агенттіктермен байланыста болады. Дерек жеткізушілер әдетте кредиторлар, несие берушілер, коммуналдық қызметтер, қарызды өндіріп алу агенттіктері (кредит бюролары) және тұтынушымен қарым-қатынасы немесе тәжірибесі болған соттар (яғни, мемлекеттік тізілімдер) болып табылады. Дерек жеткізушілер тұтынушымен төлем жасау тәжірибесі туралы ақпаратты кредиттік есеп беру агенттіктеріне жібереді. Агенттіктер жинаған деректерді өз дерекқорына немесе файлдарына біріктіреді. Нәтижесінде алынған ақпарат кредиттік тәуекелді бағалау, кредиттік рейтинг беру немесе жұмысқа орналасу немесе пәтерді жалға алу сияқты басқа мақсаттар үшін тұтынушылық есеп беру агенттіктерінің клиенттеріне сұрау бойынша қолжетімді болады. Қарыз алушылардың көп санына байланысты, бұл кредиттік рейтингтер көбінесе механикалық болып келеді. Клиенттер үшін талдау процесін жеңілдету үшін әртүрлі тұтынушылық есеп беру агенттіктері математикалық алгоритмді қолданып, ұпай бере алады. Бұл ұпай клиентке ұқсас жағдайдағы басқа адамдардың төлемдерді өтемеу жиілігін ескере отырып, жеке тұлғаның белгілі бір қарызды қайтару ықтималдығын жылдам бағалауға көмектеседі. Көптеген тұтынушылардың мүддесін қорғаушылар жылдығына кем дегенде бір рет кредиттік есептерін тексеріп, олардың дұрыстығын қамтамасыз етуге кеңес береді. Кредиттік ақпаратты ұсынудан басқа, бұл қызметтер жеке тұлғаны тексеру қызметтерін және білімге негізделген аутентификацияны пайдалану арқылы адамдарды тексеруге болатын жеке тұлға туралы ақпараттың сенімді көзіне айналды.
Үндістан
Кредиттік ақпарат бюросы (Үндістан) Лимитед (CIBIL), Үндістанның алғашқы кредиттік ақпарат бюросы, Үндістанның Ұлттық банкі тарапынан Үндістанның қаржы жүйесінің тиімділігі мен тұрақтылығын арттыру, сондай-ақ өтімсіз активтерді (NPAs) ұстап тұру және несие берушілердің портфелінің сапасын жақсарту мақсатында құрылды. CIBIL қазір TransUnion International Inc. (TransUnion) тарапынан коммерциялық және жеке тұлғаларға қатысты кредиттік ақпаратты жинау, жинақтау және тарату арқылы мүшелерінің жабық топтарына толыққанды кредиттік ақпарат ұсыну үшін қолдау көрсетіледі. 2010 жылы RBI тағы үш кредиттік бюроны мақұлдады: CRIF High Mark (бұрын High Mark), Equifax және Experian. Үндістандағы жеке тұлғаларға берілетін несиелердің рейтингі 300-ден 900-ға дейін ауыспалы. High Mark 2011 жылдың басында Үндістандағы алғашқы микроқаржы бюросын іске қосты және бүгінде әлемдегі ең ірі микроқаржы бюросын басқарады, сонымен қатар бөлшек несие беру саласы үшін дәстүрлі бюро қызметтерін ұсынады. CRIF High Mark – бұл Үндістанның бөлшек сауда, ауыл шаруашылығы, шағын және орта кәсіпорындар, коммерциялық және микроқаржы салаларындағы барлық қарыз алушыларға толық қызмет көрсететін алғашқы кредиттік бюросы.
Пәкістан
Электрондық несиелік ақпарат бюросы (ЭНАБ) 1992 жылғы желтоқсан айында Пәкістан мемлекеттік банкі (ПМБ) тарапынан құрылды. 1962 жылғы Банктік компаниялар туралы ережелердің 25(А) тармағына сәйкес, ПМБ Пакистандағы барлық қаржы институттарына – банктерге, даму қаржы институттарына (ДҚИ) және микроқаржы банктеріне (МҚБ) кредиттік есептерді бақылау үшін eCIB бағдарламалық құралын пайдалануды міндеттейді. ПМБ деректер базасын жаңартуды, есептерді жаңартуды және бағдарламалық құралды бақылауды жүзеге асырады. Барлық мүше қаржы институттары қарыз алушылардың толық тізімін ай сайын, ай соңынан кейін екі апта ішінде eCIB-ге онлайн жіберуге міндетті. Aquitas Information Services (AISL) TASDEEQ таңбасымен Пакистандағы алғашқы лицензияланған жеке несие бюросы болып табылады.
