Кіріспе

XVI ғасырдағы ағылшын солдаты сэр Джон Норрис немесе Норри (шамамен 1547 – 3 қыркүйек 1597), Оксфордширдегі Райкоте, Беркширдегі Яттендон және Нотлиден шыққан ағылшын әскери қызметкері. Генри Норристің ұлы, 1-ші Норрис бароны, ол Елизавета патшайымның өмір бойы досы болды. Заманының ең белгілі ағылшын әскери қызметкері Норрис, Елизавета дәуіріндегі барлық соғыс ошақтарында қатысты: Франциядағы дін соғыстарында, Испаниядан Голландияны азат ету үшін жүрген Сегіз жылдық соғыс кезінде Фландрияда, Англо-испан соғысында және ең бастысы – Тюдорлардың Ирландияны жаулап алу жорығында.

Ерте өмір

Генри Норрейстің Марджори Уильямсқа үйленген тұңғыш ұлы Норрейс Яттендон қамалында дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі, Елизаветаның анасы Анна Болейнмен жасаған қастық үшін жазаланған болатын. Оның анасының әкесі Джон Уильямс, Тэм лорды Уильямс еді. Норрейстің үлкен ағасы жас Елизаветаның қамқоршысы болған және ол отбасымен жақсы таныс еді. Ол Вудстокқа түрмеге жіберу жолында Яттендон қамалында болды. Болашақ патшайым Норрейстің анасымен жақын дос болды, оның қара шашы үшін оған "Қара қарға" деген лақап ат қойды. Норрейс анасының шаш түсін мұра етті, сондықтан оның әскері оны "Қара Джек" деп атады. Норрейс бес бауырмен бірге өсті, олардың бірнешеуі Елизаветаның соғыстарында оның қасында қызмет етті. Ол қысқа мерзімге Оксфордтағы Магдалена колледжіне қабылданған болуы мүмкін. 1566 жылы Норрейстің әкесі Франциядағы ағылшын елшісі болып тағайындалды, ал 1567 жылы, шамамен он тоғыз жасында, Норрейс пен оның үлкен ағасы Уильям Сент-Дени шайқасына қатысты. Олар шайқастың картасын жасады, ол олардың әкесінің патшайымға жолдаған есебінің бір бөлігі болды.

