Кіріспе

Ричборо қамалы – Ричборо римдік жағалау бекінісі. Ол Кенттегі Сандвичке жақын Ричборода орналасқан. Қамалдағы қабырғалардың маңызды бөліктері әлі де бірнеше метр биіктікте сақталған. Бұл форт, сондай-ақ байланысты порттың маңында дамыған Рутупие немесе Портус Ритупис деп аталатын үлкен римдік қаланың бір бөлігі. Елді мекен б.з. 43 жылы Британияны римдіктер басып алғаннан кейін құрылған. Ванцум каналындағы үлкен табиғи портына және Стоур өзенінің сағасына жақын орналасқандықтан, Рутупие римдік Британиясына басты қақпа ретінде және қазіргі Уотлинг көшесі деп белгілі жолдың бастапқы нүктесі болды. Қазір бұл орын қазіргі жағалаудан 2 1/2 миль қашықтықта жатыр. Бірінші ғасырда осы жерде алғашқы жер қорғандары қазылды, бұл, әдетте, рим армиясының қоймасы және көпір басы үшін салынған. Кейіннен бұл орын ірі азаматтық және саудалық қалаға айналды, ал 277 жыл шамасында тас сакс жағалауы бекінісі салынды. Кейінгі фортты көтерілісші Караузий салған деп саналады. Қазіргі таңда бұл орынды "Англия мұрасы" ұйымы қорғап, күтіп келеді.

Этимология

Рутупиа атауының мағынасы нақты емес, бірақ алғашқы бөлігі британ кельт тіліндегі *rutu сөзінен туындаған болуы мүмкін, ол "тоз; лай" дегенді білдіреді (салыстырыңыз, уэльс тілінде rhwd). Форттың тағы бір белгілі атауы – Ритупиа, бұл британдық түрін нақтырақ көрсетеді, онда *ritus сөзі ("өткел", уэльс тілінде rhyd) сол кездегі арал мен құрлық арасындағы қатынас нүктесін білдіреді. "Piae" бөлігінің мағынасы әлі анықталған жоқ.

Римдіктердің шапқыншылығы

Ричборо, бәлкім, 43 жылы Клаудийдің басқындығы үшін қону орны болған, себебі осы кезеңге жататын ең алғашқы қорғаныс құрылысы осы жерде, кем дегенде 650 метрлік және римдік жағалауға параллель екі V пішіндес ор қазылған түрде табылған. Бұл басқындық үшін жағажай мен жабдықтау қоймасын қорғаған болар еді. Латын авторларында "Рутупиний жағалауы" Британияның жиі қолданылатын метафорасы ретінде пайдаланылған.

Жеңіс мұнарасы

Рим империясындағы ең ірілердің бірі саналатын, төрт жақты триумф аркасы шамамен 85 жылы Ричбородан Лондонға дейінгі басты жол – Уотлинг көшесінің үстіне орнатылды. Оның орналасқан жері мен өлшемі, Агриколаның Монс Грапиус шайқасындағы жеңісінен кейін Британияның толық бағындырылуын тойлау мақсатымен салынғанын көрсетеді. Шамамен биіктігі жоғары сапалы итальяндық гранитпен қапталған, мүсіндермен және жазулармен әшекейленген бұл арканы император салған болуы керек. Арка, порты мен провинцияның арасында орналасқандықтан, одан өту Британияға ресми кіруді білдірді (сол сияқты, Анконадағы Траян аркасы да теңіз жағасында салынған). Қазір Ричборо аркасының тек негізі мен үйіндісі ғана көрініп тұр. Ол римдіктердің өзі бұзған, кейіннен осы жерде Саксон жағалауындағы бекініс салу үшін құрылыс материалдарын пайдаланған.