Кредиттік анықтамалық агенттіктер
Біріккен Корольдікте кредиттік ақпаратты жинау агенттіктері – Experian, Equifax және TransUnion. Көптеген банктер мен басқа да несие беруші ұйымдар несие беру сапасын қамтамасыз ету үшін осы агенттіктердің біріне немесе бірнешеуіне тіркеледі. Бұл кредиттік карталарды, коммуналдық қызметтерді және дүкендердің төлем карталарын сияқты несиеге тауар немесе қызмет сататын компанияларды да қамтиды. Тіркелген ұйымдар ортақ деректер қорын сақтау үшін қажетті деректерді ұсынуға міндетті. Кредиттік ақпаратты жинау агенттіктері 2018 жылғы «Деректерді қорғау» заңымен шектеледі, ол жеке тұлғаларға қатысты деректердің дұрыс, маңызды, тиісті мақсатта сақталуы және уақыты өткеніне дейін жаңартылуы керек екенін, сондай-ақ жеке тұлғаларға өздері туралы сақталған деректерге қол жеткізуге заңдық құқық береді. Сондықтан кредиттік агенттіктер заң бойынша жеке тұлғаның сұрауы бойынша оның тұтынушылық кредиттік есебінің көшірмесін беруге міндетті. Көптеген агенттіктер есептерге үздіксіз қол жеткізу үшін онлайн қызметтерді де ұсынады.
Тұтынушылар несие туралы заң (1974)
Кредиттік анықтама агенттіктерінің қызметі 1974 жылғы Тұтынушылық несие туралы заңмен реттеледі.
Канада
Канадада екі несие бюросы бар (олар кредиттік есеп беру агенттіктері деп те аталады): Equifax Canada және TransUnion Canada. Олар жеке компаниялар болып табылады және тұтынушының несие шоттары, төлем тарихы және басқа да ақпаратты жинайды, мысалы, өндіріп алу агенттіктеріне сатылған қарыздар мен банкроттық туралы мәліметтер. Канададағы несие бюролары осы ақпаратты несие берушілер мен кредиторлардан алады, олар оларға есеп береді. Алайда, барлық несие берушілер мен кредиторлар несие бюросына есеп бермейді, кейбіреулері ақпаратты тек біреуіне, ал басқалары ешқайсысына бермейді. Өндіріс агенттіктері және мемлекеттік тіркеулер сияқты басқа да көздерден де ақпарат несие бюроларына жіберіледі. Бұл кредиттік есеп беру агенттіктерін провинциялық және аумақтық деңгейдегі үкіметтер реттейді. Канаданың көптеген провинцияларында несиелік есептілік туралы өз заңнамалары бар, олар несиелік есептілік агенттіктерінің тұтынушылар туралы ақпаратты қалай бөлісе алатынын анықтайды. Сонымен қатар, Жеке ақпаратты қорғау және электрондық құжаттар туралы заң (PIPEDA) деп аталатын федералды заң бар, оны кредиттік есеп беру агенттіктері сақтауы тиіс. Несие бюролары тұтынушы туралы ақпаратты кредиттік есеп түрінде, тұтынушы рұқсат берген үшінші тараптарға ұсынады. Бұл банктер, несиелік кооперативтер, несие берушілер, несие картасы компаниялары және тіпті үй иелері болуы мүмкін. Бұл үшінші тараптар осы кредиттік есепті тұтынушыға қатысты шешімдер қабылдау үшін пайдаланады, мысалы, несие немесе кредиттік картаны мақұлдау туралы.
