Кіріспе
Түпкілікті американдықтардың қауырсынды бас киімі. Соғыс кептері (немесе бас киімдер) – американдық далалық тайпаларының еркек басшылары дәстүрлі түрде киетін, өз тайпаларында үлкен құрметке ие болған қауырсынды бас киімдер. Бастапқыда олар кейде шайқасқа киілетін, бірақ қазір көбінесе салтанатты шараларда қолданылады. Түпкілікті американдық және алғашқы ұлттар қауымдастықтарында бұл регалиялар үлкен рухани және саяси маңызға ие заттар саналады, оларды өз халқының ресми мойындауы арқылы құқық пен құрметке ие болғандар ғана киеді.
War bonnets (also called warbonnets or headdresses) are feathered headgear traditionally worn by male leaders of the American Plains Indians Nations who have earned a place of great respect in their tribe. Originally they were sometimes worn into battle, but they are now primarily used for ceremonial occasions. In the Native American and First Nations communities that traditionally have these items of regalia, they are seen as items of great spiritual and political importance, only to be worn by those who have earned the right and honour through formal recognition by their people.
Салтанатты маңызы
Американың көптеген тайпалары бүркіт қанатын сыйлауды ең жоғары құрмет көрсету белгісінің бірі деп санайды. Құрметті адам қанатын өзінің мүддесін жемей, батылдық пен ар-ожданмен жасаған істері үшін немесе қоғамына немесе еліне қызмет еткені үшін алғыс ретінде алған болуы керек. Ар-намысқа бөлейтін дәстүрлі іс-әрекеттерге шайқастағы ерлік (соның ішінде қазіргі заманғы әскери қызмет), сондай-ақ саяси және дипломатиялық жетістіктер, немесе олардың қоғамының аман қалуына және гүлденуіне көмектескен істер кіруі мүмкін. Бүркіт қауырсындарына деген құрмет дәстүрлі түрде соншалықты жоғары, сондықтан көп жағдайда, мысалы, жауынгер (мысалы, шайендердің Ит сарбаздары) өмірі бойына тек екі немесе үш құрмет қауырсынымен марапатталуы мүмкін. Тарихи деректерде жауды бірінші болып ұстап алып, жарақатсыз аман қалған жауынгер бүркіт қанатын алған. Қауырсындар жеткілікті жиналғанда, оларды бас киімге немесе басқа да киімге қосып киетін. Тарихи тұрғыдан бас киімдер көбінесе тайпаның таңдалған саяси және рухани көшбасшыларына ғана арналған. 1860 жылдардағы жазықтықтардағы үндістер соғысындағы ең беделді шайен жауынгерлерінің бірі болған Роман Нос өзінің әсем соғыс бас киімімен танымал болды, ол оны шайқаста қорғайды деп айтылады. Көптеген жағдайларда ол соғыс бас киімін киіп, АҚШ армиясының сарбаздарының алдынан бірнеше рет өткен және оқ атылғанмен, ешқандай зардап шекпеген. Тарихи маңыздылығы мен мәртебесіне байланысты, дәстүрлі американдықтар енді тайпа басшыларының нақты рұқсатысыз бас киім киюді өздерінің мәдениеті мен дәстүрлеріне қарсы келу деп санайды. Сәйкесінше, тайпа еместердің саяси көшбасшыларына бас киім киюге рұқсат берілген жағдайларда, бұл дау тудырды. Соғыс бас киімі үшін қауырсын алудың дәстүрлі әдісі - жас бүркіттің ұясында тұрған кезде ең жетілген құйрық қауырсындарын алу. Бұл үш рет қайталанып, қауырсындар қайтадан өспейді. Осылайша 36 қауырсынға дейін жинауға болады. Егер ұяға зиян келтірмесе, бұл әдісті жыл сайын қайталауға болады.
Жазық үлгідегі қалпақтар
Далалық үндістер құс қанаттарын бас киімнің ең маңызды бөлігі ретінде пайдаланады, ол құрмет пен сый-құрметті көрсетеді. Жазықтық стиліндегі бас киімдердің кейбір түрлері – "мүйізді" бас киім, "көтерілген" бүркіт қауырсын бас киімі және "қозғалмалы" қауырсын бас киімі. "Мүйізді" бас киімге қара теріден жасалған бас киім, қырқылған бизон немесе сиыр мүйіздері және бас киімнің астына орналасқан құс қауырсындары бар боялған жылқы шашы кіруі мүмкін. "Көтерілген" бүркіт қауырсын бас киімі көбінесе алтын бүркіттің құйрық қауырсындарынан жасалады және олар жұқа тері немесе қалың матаға бекітіледі. Бас киімнің түбіндегі тіліктер бас киімге "көтерілген" көрініс беруге мүмкіндік береді. "Қозғалмалы" қауырсын бас киімі – бұл ерекше бас киім түрі, онда қауырсындар жұқа матаға немесе жұқа теріге бос бекітіліп, екі жағынан төмен түседі.
Мәдениетті игеру
Американың түпкілікті халықтарының мәдени өкілдері мен белсенділері мұндай бас киімдерді кию және көрсетуді мәдени ұрлық деп санайды, сондай-ақ басқа да "түпкілікті дәстүрлі өнерлер мен қасиетті заттарды" лайықты емес адамдардың, әсіресе түпкілікті емес адамдардың сән немесе костюм ретінде пайдалануына наразылық білдіреді. Бұл дау Америка Құрама Штаттары мен Канададағы түпкілікті халықтарға қарсы мәдени геноцид болып саналатын мәселелерді көрсетуге бағытталған американдық белсенділердің кең ауқымды күш-жігерінің бір бөлігі. Әсіресе, музыканттар мен фестивальге қатысушылардың соғыс бас киімдерін кию тенденциясы түпкілікті халықтардың сынына, түпкілікті емес адамдардың кешірім сұрауына және бірнеше музыкалық фестивальдерде оларды костюм ретінде сатуға немесе киюге тыйым салуға әкелді. Мысалы, түпкілікті халықтардың бас киім киюге қарсылығын түсіндіру үшін түпкілікті көзқараспен қарап, бас киімнің оларды жасап, пайдаланатын әртүрлі тайпалар – Кроу және Лакота сияқтылар үшін қандай мағынаға ие екенін бағалау қажет. Мұндай контекстсіз, қазіргі замандағы түпкілікті емес адамдар үшін қасиетті заттар мен бейнелердің түпкілікті емес адамдардың пайдасына қолданылуын, коммерциялануын және тауарға айналуын түсіну және түпкілікті халықтар сезінетін реніш пен зиянды сезіну мүмкін емес.