Кіріспе

Парламенттік процедура

«Кеңес және келісім» – ағылшын тіліндегі жиі қолданылатын тіркес, ол заң жобаларын қабылдау формулаларында және басқа да құқықтық немесе конституциялық контексттерде кездеседі. Ол екі жағдайдың бірін көрсетеді: үкіметтің әлсіз атқару билігі заң шығару билігі бұрын мақұлдаған нәрсені қабылдағанда немесе заң шығару билігі күшті атқару билігі бұрын қабылдаған нәрсені бекіткенде.

Жалпы

Бұл ұғым үкіметтің бір тармағының билігін тежеуге қызмет етеді, оның үшін тармақтың келісімін талап ету арқылы белгілі бір іс-әрекеттерді жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Бұл термин әсіресе атқару билігі әлсіз жүйелерде жиі қолданылады, онда мемлекет басшысының нақты билігі шектеулі, ал заңның қабылдануының маңызды бөлігі заң шығарушы органмен бекітіледі.

Сингапур

Сингапур – президенті Сингапур президенті болып табылатын парламенттік республика. Президенттің бірқатар өкілеттіктері бар. Президенттің кейбір өкілеттіктері тек "Кабинет кеңесінің ұсынысы бойынша" ғана жүзеге асырылуы мүмкін. Осы ретте "Кабинет кеңесінің ұсынысы" дегеніміз – Президент Кабинет кеңесінің ұсынысын қарастырып қана қоймай, оған толық сәйкес әрекет етуі керек, өздік шешім қабылдау мүмкіндігі болмайды.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та "кеңес және келісім" – АҚШ Сенатының АҚШ Президенті жасаған шарттар мен тағайындаулар туралы кеңес алу және бекіту өкілеттігі, оның ішінде Министрлер кабинетінің мүшелері, федералды судьялар, Қарулы күштер офицерлері, АҚШ прокурорлары, елшілер және басқа да кішігірім лауазымдар. Бұл өкілеттік бірнеше штаттық сенаттарда да бар, олар штат басшысы жасаған түрлі тағайындаулар туралы кеңеседі және бекітеді, мысалы, кейбір штаттық шенеуніктер, губернатор кабинетіндегі мемлекеттік департаменттердің басшылары және штат судьялары (кейбір штаттарда).

Конституциялық ереже

"Кеңес беру және келісім беру" термині АҚШ Конституциясында екі рет кездеседі, екі рет те ІІ баптың 2-бөлімі, 2-тармағында. Біріншіден, бұл термин сенаттың шарттарға қол қою және ратификациялаудағы рөліне қатысты қолданылады. Содан кейін ол Сенаттың федералдық тағайындамаларды ұсыну және бекіту процесіндегі рөлін сипаттау үшін пайдаланылады. Бұл тіл Конституциялық конвенцияда федералды үкіметтегі билік тепе-теңдігіне қатысты күрделі келісімнің бір бөлігі ретінде жазылған. Көптеген делегаттар президенттің күшті атқарушылық билігін дамытуды қалаған, бірақ басқалары авторитарлық билікке қатысты алаңдап, Конгрессті күшейтуді жөн көрді. Президенттің Сенаттың кеңесі мен келісімін алуы екі мақсатқа да қол жеткізді, бірақ үкімет жұмысын қиындатпады. 25-ші түзетуге сәйкес, вице-президент лауазымына тағайындамалар тек Сенаттың ғана емес, Конгрестің екі палатасының көпшілік дауысымен бекітіледі.

Биліктің тарихи дамуы

АҚШ Конституциясын жасаған бірнеше саясаткер, мысалы Томас Джефферсон мен Джеймс Мэдисон, Сенаттың міндеті президенттің ұсынысын жасағаннан кейін оған кеңес беру деп есептесе, Роджер Шерман ұсыныстан бұрынғы кеңес те пайдалы болуы мүмкін деп ойлады. Президент Джордж Вашингтон ұсыныс жасау алдында кеңес беруге рұқсат бар, бірақ ол міндетті емес деген пікірде болды. Ұсыныс жасау алдындағы кеңес міндетті емес деген идея, биліктің "кеңес беру" бөлігін "келісім" бөлігімен біріктіруге әкелді. Дегенмен, бірнеше президенттер тағайындаулар мен шарттар бойынша сенаторлармен бейресми түрде кеңескен.

Бүгінгі пайдалану

Әдетте, Конгресс отырысы комитет дауыс беруге дейін тағайындалған адамды сұраққа алу үшін өткізіледі. Егер кандидатура тиісті комитеттен мақұлданса, ол Сенаттың толық құрамына растау үшін жіберіледі. Сенат өкілеттігін жүзеге асырғанда қабылдайтын нақты ұсыныс – «кеңес беру және келісу». Тағайындау үшін «кеңес беру және келісу» ұсынысын қабылдау үшін қатысқан сенаторлардың көпшілігі қажет. Дегенмен, мұндай ұсынысты қабылдау үшін көпшіліктен артық қолдау талап ету үшін түрлі тактикалар қолданылды, оның ішінде филибүстер, онда пікір таласты аяқтау туралы ұсынысқа үштен екі бөлігінің дауысы қажет, тіпті «кеңес беру және келісу» ұсынысына дауыс беру үшін де. 2013 жылдың 21 қарашасында Демократиялық партия, сол кездегі көпшілік көшбасшысы Гарри Ридтің басшылығымен, ережелерді өзгерту үшін қарапайым көпшілік дауыспен кандидатураға қарсылықты жеңіп, (парламенттік «ядролық опцияны» қолданды). Өзгертілген прецедент нәтижесінде, федералды соттарға судьялар мен президенттің атқарушы билік органдарына ұсынылған кандидатуралар Сенаттың қарапайым көпшілік дауысымен растауға дауыс беруге жіберіледі. Алайда Рид Жоғарғы Сот судьяларына қатысты филибүстерді күшінде қалдырды. 2016 жылдың 13 ақпанында Сенаттағы Республикалық партияның көпшілік көшбасшысы Митч Макконнелл Сенаттың 2016 жылғы президенттік сайлаудан кейін ғана Жоғарғы Сот судьясы Антонин Скалияның орнын толтыруды растаудан бас тартатынын мәлімдеді, бұл президент Обаманың өкілеттігіне тарихи сын және әрбір үміткерді оның жеке ерекшеліктері бойынша қарау дәстүріне ерекше қарсылық. Макконнеллдің бұл мәлімдемесіне қарамастан, ешбір Сенат көшбасшысы мұндай құқықты алға тартқан емес, және президенттің заң шығарушы биліктің кез келген мүшесінің өтініші бойынша жоғары сотқа тағайындау өкілеттігін беруіне ешқандай прецедент болған жоқ. 2017 жылдың сәуір айында Макконнелл және Республикалық партия Жоғарғы Сотқа кандидатураларға қарсы Демократиялық оппозицияны жеңу үшін «ядролық опцияны» қолданды, нәтижесінде көмекші судья Нил Горсуш, демократтардың сәтті филибүстер жасауы мүмкін болғанына қарамастан, Жоғарғы Сотқа тағайындалды.