Кіріспе

Париждік су ішу тірегі

Уоллес тіректері – бұл сэр Ричард Уоллес атымен аталатын, оның қаржысымен салынған және шамамен оның жобалаған қоғамдық су ішу тіректері. Соңғы дизайн мен мүсіні Уоллестің досы Чарльз Огюст Леборг жасаған. Олар Францияның Париж қаласының көшелерінде, әсіресе көп адам жүретін тротуарлар бойында орналасқан үлкен құйма темірден жасалған мүсіндер. Олар эстетикалық сәттіліктерімен әйгілі және бүкіл әлемде Париждің бірінші белгісі ретінде танылады. Уоллес тірегін Лондонның Уоллес коллекциясының сыртында да көруге болады, бұл галерея сэр Ричард Уоллес және Гертфордтың алғашқы төрт маркизі жинаған өнер туындыларын көрсетеді.

Сэр Ричард Уоллес

Осы қайырымдылық шаруағатымен айналысқандардың ішінде сэр Ричард Уоллес (1818–1890) ең көп қырын қамтитын және жайлы адам болды. 1870 жылдың тамызында әкесінен зор байлық мұраға алғаннан кейін, ол барлық париждіктер одан үлес алуы керек деп ойлады, бұл оның танымалдығын арттырды. Уоллестің берілгендігі оны қала қоршауда тұрған кезде де париждік вилласында қалуға итерді, оның сарай-ғимараттарының біріне тығылудың орнына, қажет болғанда Парижде болу үшін. Ол аурухана ашты, онда бомбалаудан зардап шеккендерді жеке қарсы алып, көмек заттарын таратты, соғыстағы париждіктерге көмектесу үшін жасаған басқа да игіліктерімен бірге. Ол өзі қабылдаған Франция мемлекетіне адал болды және Пэр-Лашез бейіштесіне жерленді. Париж мұрасына қосқан көптеген еңбектерінің ең белгілісі – оның атымен аталатын су көздері.

Мақсаты

Париж қоршауы мен Коммуна оқиғасының салдарынан көптеген су құбырлары бұзылып, су бағасы қалыптыдан да жоғары болғандықтан, күрт өсті. Осының кесірінен, кедейлердің көп бөлігі су үшін төлем жасауға мәжбүр болды. Сонымен қатар, сатушылар ұсынған судың көп бөлігі Сена өзенінен алынып, көшелерден және көптеген кәріздерден ағыс су түскендіктен, лас болу қаупі жоғары еді. Сондықтан сыра немесе басқа да спирттік сусындар ішуі қауіпсіз әрі суға қарағанда шамалы ғана қымбат болды. Төменгі топтағы адамдардың арасында спирттік ішімдікке құмар болуға бейімділік күшті болды, және оларды алкоголизмге ұрынудан сақтау моральдық борыш саналды. Күні бүгінге дейін, көптеген париждіктер үшін су мен гигиена мәселе емес болғанымен, осы бұлақтар көбінесе үйсіздер үшін тегін судың жалғыз көзі болып табылады. Бұл құрылыстардан тек кедейлер ғана емес, пайда көреді. Бұлақтардың мақсаты қарапайым халыққа ауыз суға қол жеткізуді қамтамасыз ету болса да, оларды кездейсоқ өтетін әркім де пайдалана алады, өйткені шөлдеуді қандыру – өмірлік қажеттілік. Америка Құрама Штаттары мен Ұлыбританияда да мұндай қанағаттандыруға арналған бұлақтарды салу жобалары жүзеге асырылған. Бұл бұлақтар Уоллес философиясын – мұқтаждарға көмектесуді іске асырған ғана емес, сонымен қатар Париж қаласын әдеміледі.

Тұжырымдама

Ричард Уоллес фонтандарды әдемі ғана емес, сонымен қатар пайдалы болуын қалаған. Фонтандар бірнеше қатаң талаптарға жауап беруі керек еді:

