Павел Третьяков: өнер меценаты және ұлттық галереяның негізін қалаушысы

Кіріспе

Ресейлік кәсіпкер, өнерді қолдаушы, коллекционер және қайырымдылық жасаушы Павел Михайлович Третьяков (Павел Михайлович Третьяков; 27 желтоқсан 1832 – 16 желтоқсан 1898) – Мәскеудегі Третьяков галереясы мен Третьяков даңғылының атымен аталуына себепкер болған ресейлік кәсіпкер, өнерді қолдаушы, коллекционер және қайырымдылық жасаушы. Оның інісі Сергей Третьяков та өнердің белгілі қолдаушысы және қайырымдылық жасаушы болған.

Балалық шақ

Басқа москвалық кәсіпкерлермен бірге ол "Мәскеу сауда банкі" (оның басшыларының бірі), "Мәскеу сауда және өнеркәсіп компаниясы" және тағы да бірнеше ірі фирмалардың құрылуына бастама берді. Ол мол мүлік жинады (4,4 миллион рубль), оның ішінде жылжымайтын мүлік (Мәскеуде 5 үй), бағалы қағаздар, ақша және сауда жүйесі қағаздары.

Өнер жинағы

Третьяков өнер жинауды 1854 жылы 22 жасында бастады; оның алғашқы сатып алуы – ежелгі голланд суретшілерінің 10 туындысы болды. Ол өзіне Ресей ұлттық галереясын құру мақсатын қойды. Третьяков өзінің коллекциясына ең құнды және ерекше туындыларды, ең алдымен, замандастарын, 1870 жылдан бастап негізінен, айналымды көркем суреттер қоғамының (Tovarishchestvo peredvizhnyh hudozhestvennyh vystavok немесе Передвижники) мүшелерін қосты. Ол суреттерді көрмелерден және тікелей суретшілер студияларынан сатып алды, кейде бүкіл серияны сатып алатын: 1874 жылы В.В. Верещагиннің «Түркістан сериясы» (13 сурет, 133 фигура және 81 этюд), 1880 жылы оның «Үнді сериясы» (78 этюд). Оның жинағында Александр Ивановтың 80-нен астам этюді бар. 1885 жылы Третьяков В.Д. Поленовтің Түркия, Египет, Сирия және Палестина арқылы саяхаттары кезінде салған 102 этюдін сатып алды. Сонымен қатар, ол Виктор Васнецовтың Киевтегі Әулие Владимир соборындағы жұмысы барысында жасаған эскиздер жинағын сатып алды. Третьяковтың В.Г. Перов, И.Н. Крамской, Илья Репин, Василий Суриков, И.И. Левитан және Валентин Серов сияқты суретшілердің толық жинағы болды. Отандық өнер мектебінің басталуын және дамуын көрсетуді көздеген Третьяков 18-ғасырдың және 19-ғасырдың бірінші жартысының шеберлерінің туындыларын, сондай-ақ ежелгі орыс суреттерінің маңызды туындыларын жинауға кірісті. Ол сонымен қатар «Орыс пантеонын» – танымал орыстардың портреттер галереясын құруды жоспарлады. Ол осы жанрдың жетекші шеберлерінен – Н.Н. Ге, Крамской, Н.В. Неврев, Перов, Репиннен отандық мәдениет қайраткерлерінің портреттерін тапсырыс берді. 1870-80 жылдары Третьяков иллюстрацияларды (1893 жылға қарай 471 дана), ал 1890 жылы иконаларды жинауды бастады. Өмірінде олар оның кабинетінде сақталды және жұртшылыққа қойылған жоқ. Оның мүсіндердің шағын жинағы да болды (1893 жылға қарай 9 мүсін). Бастапқыда галерея Третьяковтың Лаврушенский көшесіндегі үйінде орналасқан. Бірақ коллекциясы кеңейген сайын, ол үйін қайта жаңартып, оған орын беруге шешім қабылдады. 1870-1880 жылдары үй бірнеше рет архитектор Каминский тарапынан қайта жаңартылды. Третьяков галереяны қалаға мүмкіндігінше жасырын түрде, ешқандай шусыз беруді қалады; ол жалпы назардың ортасында болуды және ризашылықтың нысаны болуды қалаған жоқ. Бірақ бұл мүмкін болмады және ол одан өте көңілсіз болды. 1881 жылдан бастап оның галереясы танымал болды (1885 жылға қарай оны шамамен 30 мың адам қарады). 1892 жылы Третьяков інісінен Батыс Еуропа суреттерінің коллекциясын мұраға алды және оны батыс мектебінің екі залына орналастырды. Третьяков галереясындағы коллекция сол кездегі Ресейдегі ең ірі мұражайлармен тең деңгейде болды және Мәскеудің танымал орындарының біріне айналды. 1892 жылдың тамызында Третьяков өзінің коллекциясын және жеке резиденциясын Мәскеу қаласына сыйға берді. Ол кезде коллекцияда орыс мектебінің 1287 суреті және 518 графикалық туындысы, Батыс Еуропа мектебінің 75 суреті және 8 мүсіні, 15 мүсін және иконалар жинағы болды. 1893 жылдың 15 тамызында «Павел және Сергей Третьяковтардың қалалық өнер галереясы» (қазіргі Третьяков галереясы) атты мұражайдың ресми ашылуы өтті. 1890 жылға қарай оны жылына 150 мыңға дейін адам қарады. Третьяков коллекциясын толықтыруды жалғастырды, мысалы, 1894 жылы ол 30 сурет, 12 мүсін және М.М. Антокольскидің «Христиан шейіттері» атты мәрмәр мүсінінен тұратын галереяны сыйға берді. Ол коллекцияны зерттеуге де қатысты және 1893 жылдан бастап оның каталогын жасады.