Ерте әскери мансап

1571 жылы қаңтарда әкесі Франциядан шақырылғанда, Норрейс қалды және жаңа елші Фрэнсис Уолсингхеммен достық қарым-қатынас орнатты. 1571 жылы Норрейс француз дін соғыстары кезінде гугеноттар жағында ерікті болып, адмирал Колиньидің әскерінде шайқасты. Екі жылдан кейін Норрейс, жақында Эссекс графы атанған сэр Уолтер Деверёкстің капитаны болды. Ол Белфасттан база ретінде пайдаланып, Ирландияның Ольстер провинциясында плантация құруға тырысты, бұл Ольстер кәсіпорнының бір бөлігі болды. Ол ағасы Уильямды қолдады, ол Эссекс графының бас лейтенанты болып, әкесі жалдаған жүз атты әскерге басшылық етті, ол сол кезде Беркширдің лорд-лейтенанты қызметін атқарды. Уильям Эссекстің командирлерінің алғашқысы болды, оны ирланд әскерлері шабуылдады. Оның аты Массеринге жақын жерде, Лох-Негхтың шығысында астынан шығып кеткенде, Джон ағасын өлтіруден құтқарды. Граф олардың іс-қимылын патшайымға жолдаған хатында мақтады. Ольстерде болған кезде Норрейс О'Нилл кланының басшысы, Төменгі Кландебойдың лорды сэр Брайан Макфелим О'Ниллді тұтқындауға қатысты, бұл оқиға Кландебой қырғыны деп танылды. Лорд Эссекс 1574 жылдың қазан айында Белфастта өткен банкетте О'Нилл мен оның кланының мүшелерін қабылдады. О'Нилл Эссекс пен оның ізбасарларын үш күндік тойға шақырып, жауап берді. Бірақ үшінші күні Норрейс пен оның адамдары О'Ниллдің қарусыз 200-ден астам клан мүшесін өлтірді. Эссекс сэр Брайанды, оның әйелін және басқаларын Дублинге алып барды, олар кейін жазаланды. Лорд Эссекс Антрим графтығына кіргенде, шотландтың Дуннивег Макдональд кланының Сомхайл Буид Макдональд бастаған таулы жерлері әйелдері мен балаларын, қарттары мен ауруларын қауіпсіздік үшін Ратлин аралына жіберді. Лорд Эссекс шотланд босқындары әлі де аралда екенін білген соң, Норрейске Карикфергуста қолбасшылық ететін, әскер ротасын алып, Ратлин аралына өтіп, табатын барлық адамды өлтіруді бұйырды. Норрейс өзімен бірге зеңбіректер алып келді, сондықтан нашар қорғаныс бірнеше гарнизонның қаза тапқан қатал шабуылдан кейін тез жойылды. Шотландтар қарсылық көрсетпей берілді және барлығы Ратлин аралындағы қырғынның құрбаны болды, бірақ бас және оның отбасы кепілге қалдырылды. Қаза болғандардың саны екі жүзге жетті. Кейін жүздеген адам, негізінен әйелдер мен балалар, жағалаудағы үңгірлерде жасырыныпты, олардың барлығы да қырғынға ұшырады. Аралда бекініс салынды, бірақ Норрейс оны эвакуациялады және отарлаудың сәтсіз болатыны анық болғаннан кейін 3 ай ішінде әскерлерімен бірге Дублинге қайтарылды. 1579 жылы Рождество күні Англиядан Ирландияға оралғанда, оның ағасы Уильям Ньюриде қызбадан қайтыс болды. 1577 жылы Норрейс ағылшын еріктілерінің күшін Төмен елдерге бастап, онда ол Штаттар Генералы үшін соғысты, содан кейін Испан королі Филипп II билігіне қарсы көтеріліс жасады, Сегіз жылдық соғыс басталғанда. Рижменам шайқасында (1578 жылдың 2 тамызында) оның күштері корольдің ағасы Иоанн Австрияның (Дон Хуан де Австрия) басшылығындағы испандықтарды жеңуге көмектесті; Норрейс астынан үш жылқысы атып түсірілді. 1579 жыл бойы ол Франсуа де ла Нуэ бастаған француз әскерімен бірлесіп жұмыс істеді және барлық ағылшын әскерлеріне, шамамен 150 жаяу және 450 атты әскерге басшылық етті. Ол Боргерхут шайқасына қатысты, онда Александр Фарнезе бастаған испан әскері жеңіске жетті. Кейіннен ол Меппел маңындағы операцияларда испандықтарға қарсы тұрды және 1580 жылдың 9 сәуірінде оның әскерлері Мехеленді жаулап алды және қаланы ағылшын ашуы ретінде белгілі болған Мехеленде қатыгездікпен тонады. 16 ғасырдағы соғыс заңдары мен әдет-ғұрыптары қала түскеннен кейін үш күнге дейін тонауға рұқсат берген, ал Норрейс қолбасшылығындағы ағылшын жалдамалылары қаланы тонауды шамамен бір ай бойы жалғастырды. Сонымен қатар, Норрейс әскерлерінің Мехеленді тонауы 1572 жылы сол қалаға келген "испан ашуынан" әлдеқайда қатыгез және жүйелі болды. Осы жетістіктерінің арқасында ол протестант әскерлерінің рухын көтеріп, Англияда әйгілі болды. Оның әскерлерінің рухы олардың науқаны үшін Штаттар Генералының уақтылы және тұрақты төлемдеріне байланысты болды, ал Норрейс күшті басшылыққа ие болды. 1581 жылдың ақпанында ол Ренненбург графына қарсы Штенвик қаласын қоршаудан босатып жеңіске жетті, ал шілдеде Гронингеннің жанындағы Коллумда тағы бір жеңіліс тапты. Алайда 1581 жылдың қыркүйегінде Гронингеннің жанындағы Ноорхорн шайқасында испан әскерінің полковнигі Франсиско Вердугодан ауыр жеңіліске ұшырады. Келесі айда Норрис Вердугоны Ньезилддегі шабуылын тойтарды. Жыл соңында ол Хоэнлоэ графымен бірге Вердугоның қоршауында болған Лохем қаласын босатуға көмектесті. Фландриядағы Франсуа, Анжу герцогін қолдағаннан кейін Норрейс Англия королевасы I Елизаветаның ресми емес елшісі ретінде Голландия Республикасына қайтарылды. 1584 жылы ол Англияға оралып, Штаттар Генералының Испанияға қарсы соғысын қолдау үшін Англияның Испанияға соғыс жариялауын ынталандырды.