Саксон жағалауындағы бекініс

III ғасырдың соңында бұл (қазір үлкен) азаматтық қаланың бір бөлігі Саксон жағалауы деп аталатын бекініске айналдырылуы арқылы қайта әскерилендірілді. Бұл, римдіктердің Англия мен Франция жағалауларында салынған, сақсон шабуылшыларынан қорғану мақсатындағы форттардың бірі еді. Мұндағы бекініс құрылысы 277 жылы басталған және 285 жылы аяқталған деп саналады. Бұл құрылысқа триумф аркасының бұзылып, материалдары қайта қолданылған, ал нумизматикалық деректер бұл оқиғаның Караузиус билігі тұсында болғанын көрсетеді.

Амфитеатр

Амфитеатр бас алаңнан шамамен 5 минуттық жерде, дөңгелектей көрінеді. Оның сыйымдылығы 5000 көрерменге дейін жетеді. 2021 жылғы қазба жұмыстары амфитеатр мен елді мекеннің жаулап алудан бастап, 5 ғасырдың басында Рим үкіметі аяқталғанға дейін пайдаланылғанын көрсетті. Арена қабырғасында жарқын қызыл және көк түсті бояу табылды, бұл Ұлыбританиядағы кез келген рим амфитеатры үшін алғашқы жағдай. Аренаға кірмес бұрын жабайы аңдарды, қылмыскерлерді немесе гладиаторларды ұстау үшін пайдаланылған, қабырғалары шамамен 2 метр биіктіктегі бөлме немесе камера да табылды.

Ричбородағы шіркеу

Ричбороу қаласында түсіндіріле алмайтын, бірақ қадірлі деп саналатын құрылым бар. Бүгінде бұл құрылымның көп бөлігі қираған. Ричбороу қазбаларында табылған алтыбұрышты қадірлі шомылдыру рәсімі осы шіркеуде жүзеге асырылған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Шіркеу шамамен 4 ғасырдың соңында немесе 5 ғасырдың басында салынған болуы мүмкін. Шіркеу ағаштан салынған болуы ықтимал.

Римдіктердің кері қашуы

Рим империясының құлдырау кезеңінде Ричбороу римдіктерден ақыры тасталып, кейіннен саксон діни орталығына айналды.

Қазба жұмыстары

1849 жылы амфитеатр аумағында жүргізілген қазба жұмыстарынан кейін, бұл жердің кейіннен зиратқа айналғандығын көрсететін қаңқа табылды. Қазба жұмыстары 1900 жылы жалғасты. 1922-1938 жылдары Ж. П. Буше Фокс ірі қазба жұмыстарын жүргізді. 2008 жылдың соңында Рим қабырғасының бір бөлігі қазылғанда, ортағасырлық кемежайдың қалдықтарымен қатар Римнің бастапқы жағалауы да табылды. Жағажайдың өзінің ашылуы және қазылуы оның географиялық байланысын жер жұмыстарымен нақтылады, бұл жер жұмыстарының жағажайды қорғау үшін салынған бекініс екенін дәлелдеді, ол шамамен жағалаудың бір бөлігін қорғаған. 2021 жылдан бері қазба жұмыстары форттан 300 метр оңтүстік-батысқа қарай орналасқан амфитеатрға шоғырланған, онда ерекше суреттелген қабырғалар табылған.

Жаңа ғимараттар

2023 жылы римдік қамалдың ортасына жақын жерде, б.з. 43 жылы Клавдий қақпасының нақты орнында ағаштан жасалған римдік қақпаның көшірмесі салынды. Құрылыстың үстінен айналағы қабырғаларды көруге болады, ал жақсы ауа райы болғанда солтүстікке қарай Рекульверге дейін, Регульбий орнындағы, тағы бір римдік Саксон жағалауы бекінісіне дейін көрініс ашылады. Бұған қоса, Ричбородан табылған көптеген заттарды көрсету үшін орналасқан мұражай жаңартылды – бұл орын римдік биліктің Ұлыбританиядағы басталуы мен аяқталуын көрген маңызды тарихи жер.

Танымал мәдениетте

Американдық Рассел Хобан 1980 жылы жарық көрген, соңғы заманға қатысты "Риддли Уокер" романында Ричбороу қамалын "Келме руна" (оның римдік тарихына сілтеме жасай отырып) деп бейнеледі.