Tretyakov started to collect art in 1854 at the age of 22; his first purchase was 10 canvases by Old Dutch masters. He laid down for himself the aim of creating a Russian National Gallery. In his collection Tretyakov included the most valuable and remarkable products, first of all the contemporaries, from 1870 mainly members of the society of circulating art exhibitions (Tovarishchestvo peredvizhnyh hudozhestvennyh vystavok or Peredvizhniki, Передвижники in Russian). He bought paintings at exhibitions and directly from artists' studios, sometimes he bought the whole series: in 1874 he acquired V. V. Vereschagin's "Turkestan series" (13 pictures, 133 figures and 81 studies), in 1880 his "Indian series" (78 studies). In his collection there were over 80 studies by Alexander Ivanov. In 1885 Tretyakov bought 102 studies by V. D. Polenov painted by the artist during journeys across Turkey, Egypt, Syria and Palestine. He also acquired Viktor Vasnetsov’s collection of the sketches made during his work on St Volodymyr's Cathedral in Kiev. Tretyakov had the fullest collection of such artists as: V. G. Perov, I. N. Kramskoi, Ilya Repin, Vasily Surikov, I. I. Levitan, and Valentin Serov. Aspiring to show the beginnings and development of the domestic school of art, Tretyakov began to acquire pictures by masters of the 18th and first half of the 19th centuries and landmarks of Old Russian painting. He also conceived the creation of a "Russian pantheon" a portrait gallery of famous Russians. He commissioned especially for it portraits of figures of domestic culture from leading masters of this genre N. N. Ge, Kramskoi, N. V. Nevrev, Perov, Repin. In 1870 80 Tretyakov also began to collect illustrations (471 by 1893), and in 1890 he began to collect icons. During his lifetime they were kept in his study and were not put on public display. He also had a small collection of sculpture (9 sculptures by 1893). At first the gallery was located in Tretyakov's house in Lavrushenski pereulok. But as his collection expanded he decided to reconstruct his house to accommodate it. In 1870 1880 the house was reconstructed a number of times by the architect Kaminski. Tretyakov wanted to transfer the gallery to the city as discreetly as possible, without any fuss; he didn't want to be in the centre of general attention and an object of gratitude. But this was not possible and he was very dissatisfied. From 1881 his gallery became popular (by 1885 it was visited by about 30 thousand people). In 1892 Tretyakov inherited a collection of Western European painting from his brother and placed it in two halls of the western school. The collection in Tretyakov's gallery was equal in importance with the largest museums in Russia at that time, and became one of sights of Moscow. In August 1892 Tretyakov donated his collection and a private residence to Moscow. By then in the collection there were 1287 pictures and 518 graphics of the Russian school, 75 pictures and 8 figures of the West European school, 15 sculptures and a collections of icons. On 15 August 1893 the official opening of a museum under the name "Pavel and Sergey Tretyakov City art gallery" (nowadays Tretyakov Gallery) took place. By 1890 it was visited by up to 150 thousand people annually. Tretyakov continued to build up his collection, for example, in 1894 he donated a gallery of 30 pictures, 12 figures and a marble statue “The Christian martyrs“ works by M. M. Antokolski. He was also involved in studying the collection, and from 1893 he produced its catalogue.