Ирландияға оралу

1584 жылдың наурызында Норрейс Төменгі елдерді тастап, келесі шілдеде Ирландияға жіберілді, онда ол Мюнстердің лорд-президенті болып тағайындалды (осы кезде оның ағасы Эдвард сол жерде орналасқан болатын). Норрис ағылшын пуритандарымен Мюнстер плантациясын құруға шақырды (келесі жылдары қабылданған мақсат), бірақ жағдай өте қиын болып шықты, сондықтан оның көптеген сарбаздары Төменгі елдерге қайтып кетті. 1584 жылдың қыркүйегінде Норрейс Ирландияның Лорд-депутаты сэр Джон Перротты және Ормонд графымен бірге Ольстерге сапар шекті. Мақсаты, тағы да, Дунивегтің Макдональд кланынан шыққан таулық шотландтарды, Сомхерле Буйде Макдоннелл бастаған, Антримнің бағыты мен Глендеріне көшіп келгендерін қуу болды. Норрей Гленконкин орманында 50 мың бас ірі қара малды тартып алып, таулықтарды азықтан айырды. Бірақ бұл науқан сәтсіз аяқталды, өйткені қазіргі Антримнің Макдональд кланы деп аталатын клан Кинтайрда қайта жиналды, содан кейін лорд-депутат оңтүстікке кеткеннен кейін Ирландияға қайта оралды. Норрейс Мюнстерге оралды, онда ол Ирландиядағы католик шіркеуінің тарихы мен мартирологиясына үлкен үлес қосты. 1585 жылдың сәуір айында Типперри графтығының Клонмель қаласындағы түрме бастығы қаланың белгілі тұрғыны Виктор Уайттан пара алып, түрмеде отырған Рим-католик дін қызметкері Фр. Мьюрис МакИонрактайды бір түнге Уайттың үйіне, Құтқарылу мейрамының жексенбісінде (1585 жылдың 11 сәуірінде) Рұқсат беріліп, дін қызметкер МакКенрагти түн бойы мойындауларды тыңдады. Бірақ түрме бастығы жасырын түрде Клонмельге жаңа келген Мюнстердің лорд-президенті сэр Джон Норрейске хабарлаған. Тарихшы Джеймс Кумбс айтқандай, "Норрис Уайттың үйін сарбаздармен қоршап алып, шабуыл жасады. Шабуыл жасаушылар әкесі басталар алдында үйге кірді, бұл үлкен үрей тудырды. Кейбіреулер жертөлеге жасырынды, ал енді біреулері терезеден секіріп кетті, бір әйел қашып құтылуға тырысқанда қолы сынды. Діни қызметкер сабан үйіндісіне жасырынды, ал сарбаздың сынаған қылышынан жамбасына жарақат алды. Ауырсынуға қарамастан, ол үндемеді, кейін қашып кетті. Сарбаздар құрбандық тақын бұзып, киелі ыдыстарды тартып алды". Осы уақытта Виктор Уайт тұтқындалды және егер ол Фр. Мьюрис МакИонрактайды тұтқындауға көмектеспесе, өлім жазасы беріледі деп қорқытты. Бұл жағдайды естіген Фр. МакИонрактай Уайтпен сөйлесу үшін елші жіберді. Уайт өзінің өмірін жоғалтуға дайын екенін айтса да, дін қызметкері өзін ұстап беруді талап етті және оны тағы да Клонмель түрмесіне тастады. Фр. МакИонрахтайға жасалған әскери сотта тек сэр Джон Норрис пен оның көмекшілерінің алдында жауап беру болды. Ирландия шіркеуіне қосылып, шіркеудің мемлекетке бағынуын қабылдау үшін "Жоғарғылық ант" беруге кешірім және жоғары лауазым ұсырылды. Бірақ Фр. МакИонрахтай Рим-католик дінін және Петрдің басшылығын табандылықпен сақтады, сондықтан сэр Джон Норрис оны "көптеген айыптаулардан кейін" мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін өлімге кесті. Өлім жазасын орындағаннан кейін Норрис Фр. МакИонрахтайға Жоғарғылық ант беруге және оның мессасына қатысқан немесе жасырын түрде одан қасиетті рәсімдер алған жергілікті католиктерді атауға уәде беріп, толық кешірім ұсынды. Протестант дін қызметкері де дін қызметкерді оған қарсы пікір білдіріп, сенімін өзгертуге тырысты. Бірақ бәрі бекер болды, Фр. МакИонрахтай келіспеді. Тарихшы Джеймс Кумбс айтқандай, "Әсіресе әскери сотта, нақты рәсімдер мен оқиғалардың тізбегі болған жоқ. Бір анық нәрсе – Маурис МакКенрагти Жоғарғылық ант беруден бас тартқаны үшін өлім жазасына кесілді". 1585 жылдың 30 сәуірінде Фр. Мьюрис МакИонрахтайды аттың артынан сүйреп әкеліп, сатқын ретінде өлімге кесті. Епископ Дэвид Ротидің айтуынша, "Ол жазалау орнына келгенде, халыққа бұрылып, уақытқа дейін бірнеше ізгі сөздер айтты, соңында барлық католиктерден өзі үшін дұға етуді сұрады және оларға батасын берді". Ол тірі кезінде асылып, содан кейін басы кесілді. Басы тікенекке шаншылып, төрт бөлігімен бірге базарда көрсетілді. Норрейс 1585 жылы Парламент ашылуына қатысу үшін Дублин қамалына шақырылды. Ол Корк округінен Парламент депутаты болып сайланды және бүкіл елдегі патшайымның билігін растау шаралары туралы сөз сөйледі. Сондай-ақ, Ольстердегі ирландтық кландардың көтерілісіне қарсы жаңа науқанды бастауға кедергі келтірілгеніне шағымданып айтты.

