Су арналары мен мүсіндік су көздері тарихы

Кіріспе

Суды бассейнге құятын немесе ауаға шашырататын архитектуралық құрылыстар

Фонтан – латын тіліндегі "fons" (жатыс есім "fontis") сөзінен шыққан, мағынасы – көз немесе бұлақ. Бұл суды шығаруға арналған сәндік резервуар. Ол сонымен қатар, сәндік немесе әсерлі эффект үшін суды ауаға шашырататын құрылым. Фонтандар бастапқыда тек қана пайдалы мақсатта қолданылған, бұлақтармен немесе су құбырларымен байланыстырылып, қалалардың, қалашықтардың және ауылдардың тұрғындарына ауыз су және жууға арналған су жеткізілген. 19 ғасырдың соңына дейін көптеген фонтандар гравитация күшімен жұмыс істеді, сондықтан судың ағып немесе шашырауы үшін фонтаннан жоғары орналасқан су көзі – резервуар немесе су құбыры қажет болды. Ауыз сумен қамтамасыз етуден басқа, фонтандар әшекейлеу үшін де, оларды салғандарға құрмет көрсету үшін де пайдаланылған. Римдік фонтандар қоладан немесе тастан жасалған жануарлардың немесе батырлардың маскаларымен безендірілген. Орта ғасырларда мори және мұсылман бағбандары фонтандарды жұмақ бақтарының кіші нұсқаларын жасау үшін пайдаланған. Франция корольі Людовик XIV Версаль саябағындағы фонтандарды табиғат үстінен өзінің билігін көрсету үшін қолданған. Римдегі 17 және 18 ғасырлардағы барокко стиліндегі сәндік фонтандар қалпына келтірілген римдік су құбырларының бастапқы нүктесін белгіледі және оларды салған Папаларды даңқатты. 19 ғасырдың соңында, үй ішіндегі су құбыры ауыз судың басты көзіне айналғандықтан, қалалық фонтандар тек әшекейлік мақсатта қолданылатын болды. Механикалық сорғыштар гравитацияны алмастырып, фонтандарға суды қайта пайдалануға және оны биікке шашыратуға мүмкіндік берді. 1951 жылы Женева көлінде салынған "Жет д'О" фонтаны суды ауаға атып жібереді. Әлемдегі ең биік фонтан – Сауд Арабиясының Джидда қаласындағы король Фахд фонтаны, ол Қызыл теңіз үстінен су шашыратады. Бүгінде фонтандар қалалық саябақтар мен алаңдарды әшекейлеу үшін, жеке тұлғаларды немесе оқиғаларды құрметтеу үшін, демалыс және ойын-сауық үшін қолданылады. Splash pad немесе су шашырату алаңы қала тұрғындарына жазда суға ене алуға, суға батырып, салқындануға мүмкіндік береді. Музыкалық фонтан судың жылжымалы ағысын, түрлі-түсті жарықтарды және компьютермен басқарылатын жазылған музыканы біріктіріп, әсерлі эффект тудырады. Фонтандар өздері де музыкалық аспаптар бола алады, олардың су ағындарының бірі немесе бірнешесіне кедеріс келтіру арқылы ойнатылады. Ауыз су фонтандары қоғамдық ғимараттарда, саябақтарда және қоғамдық орындарда таза ауыз сумен қамтамасыз етеді.

A fountain, from the Latin "fons" (genitive "fontis"), meaning source or spring, is a decorative reservoir used for discharging water. It is also a structure that jets water into the air for a decorative or dramatic effect. Fountains were originally purely functional, connected to springs or aqueducts and used to provide drinking water and water for bathing and washing to the residents of cities, towns and villages. Until the late 19th century most fountains operated by gravity, and needed a source of water higher than the fountain, such as a reservoir or aqueduct, to make the water flow or jet into the air. In addition to providing drinking water, fountains were used for decoration and to celebrate their builders. Roman fountains were decorated with bronze or stone masks of animals or heroes. In the Middle Ages, Moorish and Muslim garden designers used fountains to create miniature versions of the gardens of paradise. King Louis XIV of France used fountains in the Gardens of Versailles to illustrate his power over nature. The baroque decorative fountains of Rome in the 17th and 18th centuries marked the arrival point of restored Roman aqueducts and glorified the Popes who built them. By the end of the 19th century, as indoor plumbing became the main source of drinking water, urban fountains became purely decorative. Mechanical pumps replaced gravity and allowed fountains to recycle water and to force it high into the air. The Jet d'Eau in Lake Geneva, built in 1951, shoots water in the air. The highest such fountain in the world is King Fahd's Fountain in Jeddah, Saudi Arabia, which spouts water above the Red Sea. Fountains are used today to decorate city parks and squares; to honor individuals or events; for recreation and for entertainment. A splash pad or spray pool allows city residents to enter, get wet and cool off in summer. The musical fountain combines moving jets of water, colored lights and recorded music, controlled by a computer, for dramatic effects. Fountains can themselves also be musical instruments played by obstruction of one or more of their water jets. Drinking fountains provide clean drinking water in public buildings, parks and public spaces.