Биіктігі: Олар алыстан көрінетіндей биік болуы керек, бірақ айналағы ландшафттың үйлесімділігін бұзбайтын биіктікте болмауы керек. Түрі: Қолдануға ыңғайлы және көзге жағымды болуы керек. Бағасы: Дәкелермен орнатуға мүмкіндік беретіндей қолжетімді болуы керек. Материалдары: Сыртқы факторларға төзімді, пішіндеуге оңай және күтімі қарапайым болуы керек. Орындары, сондай-ақ түсі (осы дәуірдегі қалалық құрылыстар сияқты, саябақтар мен ағаштармен көмкерілген даңғылдармен үйлесу үшін қара жасыл) қала әкімдігімен тез таңдалды. Уоллес екі түрлі модель жасады, одан кейін тағы екі модель қосылды, осылайша Уоллес фонтанының биіктігі және мотиві сияқты ерекшеліктерімен ерекшеленетін төрт түрі пайда болды. Олар құйма темірден жасалған. Арзан, қалыптауға оңай және берік болғандықтан, ол сол заманның ең танымал материалдарының бірі болды. Құрылыстың басым бөлігін Уоллес төледі. Париж қаласы үлкен модельге 1000 франк, қабырғаға орнатылатын модельге 450 франк бөлді. Фонтандар әлі де тарихи құю зауыты G. H. M-де жасалып келеді.

Мүсінші

Жобасын мүмкіндігінше жылдам аяқтауды тілеген Уоллес, өзі таныс және таланты барған сайын даңққа ие болған Нант қаласынан келген мүсінші Шарль Огюст Леборгке жүгінді. Лебоург Уоллестің бұрыннан зерттелген, ойға қоятын эскиздерін жетілдіріп, фонтандарды нағыз өнер туындыларына айналдырды. Үлкен модель үшін Лебоург мейірімділік, қарапайымдық, қайырымшақтық және ұстамдылықты бейнелейтін төрт кариатида жасады. Әрқайсысы тізе бүгу әдісімен және көйлегін блузкасына тығу орнымен әпкелерінен ерекшеленеді.

Түрлі үлгілер

Алғашқы екі модель (ірі модель және қолданбалы модель) сэр Ричард Уоллес ойластырып, қаржыландырған. Ал қалған екі модель олардан бұрынғыларының табысынан, сондай-ақ олардың ұқсас стилінен шабыт алып жасалды, және олардың ұқсастығы айқын. Жақындағы үлгілер Уоллестің эстетикалық идеалдарына бұрынғыдай берілмейді, ол қайта өрлеу дәуірінің нағыз стиліне сәйкес, пайдалы, әдемі және символдық болудан бөлек, нағыз өнер туындылары болуы керек деп есептеген.

Үлкен үлгі

(өлшемі: 2,71 м, 610 кг) Үлкен модельді сэр Ричард Уоллес жасады, және ол Fontaine des Innocents-тен шабыттанды. Хаутвиль тасынан жасалған негізде сегізбұрышты тұғыр орнатылған, оған арт жағымен бұрылған төрт кариатида бекітілген, олардың қолдары дельфиндермен әшекейленген тік күмбезді ұстап тұр. Су күмбездің ортасынан жіңішке ағынмен шығып, тормен қорғалған иіндіге құлайды. Суды таратуды жеңілдету үшін, кішкентай тізбекпен фонтанға бекітілген екі қалайы жалатылған темір кесе ішушінің қалауынша әрдайым судың ішінде болып, тазалықты сақтаған. Бұл кеселер 1952 жылы "гигиеналық себептермен" Сенаның ескі департаментінің Қоғамдық гигиена кеңесінің талабы бойынша алынып тасталды. Толық ақпарат алу үшін техникалық құжатты қараңыз (француз тілінде).

Қабырғаға орнатылған үлгі

(өлшемі: 1,96 м, 300 кг) Сэр Ричардтың тағы бір моделі. Жартылай дөңгелек фронтонның ортасында наяданың басынан су тамшылап, екі пилястрдың арасындағы бассейнге құяды. Екі кесе су ішуге мүмкіндік берді, бірақ жоғарыда аталған 1952 жылғы заң бойынша олар қолданудан шығарылды. Бұл модельді орнату арзан болғандықтан, гуманитарлық бағыты күшті ғимараттардың қабырғалары бойында көптеген даналар орнату жоспарланған, мысалы, ауруханалар. Бірақ бұл іске аспады, және бүгінгі күні олардан тек Джефруа Сент-Илаир көшесіндегі бір данасы ғана сақталған.

Кіші үлгі

(өлшемі: 1,32 м, 130 кг) Бұл қалалық алаңдар мен қоғамдық бақтарда кездесетін қарапайым түймелі фонтандар, олар Париж мөрімен белгіленеді (бірақ Инвалидтер алаңында орнатылған нұсқада бұл мөр жоқ). Париждің көптеген кішкентай саябақтарында балаларын ойнатуға әкелетін аналарға олар жақсы таныс. Биіктігі 4'3" (шамамен 1,3 метр) және салмағы 286 фунт (шамамен 130 килограмм) болатын бұл фонтандарды Париж мэрі үлкен үлгілеріне қарағанда көбірек тапсырыс берген.