Ағылшын-испан соғысы

Антверпен қоршауға алынғаны туралы хабар алғаннан кейін, Норрейс голландиялық протестанттарға қолдау көрсетуге шақырды. Ол өзінің ағасы Томасқа Мюнстер президенттігін тапсырып, 1585 жылдың мамыр айында Лондонға асығып, Төмен елдердегі науқанға дайындалды. Тамыз айында ол Елизавета жіберген 4400 сарбаздық ағылшын армиясына басшылық етті. Елизавета бұл әскерді Нонсуч шартына сәйкес испандықтарға қарсы Штаттар Генералдарына қолдау көрсету үшін жіберген еді. Норрейс Арнемге жақын орналасқан бекініске шабуыл жасады, бірақ патшайым бұл агрессияға наразы болды. Дегенмен, оның тәжірибесі жоқ ағылшын әскері Ааршоттағы бір күндік шайқаста Парма герцогін жеңіп, киім-кешек, азық-түлік және ақшасы біткенше қауіп төндірді. Оның сарбаздары үйден қолдаусыз қатты қаза болды, бірақ испандық әскерлерге байланысты жеңілмейтін аура жойылды, және Елизавета ақыры Штаттар Генералдарына өз күштерін толықтай жұмсады. 1585 жылдың желтоқсанында Лестер графы жаңа әскермен келді және Англия ашық одаққа кірген кезде Төмен елдердің генерал-губернаторы лауазымын қабылдады. Пармаға шабуыл кезінде Норрейстің кеудесіне найза ұшты, содан кейін ол испандықтардың солтүстікке жылжуының соңғы кедергісі болған Грейвті босатуға қол жеткізді; Лестер осы жеңісі үшін Ұлы Георгий күні Утрехта өткен үлкен тойда оны және оның ағалары Эдвард пен Генриді рыцарь атады. Бірақ испандықтар көп ұзамай опасыздықпен Грейвке кірді, ал Норрейс Лестердің сатқынның басын кесу туралы бұйрығына қарсы кеңес берді, себебі ол сатқынның әпкесіне ғашық еді. Екі қолбасшы наурыз бойы дауласып, нәтижесінде жорық сәтсіз аяқталды. Лестер Норрейс Сассекс графына ұқсайтынын айтып, наразылық білдірді. Бірақ оның басты наразылығы - Норрейстің ағасы, науқанның қазынашысының сыбайлас жемқорлығы еді. Лестердің Норрейс пен оның ағасын қайта шақыру туралы өтінішіне патшайым қарсылық көрсетті. Норрейс жақсы қызметін жалғастырды және 1586 жылдың тамызында Лестерден Утрехтті қорғауға бұйрық алды. Операция жақсы жүрмеді, өйткені Лестер Сэр Уильям Стэнлиді Норрейстің қол астында қалдырмады. Норрейс Стенлимен бірге қыркүйекте Зуфен шайқасында бірікті, онда Флашинг губернаторының лейтенанты болған Норрейстің ағасы Эдвардтың командирі сэр Филип Сидни қаза тапты. Бір офицерлік кешкі ас кезінде Эдвард әскердің маршалы сэр Уильям Пелхэмнің кейбір сөздеріне ренжіді, ол бұл оның үлкен ағасының мінез-құлқына әсер етеді деп ойлады, және голландтық үй иесімен дау туды, Лестер кіші Норрейс пен оның үй иесі арасында дуэльге жол бермеу үшін араға түседі. 1586 жылдың күзінде Лестер жеңіліп, Норрейсті мақтады, ал Штаттар Генералдары оны жоғары бағалады. Бірақ ол қазан айында қайта шақырылды, ал патшайым оны жек көрумен қабылдады, себебі ол Лестерге деген дұшмандығынан болды; бір жыл ішінде ол Төмен елдерге оралды, онда жаңа қолбасшы Уиллоуби Норрейс жұмысты жақсы атқаратынын мойындады, "Егер мен жеткілікті болсам, Норрейс артық болар еді". Уиллоуби Норристің жанында болуына ренжіді және ол "кесардан да бақытты" екенін айтты. 