Басқа жұмыстар

Третяков коллекция жинаумен қатар қайырымдылықпен де айналысты. Ол үшін қайырымдылық жасау ұлттық галерея құрудай табиғи нәрсе болды. Ол Қолданбалы өнер коллекционерлері қоғамының және Музыкалық қоғамның құрылған күнінен бастап құрметті мүшесі болды. Ол осы ұйымдарға көп қаржы бөлді, олардың барлық білім беру жобаларын қолдады. Ол Қырым және Ресей-Түрік соғысында қаза болған солдаттардың отбасыларына көмек көрсетуге басталған іске де атсалысты. Ол Мәскеу және Александровск қалаларындағы коммерциялық училищелерде шәкіртақылар белгіледі. Ол суретшілер мен басқаларға ақшалай көмек көрсетуден ешқашан бас тартпады және оған үрейсіз ақшаларын сеніп тапсырған суретшілердің істерін мұқият бақылады. Ол кеңесшісі И. Н. Крамскойға, В. Г. Худяковқа, К. А. Трутовскийге, М. К. Клодтке бірнеше рет ақша қарызға берді. Ағасы Сергеймен бірге 1860 жылы суретші Иван Карлович Арнольд құрған Мәскеу саңыраулар мектебін қолдады және оның меценаты болды. 1900 жылы мектеп Арнольдо Третьяков атындағы мектеп деп атала бастады.

Өлім және мұра

Павел Третьяков 1898 жылы желтоқсанда қайтыс болды, оның жерлеу рәсімі ол белсенді қауым мүшесі болған Толмачидегі Қасиетті Николай шіркеуінде өтті. Ол Данилов қорымында жерленген, бірақ 1948 жылы оның сүйектері Новодевичье қорымына көшірілді. Третьяков өзінің мүлкінің жартысын қайырымдылық мақсаттарына қалдырды. Ол галереяны қаржыландыруды, сондай-ақ суретшілердің қайтыс болған жесірлеріне, кәмелетке толмаған балаларына және тұрмысқа шықпаған қыздарына арналған баспананы қамтамасыз етті. Оның өсиетімен саңыраулар мектебіне де үлкен қаржы қарастырылды. Ол мектеп үшін үлкен тас үй мен бақ сатып алды. Бұл үйде 150 ұл-қыз тұрды. Олар 16 жасқа толғанға дейін осында күтім алды. Третьяков ең жақсы ұстаздарды таңдап, оқу әдістерімен танысты. 1977 жылы совет астрономы Людмила Журавлиева ашқан 3925 Третьяков астероиді Павел Третьяков пен оның інісі Сергей Михайлович Третьяковтың (1824–1892) құрметіне аталды. Оның қызы Вера пианист әрі композитор Александр Силотиге үйленді. Оның екінші қызы Любовь теңіз суретшісі Николай Гриценкоға үйленді.