Тарих
1837 жылғы үрейден кейін алғашқы коммерциялық несиелік ақпарат беру ұйымдары құрылды. 1850 жылдары кодталған анықтамалықтар оптом саудагерлерге, саудагерлерге, банктерге және сақтандыру компанияларына жазылу арқылы қолжетімді болды. АҚШ Бас есептік кеңсесінің (GAO) мәліметтері бойынша, қателердің негізгі себептері екі санатқа бөлінеді: дұрыс емес ақпаратты қосу және дұрыс ақпаратты жоққа шығару. Дұрыс емес мәліметтерге себеп болатын жағдайлар: тұтынушылардың несиелік ақпарат беру агенттіктеріне дұрыс емес мәлімет беруі; ақпарат берушілердің дұрыс емес немесе толық емес деректерді енгізуі немесе несиелік ақпарат беру агенттігіне деректерді ұсынбауы; және несиелік ақпарат беру агенттігінің дұрыс емес немесе толық емес деректерді (немесе қате тұтынушыға қатысты деректерді) беруі. АҚШ-тағы кейбір несиелік ақпарат беру агенттіктері екі несиелік балл ұсынады: тұтынушыға «білім беру» балл және кредиторға немесе бизнеске стандартты FICO балл. Лиз Уэстон кейбір тұтынушылардың құқық қорғаушылары осы басқа [білім беру] несиелік балдарды «FAKO балдары» деп атайтынын жазады (FICO аббревиатурасымен ойын). Адамдарды бағалау үшін қолданылатын алгоритмдер заңдық құқықтарды (жұмыс, сақтандыру, несие және т.б.) жоққа шығару үшін кемсітушілікпен пайдаланылса, осы алгоритмдердің өзі заң болып табылады. Заң бойынша, егер біреу «мұны» жасаса немесе «соны» жасаса, оларға басқаша қарау мен мүмкіндіктер беріледі. Бірақ не істеу керектігі құпия болып қалады. Сондықтан адамдардан құпия заңға бағыну талап етіледі. Кем дегенде екі нәрсені қарастыру қажет: Біріншісі, жарияланбаған заңның жалпы «салқындату әсері»; Екіншіден, кемсітудің әлеуметтік салдары, бұл кемсіту нәсілге, дінге, түске, жасқа немесе дінге қатысты болмай, бірақ барлық мүшелеріне тағайындалған, сол адам туралы белгісіз ақпаратты көрсететін санға негізделген жаңа көрініс алады. Осыған сәйкес, кредиттік дерекқорлар қандай ақпаратты жинайтыны немесе осы ақпаратты қалай пайдаланатыны туралы қазіргі уақытта ешқандай анықтама жоқ. Бұл сұрақтарға тек алгоритмдер жарияланса және сарапшы статистиктерге оларды тексеруге және модельдің мақсатын жақсартуға рұқсат берілсе ғана жауап беруге болады, ал бұл мақсат та жарияланбаған. Боденхаймер, Джонс және Швак компаниясының серіктесі Дэвид Швак айтқандай, сақтандыру заңнамасы және несиелік ақпарат беру агенттіктеріне қарсы сот процестерімен айналысатын АҚШ-тағы кейбір несиелік ақпарат беру агенттіктері Конгресс мүшелері, судьялар, актерлер және мәшһүр адамдар сияқты ерекше тұтынушылардың VIP деректер базасын сақтайды. VIP дерекқоры бюромен арнайы басқарылады, бұл тұтынушының несиелік есебінің дұрыс және теріс әсер етпеуін қамтамасыз етеді. Деректер базасы бар, өйткені VIP деректер базасындағы адамдар бюролар үшін маңызды проблемалар тудыруы мүмкін, соның ішінде жағымсыз жарияланым және салаға кері әсер ететін заңнамалық шаралар. Осы саланы сипаттауға арналған экономикалық модель әзірге жасалмаған, ал негізгі қағидалары кез келген белгілі нарыққа қайшы келеді, өйткені басқа салалар (қаржы, банк, сақтандыру) ақпаратты өңдеу үшін несиелік ақпарат беру агенттіктерін демеушілік етеді, ал тұтынушылар осы ақпаратты алу үшін несиелік ақпарат беру агенттіктеріне төлейді. Тұтынушының пайдасын есептеу қиын, өйткені тұтынушыға олар туралы жасалған қателерді түзетуге мүмкіндік берілмейді, сондықтан тұтынушылар, несиелік ақпарат берушілер және демеуші өнеркәсіптерді қамтитын бұл үшбұрыштың динамикасы анықталмаған күйде қалады.