1588 жылдың басында Норрейс Англияға оралды, онда Оксфорд университетінде өнер магистрі дәрежесін алды. Сол жылы, испан армадасы күтілген кезде, ол Лестердің қол астында Батыс Тилберидегі лагерьдің маршалы болды, Елизавета Тилберидегі әскерлерге сөйлеген сөзін айтты. Ол Довердің бекінісін тексерді және қазан айында Штаттар Генералдарына елші ретінде Төмен елдерге оралды. Ол Португалияға экспедицияға дайындалу үшін әскерлерді кері қайтаруды бақылады. Ол испан армадасының жеңілісінен кейін жау флотының ең әлсіз кезінде ағылшынның артықшылығын нығайту үшін жасалды. 1589 жылдың 17 сәуірінде (басқа бір деректе 18 сәуір деп берілген) Норрейс Дрейкпен бірге 23 000 сарбаздық экспедициялық күштің (оның ішінде 19 000 сарбаз және қазір ағылшын армадасы деп аталады) бастады, Испания жағалауындағы кемелерді жою және Португалия тағына үміткер Кретоның преорына тақ кигізу үшін. Коруна таңқалды, Норрейстің әскерлері 8000-ге жуық адамды жеңіп шыққанда, қаланың төменгі бөлігі өртенді. Эдуард О-Бургоға шабуыл кезінде ауыр жарақат алды, ал оның өмірін ағасының ерлігі ғана құтқарды. Норрейс Лиссабонға шабуыл жасады, бірақ жау онымен күресуден бас тартты, сондықтан оған теңізге қайтудан басқа амалы жоқ. Жабдықтар жетіспегендіктен және ауру мен өлімнен кейін күш қысқарғандықтан, Норрейс Азор аралдарына шабуыл жасаудың екінші мақсатын тастап, экспедициялық күш Англияға қайтуға бет алды. 1589 жылдың шілде айының басында күш толығымен үйге келді, кейбіреулері Плимутқа, кейбіреулері Портсмутқа және басқалары Лондонға жетті, көп нәтижеге қол жеткізбеді. Осы "ағылшын армадасы" испан армадасының жеңілісін нығайту және соғысты Испанияның солтүстік жағалауының порттарына және Лиссабонға жеткізудің сәтсіз әрекеті болды. 1591 жылдан 1594 жылға дейін Норрейс католик лигасымен күресінде IV Генриге көмектесті, Бретаньдегі гугеноттар үшін 3000 сарбазбен шайқасты. Ол Гингкампты алды және бретондық католик лигасы мен олардың испандық одақтастарын Шато Лаудрада жеңді. Оның әскерлерінің бір бөлігі Нормандиядағы Эссекс графының күштеріне қосылды, ал Норрейстің науқаны шешуші болмағандықтан ол 1592 жылдың ақпанында Англияға кетіп, 1594 жылдың қыркүйегіне дейін Бретань герцогтығына оралмады. Ол Меркур герцогі мен Хуан дель Агиладан озып өткеннен кейін Морле қаласын басып алды. Содан кейін ол Бресттен тыс жерде орналасқан Крозон бекінісін қоршауға қатысты және оны қатыгездікпен басып алып, 400 испандық сарбазды жеңді, сонымен қатар Агила басқаратын көмекші әскерді тоқтатып тастады. Бұл оның ең маңызды әскери жеңісі болды, қарамастан көп шығынға және жарақат алғандықтан. Оның кіші ағасы Максимилиан осы жылы оның басшылығымен қызмет етіп қаза тапты. Француздық протестант әріптестерінен наразы болған Норрейс 1594 жылдың соңында Бресттен оралды.

