Кіріспе
Федор Александрович Васильев (1850 жылы Гатчинада дүниеге келген, 1873 жылы Ялтада қайтыс болған) – орыс өнерінде лирикалық пейзаж стилін қалыптастырған Ресей империясының суретшісі.
Fyodor Alexandrovich Vasilyev (Фёдор Александрович Васильев; 1850 in Gatchina – 1873 in Yalta) was a Russian Imperial landscape painter who introduced the lyrical landscape style in Russian art.
Өмірбаян
Федор Васильев 1850 жылы 22 ақпанда Гатчинада төменгі шенді мемлекеттік қызметкер Александр Васильевич Васильев пен Ольга Емельянова Полинцева отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы төрт жылдан кейін үйленді, сондықтан ол әрқашан заңды емес бала ретінде қарастырылды. Федор 12 жасынан бастап өмірін табуға мәжбүр болды – ол пошташы, көшірмеші және суреттерді қалпына келтірушінің көмекшісі болып жұмыс істеді. Әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол отбасының жалғыз күнкөріс көзі болды. 1863 жылы Суретшілерді қолдау қоғамындағы Суретшілік мектебінің кешкі сыныптарына оқуға түсті. Оқу барысында Васильев көптеген суретшілермен танысып, олар оған қамқорлық жасады. 1866 жылы танымал пейзаж суретшісі Иван Шишкин Федордың қарындасы Евгения Васильеваға ғашық болды. Шишкин Федормен танысып, оған пейзаж суреттеуді үйретті. 1867 жылдың шілдесінен қарашасына дейін Шишкин мен Васильев Валаам аралында бірге жұмыс істеді. Валаамдағы кейбір жерлер екі суретшінің де картиналарында бейнеленді. Кейін Шишкин Федорды Иван Крамской, Илья Репин және өнер коллекционерлері Павел Михайлович Третьяков пен Павел Сергеевич Строгановпен таныстырды. Кейін Васильев Иван Шишкиннің басты бәсекелесіне айналды, ал соңғысы түрлі өнер жарыстарында Васильевті жеңуге тырысқан интригалар мен әкімшілік ықпалды қолданды деп айыпталды. Васильевтің ерте туындыларында, мысалы, «Жыл ойнағынан кейін» (1868), «Суару орынына жақын» (1868) және тағы басқаларында Барбизон мектебінің ықпалы байқалады; ол оның өнеріне әсер етті, бірақ мотивтерді сүйіспеншілікпен көшіруге әкелмеді. Басында Васильев Барбизон суретшілеріне қарағанда техникалық тұрғыдан төмен болғанмен, көптеген сыншылар ол ақырында тақырыпты өзіндік шешу жолын тапты деген пікірде. «Жаңбырдан кейін» (1869) және «Жаңбырдан кейін. Ауылдық жол» Барбизонның дауылды көріністерін көркемдігі мен терең ұлттық дыбысымен асып түседі. 1870 жылы Васильев Илья Репинмен бірге Волгаға саяхат жасады, ал «Баржалар» (1870) картинасы үлкен жетістікке жетті. 1870 жылы ол «Передвижники» қозғалысының мүшесі болды (алғашқы жиырма мүшесінің бірі). 1871 жылы Васильев «Ери түсу» (1871) картинасын жасады, ол оны бірден танымал етті. Патша отбасысы (принц Александр, болашақ Александр III) көшірмесін тапсырыс берді, ал Суретшілерді қолдау қоғамы оған бірінші жүлде берді. Кейіннен Александр ханзаданың көшірмесі 1872 жылы Лондондағы Дүниежүзілік көрмеде көрсетілді және медаль жеңіп алды. Васильев Императорлық өнер академиясына стажер ретінде қабылданды (бұл оған әскерге шақырудан босатуды қамтамасыз етті). Оны Ресейдің өнер ортасында «дарынды бала» деп атады, бірақ ол өзінің танымалдығын толыққанды сезінуге үлкермеді – оған туберкулез диагнозы қойылып, Санкт-Петербургтен мәңгілікке кетуге мәжбүр болды. Ол Қырымға көшіп барды. Суретшілерді қолдау қоғамы оның сол жерде болуын қаржылады, бірақ ол суреттерімен төлеуге міндетті болды. Васильев жаңа пейзажға бейімделе алмады. Ол Ресей далаларын суреттеді; оның шедеврі «Ылғалды шалғын» (1872) естеліктер, ескі эскиздер мен қиялынан жасалған. Біраз уақыттан кейін Васильев Қырымды суреттеуге кірісті, біртіндеп оның таулық көріністеріне қызығушылық танытты. «Қырым таулары» (1873) – суретшінің ең көрнекті және соңғы туындысы. Ол 1873 жылдың 6 қазанында Ялтада 23 жасында қайтыс болды. Санкт-Петербургте өткен оның өлімнен кейінгі көрмесі үлкен жетістікке жетті, және оның барлық туындылары көрмеге дейін сатылып кетті. Оның туындылары келесі буын ресейлік пейзаж суретшілеріне зор әсер етті. Николай Ге: «Ол бізге аспанды ашты», – деді. Көптеген өнер тарихшылары Федор Васильевтің Исаак Левитанға, Валентин Серовқа, Виктор Борисов Мусатовқа тигізген әсерін атап көрсетеді.
Филателияда
1975 жылы КСРО поштасы Васильевтің құрметіне алты маркадан тұратын серия және бір блок шығарды.