Колоннада үлгісі

(өлшемі: 2,50 м, 500 кг-нан сәл артық)

Бұл модель соңғы жасалған нұсқа болды. Жалпы пішіні Үлкен модельге ұқсас, ал шығындарды азайту үшін кариатидтердің орнына кішкентай бағаналар қойылды. Күмбез де бұрынғыдай сүйкімді келмейді, ал төменгі бөлігі көбірек иілген. Осы модельден 30 дана жасалғанмен, қазірде екеуі ғана сақталған, біреуі Ремюсат көшесінде, екіншісі Терн бульварында.

Орналастыру

Фонтандардың орналасуын таңдау Париж қаласына жүктелді. Олар халықтың қалауынша, практикалық тұрғыдан қолайлы және айналағы ортамен ең үйлесімді түрде салынған болуы керек еді. Көбінесе олар алаңдарда немесе екі жолдың тоғысқан жерлерінде орналастырылды. Мұндай орындарды таңдау жауапкершілігі Париж су және кәріз басқармасының директоры, гидравлик инженері Эжен Белгранға және префект Жорж Эжен Оссманмен бірге жұмыс істеген адамға тиесілі болды.

Бүгін

Қазіргі уақытта Париждегі 100 үлкен модельді Уоллес фонтанының көпшілігі жұмыс істейді және өте таза ауыз суды таратады. Бұрын бұл бұлақтар қалада тегін су алуға болатын сирек орын болған, бұл үйсіздер мен кедейлерге үлкен жеңілдік болған. Бүгінде олар қаладағы су компаниясы – «Эу де Париж» компаниясы тұрғындар мен қонақтарға тегін, таза су беретін 1200-ден астам нүктелердің арасында. Су бұлақтары 15 наурыздан 15 қарашаға дейін жұмыс істейді (қыс айларында мұз қату қаупі ішкі су құбырын зақымдауы мүмкін), оларды үнемі күтіп-ұстау және бірнеше жылда бір рет бояу жұмыстары жүргізіледі. Олар Париж пейзажының ажырамас бөлігі болып табылады, Эйфель мұнарасы немесе Монмартрдың көшедегі балдырғандары сияқты маңызды. «Амели» фильмінде, Париж фольклорының даңқы туралы кинокартинада Жан-Пьер Жюне Мәдлен Уоллес кейіпкерін «суға шомылдыру» рәсімінен өткізді (оның жылағаны мадлен печеньесі сияқты немесе Уоллес фонтаны сияқты), бірақ ағылшын тіліндегі субтитрленген нұсқада мәдени түсініктік үшін Мәдлен кейіпкері Мәдлен Уэллс деп аталды. Уоллес фонтандары шамамен 150 жылдан бері Париж көшелерінің сүйікті бөлігі болып табылады. Алайда, Луи Лепин алаңында орналасқан екі Уоллес фонтаны ғана тіркелген тарихи ескерткіштер тізіміне енген. 2018 жылы «Уоллес фонтандары қоғамы» (La Société des Fontaines Wallace) 1901 жылғы шілдедегі француз заңымен реттелетін халықаралық, коммерциялық емес ұйым ретінде Францияда тіркелді. Қоғамның мақсаты – білім беру және ақпарат тарату. Оның миссиясы – Уоллес фонтандарын болашақ ұрпақтар үшін сақтау, қорғау және дамыту. Сонымен қатар, қоғам сэр Ричард Уоллес рухымен ортақ игілік үшін серіктестікті мойындайды және қолдайды.

Солтүстік Америка

Гранби, Квебек – Изабелл паркінде, Дюферн көшесі мен Леклер бульварының қиылысында. 1956 жылы орнатылған бұл фонтан Францияның Гранби қаласының «Француз аптасын» мерекелеу үшін жасаған сыйы. Монреаль, Квебек – Нотр-Дам аралы, Парк-де-Иль, Франция бағы, Монреаль. Бұл фонтан Париж қаласы Монреальде 1980 жылы өткен Халықаралық Гүл фестивалі кезінде Монреаль қаласына сыйға тартқан. Квебек қаласы, Квебек – біреуі Гранде Алле және Картье көшесінің қиылысында; екіншісі Сен-Поль көшесінде, Легаре көшесіне бұрылысында. Лос-Анджелес – Уэствуд бульвары, Киносс авенюі және Брокстон авенюінің қиылысында, Уэствуд Вилладж, Лос-Анджелес. Жаңа Орлеан, Луизиана – Латроб паркінде, Декатур көшесі бойында, Француз базарының жанында.