Ольстерге қайта оралу

1595 жылдың сәуір айында Норрейс Ирландияның жаңа лорд-депутаты сэр Уильям Расселлдің басшылығымен әскери қолбасшы болып тағайындалды. Расселл бұрын Флашингтің губернаторы болған, бірақ екеуінің арақатынасы жаман болған. Сэр Роберт Деверэкс, 2-ші Эссекс графы, өзінің адамын Расселдің бағыныштылары ретінде тағайындауды қалаған, бірақ Норрейс оған келіспеді және Ольстерде лорд-депутаттың билігінен тәуелсіздігін бекітетін арнайы жарлық алды. Ол испандықтарға қарсы күресте алған беделінің қорқынышы көтерілістің күйреуіне жеткілікті болады деп күтілді. Норрейс 1595 жылдың мамыр айында Уотерфордқа келді, бірақ жағаға шыққаннан кейін безгекке шалдықты. Маусым айында ол 2900 сарбаз бен артиллериямен Дублиннен аттанды, ал Расселл оны Дундалк арқылы қуалай берді. О'Нилл кланының басшысы және Тир Эогейннің иесі Аод Мор О'Ниллдің жасаған қылмыстары үшін жарияланғаннан кейін, Норрейс штабын Ньюриде орналастырып, Армаг соборын нығайтты. О'Нилл артиллерияның Ньюриде сақталғанын білген соң, Дунганнон қаласындағы бекінісін бұзып, майданға шықты. Норрейс әскерін Блэкуотер өзенінің бойында орналастырды, ал О'Нилл кланы қарсы жағалауда қозғалды; өткел бақылауға алынды, бірақ өтуге тырыспады, себебі жоюға ешқандай өнім болмады және жау территориясына шабуыл жасау бекер болар еді. Рассел әскермен бірге болғандықтан Норрейс толық жауапкершілікті қабылдаудан бас тартты, бұл лорд-депутатты 1595 жылдың шілдесінде Дублинге қайтуға мәжбүр етті, соның салдарынан ол қолбасшысына Ольстерді жаулап алуда толық еркіндік берді. Бірақ Норрейс өзінде күдіктер болды: ол осы міндетті күшейтусіз орындау мүмкін емес деп ойлады және Расселді оны тоқтатуға тырысқандығы үшін және Лондон үкіметінен әскердің кемшіліктерін жасырғандығы үшін айыптады. Ол королеваның хатшысы сэр Уильям Сесилге Ольстер кландарының бұрын кездескендерінен күш, қару-жарақ және оқ-дәрі жағынан әлдеқайда басым екенін және ағылшындарға тиісті күшейту қажет екенін хабарлады. Жағдай осылай тез нашарлағандықтан, Норрейс Ньюриден Дундалкқа дейін 10 мильді Мойри асуы арқылы әскерін жүргізуге тәуекел етпеді, оның орнына оларды теңіз арқылы жылжытуды жөн көрді. Бірақ оның беделіне нұқсан келтіретіндей, Рассел сол жазда оны Blackwater-ге дейін қиындықсыз жеткізіп, масқаралады. Ирландияға көбірек әскер жіберілді, ал роталарға әрқайсысы 20 ирландты қабылдауға бұйрық берілді, бұл қауіпті екені мойындалды. Бірақ Норрейс әлі де оның бөлімшелері кедей ескі шаруалар мен алаяқтардан құралған деп шағымдана берді. О'Нилл Норрейске жазбаша ұсыныс ұсынды, бірақ ол Дублин кеңесінің кеңесі бойынша, О'Ниллдің Ольстердің ирландтық тайпаларына қатысты билігін тану талабына байланысты қабылданбады. Норрейс қарсыласын қозғауға мүмкін болмады және 1595 жылдың қыркүйегінде Армагта қыстауға шешім қабылдады. Бірақ аттардың жетіспеуіне байланысты екінші сапар қажет болды, ал қайтып оралған кезде, Ньюри мен Армаг арасындағы өтпелді нығайта отырып, Норрейс