Кәсіпкерлік несиелік есептілік агенттіктері
Коммерциялық кредиттік ақпарат беру және бағалау бюролары да бар, олар бизнестің кредиторларға төлеу мүмкіндігін бағалау үшін қолданылуы мүмкін. Коммерциялық кредиттік есептердің мысалдары: Dun & Bradstreet компаниясының Paydex көрсеткіші, Creditsafe компаниясының тәуекел рейтингі, Experian Intelliscore, Cortera компаниясының CPR көрсеткіші, Global Credit Services компаниясының GCS көрсеткіші, CRIF компаниясының SkyMinder қызметі, сондай-ақ National Association of Credit Management компаниясының CIC көрсеткіші және NACM ұлттық саудалық кредит есебі. TransUnion, Equifax және Rapid Ratings International да коммерциялық кредиттік ақпарат беру агенттіктерінің мысалдары болып табылады.
Кредиттік есептілік агенттіктерінің тізімі
+ЕлОлға дейінгі ірі CRAsRam. adBureau Central Privada de Informação de CréditoNosis Credit Bureau, Veraz EquifaxАрменияның кредиттік есептеу агенттігі (ACRA)CreditorWatch, Compuscan, illion, Experian, Tasmanian Collection Service, Equifax, Әзербайжан Кредиттік Бюросы (ACB) BENEFITКредиттік ақпаратБутанның Кредиттік ақпарат бюросыCompuscan, TransUnionQuod, SPC Brasil, Boa Vista Serviços, Serasa ExperianEquifax Canada, TransUnion CanadaCreditinfoDicom Equifax, TransUnion, Siisa, SinacofiExperian, TransUnionCRIFExperianData Crédito, TransUnionEquifax, AcreditaI ScoreCompuscanTransUnionCreditinfoCreditreform, Bürgel, SCHUFA, BoniversumTransUnionCreditinfoTransUnionCreditinfo CIBIL, CRIF High Mark, Experian және EquifaxCRIFCreditinfo https://www.irancreditscoring.com/ iran credit scoringCRIFCreditinfo, Finedatta Africa LtdКредиттік ақпарат қызметтері ЖШҚ, Creditinfo, CRIFTeikoku Databank, Tokyo Shoko Research, Risk Monster, Creditsafe K. K. CRIF CreditinfoCreditinfo, Metropol, [TransUnion]CreditinfoCreditinfoCompuscanExperian, Малайзия Кредиттік Бюросы, CTOS Data SystemsCreditinfoCreditinfoEquifax, TransUnionCreditinfoCompuscanCompuscanEquifax, illion, CentrixExperianTransUnionCreditinfo, Finedatta Africa LtdCreditRegistry, FirstCentral Credit Bureau, CRC Credit BureauExperianMala'aAPC BuroeCIBEquifax, Xchange PeruPHICIBI Information, Inc., Compuscan, TransUnion Information Solutions. Inc. Польша Кредиттік Бюросы "BIK"CreditinfoCRIFFinedatta Africa LtdSIMAH, Bayan Credit BureauCreditinfo, Finedatta Africa LtdExperian, Кредиттік бюро (Сингапур)CRIFCompuscan, Experian, TransUnion, LexisNexisҰлттық ақпарат және кредиттік бағалау (NICE), Корея Кредиттік Бюросы (KCB)RAI (тек компаниялар үшін); ASNEF Equifax және BADEXCUG Experian (тұтынушылар үшін)Zentralstelle für Kreditinformation, CrifБірлескен кредиттік ақпарат орталығы (JCIC)CRIFCreditinfo, Dun & BradstreetCreditinfo, Finedatta Africa LtdKKBCompuscan, Finedatta Africa LtdCreditinfoAl Etihad Credit BureauExperian, Equifax, TransUnion, Creditsafe Group (тек бизнес үшін), AireExperian, FICO, Equifax, TransUnion, Innovis, PRBC, Aire