қазіргі заманғы Маркетхиллдің жанындағы Муллабрак шайқасында қол мен бүйірінен (және оның інісі де) жараланды, онда ирландтық ат әскері Норрейс күткеннен гөрі белсендірек болды. (Норрейс бұрын ирландтық ат әскері тек сиырларды ұстауға ғана жарамды деп мәлімдеген болатын.) Көтерілісшілер Мойри асуында да шабуыл жасады, бірақ олар кері қайтарылды. Лондонның мақұлдауымен, испандықтар мен папаның араласуынан қорқып, Норрейс Тироннан кері шегінді, және 1596 жылдың 1 қаңтарында аяқталатын бітімге келісті; бұл мамыр айына дейін ұзартылды. Келесі жылы Норрейс Дундалкта жаңа келісімге келді, оны Рассел сынға алды, өйткені ол Тайронға сыртқы араласуға уақыт алуға мүмкіндік берді. Расселдің ойынша, Норрейс Тайронға тым жақын болған, ал оның жеңімпаздарға мейірімділік көрсету бейілі жағдайларға мүлдем сәйкес келмеді. Мамыр айында Тайрон Норрейске Киллибегске келген кемеден шыққан испандықпен кездесуі туралы хабарлады және Филипп II ұсынған көмектен бас тартқанын айтты. Коннахт провинциясындағы қиындықтарға байланысты Норрейс 1596 жылдың маусым айында жергілікті лордтармен келіссөздер жүргізу үшін сэр Джеффри Фентонмен бірге сонда барды. Ол сэр Ричард Бингемнің президенттік үкіметін лордтарды бүлікке итермелегені үшін айыптады, бірақ Тайронның одақтасы Хью Ро О'Доннеллдің ықпалы да осы тұрғыда танылды, әсіресе Слайго қамалы соңғы уақытта бүлікшілердің қолына түскендіктен. Бингем жұмысынан шеттетіліп, Дублинде ұсталды (кейін ол Лондондағы флотта ұсталды). Алайда, алты айлық науқан кезінде Норрейс Коннахтта бейбітшілікті қайта орнатуға қол жеткізе алмады, және лордтардың номиналдық бағынуына қарамастан, ол Ньюриге қайтып келгеннен кейін, 1596 жылдың желтоқсанында қайтадан қақтығыстар басталды. Осы кезде Норрейс өзінің жағдайына шынымен жиренді. Ол қайтарылып алуды сұрады, денсаулығының нашарлауын және түрлі даулардың оған тигізген әсерін атап өтті. Әдеттегідей, Рассел сынмен араласып, Норрейс Атлонде денсаулығының нашарлығын жалғандап, лорд-депутатты оның сәтсіздігіне ілікетуге тырысып баққандықтарын мәлімдеді. 1596 жылдың қазан айындағы жағдайды талдау, Эссекс графы қолдаған, Норрейс стилі "алаяқ бейбітшілік туралы жалған үміттермен билеуге шақыру" екенін көрсетті. Бұл тәсіл Расселдің сезімдерімен мұндай қайшылыққа толы болғандықтан, ирланд үкіметінің құлау қаупі туды. Нәтижесінде, 1596 жылдың соңында екеуін де Ольстерден алып кетуге шешім қабылданды, Расселді Англияға, ал Норрейсті Манстерге жіберді. Дублиннің оны қалай шешуді қалағанын білмей, Норрейс Ньюриде Тайронмен келіссөздер жүргізуді жалғастырды, ал Рассел лорд-депутат лауазымынан Томас Берг, 7-ші Страболги баронымен ауыстырылды. Берг те Норрейспен Төмен елдердегі қызмет кезінде жаман қарым-қатынаста болған және Эссекс адамы болды, бұл Сесилді қынжырлатқан, ол Норрейстің тәжірибелі басшылығына сенімді болды. Жаңа лорд-депутатпен Дублинде "көптеген жалған мейірімділікпен" кездессе де, Норрейс бұл тағайындаманы өзіне ұят деп санады.

Өлім

Норрейс Мюнстерге президент болып қызмет етуге оралды, бірақ денсаулығы нашар болды және ол көп ұзамай өз міндеттерінен бас тарту үшін рұхсат сұрады. Ол «Ең Төңкеріс қызметінде өзінің таныстарынан гөрі көп қан төккенін» айтып шағымданды. Маллоудағы ағасының үйінде ескі жараларды дұрыс емдемегендіктен гангренаға шалдықты, сондай-ақ 26 жылдық қызметіне тәждің назар бөлмеуінен туған терең қайғыға ұшырады. 1597 жылдың 3 қыркүйегінде ол өз бөлмесіне көтеріліп, ағасы Томас құшағында қайтыс болды. Көптеген адамдар оның өліміне жүрек ауруы себеп болды деп ойлады. Филип О’Салливан Биар баяндаған тағы бір нұсқада, бір қызметші жігіт Норрейдің көлеңкелі бір тұлғамен бірге бөлмеге кіргенін көріп, есікке құлақ түргенде, солдаттың Шайтанмен келісім жасағанын естіген. Түн ортасында келісім күшіне енді, ал ертесі күні таңертең есікті бұзып кірген қорқып қалған қызметшілер Норрейдің басы мен кеудесінің жоғарғы бөлігі кері қарап тұрғанын тапты. Норрейдің денесі бальзамдалды, ал королева оның ата-анасына көңіл айту хаты жіберді. Олар ирландиялық қызметте бірнеше ұлдарынан айырылған еді. Ол Беркширдегі Яттендон шіркеуіне жерленді, онда оның қасқырғысы жоғары ілінген, ал оның бейнесі (Зуккероның салған портреті, Дж. Тейн өңдеген) Вестминстер аббаттығындағы Норрей ескерткішіне қойылды.

Мұра

1600 жылы Тоғыз жылдық соғыс кезінде сэр Чарльз Блоунт, лорд Маунтджой, соңында Тиронды жеңген қолбасшы, Ньюри мен Армаг арасында екі ор қазылған бекініс салғызды. Ол Норрейстің құрметіне Маунтноррис деп аталды. Бұл бекініс, Норридің солтүстік жорығында қарастырған жерде, норвегтік-гельдер салған деген сенімдегі дөңгелек қоршаудың үстіне салынған. Маунтджой Норрейді соғыстағы ұстазы деп есептеді және Гелл Ирландиясын күшпен және үлкен тұрақты гарнизондармен ғана Тақтың бақылауына алуға болатыны туралы оның бұрынғы ойын еске алды. Алайда, Тоғыз жылдық соғыстың басында Норрейдің мінез-құлқы оның есейген кезінде жұмсақ болғанын көрсетеді. Агрессивті Эссекс графы – халықтың да тағдыры бірдей болған батыр – де Хью Мор О'Ниллмен, Тир-Еогейн иесімен келіссөздер жүргізуді жөн көрді. Лорд Маунтджой басшылығымен ирландтық рулық жүйені жоюға Норрейдің бастапқы тактикасы себеп болды. Норрейдің ұзақ әскери мансабының ең маңызды мұрасы – Габсбургтер күштеріне қарсы голландтық көтерілісін қолдауы және кейіннен король Генри IV-тің Бретон католик лигасының басшысы Филипп Эммануэльге, Габсбургтер Испаниясының әскери қолдауына ие болған Бретон герцогіне, Бретанияның саяси тәуелсіздігін беруден сақтауы болды. Ирландиялық руларды және Гелл Ирландиясын жоюдағы рөлінен өзгеше, Норрейдің ирланд тарихындағы орны 1585 жылы Клонмелде өлім жазасына кесіліп, атқыланған Рим католик діни қызметкері Фр. Мюрис Мак Ионрактайдың 1992 жылғы 27 қыркүйекте Иоанн Павел II-нің батасын алғандығымен нығайтылды. Ол Ирландиядағы Реформацияның 16 басқа ирландтық католик шейітімен бірге қанағаттандырылды.

Отбасы

Норрей ешқашан үйленбеген, және оның балалары болған жоқ. Норрей "Норр исс" деп айтылады.