Ежелгі фонтандар

Көне өркениеттер құнды ауыз суды жинап, сақтау үшін тас алаптар салған. Шамамен б.з.д. 700 жылға дейін салынған, ойылған тас алап қазіргі Ирактағы көне Шумер қаласы Лагаштің қираған жерінен табылған. Көне Ассириялықтар Комель өзенінің шатқалында, қатты тасқа қазылған, өзенге қарай төмен түсетін шағын арналармен байланыстырылған бірнеше алаптар салған. Ең төменгі алапқа екі арыстанның бейнеленген мүсіндік өрнектері салынған. Көне Мысырлықтардың суды Нил өзенінен көтеріп, суару және ішу үшін қолданудың тапқыр жүйелері болған, бірақ су көзі жоғары болмаса, гравитация арқылы су ағызу мүмкін емес еді. Кенадағы Дендера ғибадатханасында арыстан пішіндес бұлақтар бар. Көне Гректер суды тарату үшін су құбырларын және гравитациямен жұмыс істейтін бұлақтарды пайдаланған. Көне тарихшылардың айтуынша, б.з.д. 6 ғасырда Афина, Коринф және басқа да көне грек қалаларында бұлақтар болған, олар көктемдер мен өзендерден су әкелетін су құбырларының соңғы нүктелері болған. Б.з.д. 6 ғасырда Афина билеушісі Пеизистрат Афинаның басты бұлағы – Эннеакроунды Агорада, яғни басты алаңда салған. Онда тоғыз үлкен құбыр немесе саңылау болған, олар жергілікті тұрғындарды ауыз сумен қамтамасыз еткен. Грек бұлақтары тас немесе мәрмәрден жасалған, су қола құбырлар арқылы ағып, арыстанның басын немесе жануардың тұмсығын бейнелейтін мүсіннен шыққан. Грек бұлақтарының көпшілігі қарапайым гравитациямен ағып жатқан, бірақ олар сондай-ақ сифон принципін қолданып суды ағызудың жолын тапқан, бұл грек вазаларындағы суреттерде көрініс тапқан.

Ежелгі Рим су бұлақтары

Ежелгі римдіктер тау өзендері мен көлдерден су құбырлары жүйесін салып, Римдегі фонтандар мен моншаларын сумен қамтамасыз етті. Рим инженерлері қалада суды тарату үшін қола емес, қорғасын құбырларын қолданды. 79 жылы Везувий тауының атқылауынан қираған Помпеи қаласындағы қазба жұмыстары, қаланың сол кездегі бейнесін ашты – көшелер бойында белгілі бір аралықта орналасқан, көше астындағы қорғасын құбырлардан су сору арқылы сумен толықтырылған, тұрған фонтандар мен бассейндер табылды. Помпеидегі қазбалар бай римдіктердің үйлерінде атриумда, яғни ішкі аулада кішкентай фонтан болғандығын көрсетті, ол қалалық су жүйесінен су алып, кішкентай ыдысқа немесе бассейнге құйған. Ежелгі Рим – фонтандар қаласы еді. 98 жылы Рим суларының сақтаушысы (curator aquarum) лауазымына тағайындалған римдік консул Секст Юлий Фронтиннің мәлімдемесіне сәйкес, Римде 39 монументалды фонтанды және 591 қоғамдық бассейнді сумен қамтамасыз ететін тоғыз су құбыры болды, императорлық үйлерге, моншаларға және жеке виллаларға берілетін су есепке алынбағанда. Әр ірі фонтан екі түрлі су құбырына қосылған, егер біреуі жөндеу үшін жабылатын болса. Римдіктер алыс және биік жерден ағып келетін судың қысымын пайдаланып, фонтандардан суды ауаға шашырата алды, бұл гидравликалық қысым немесе күш деп аталады. Б.з.д. 1 ғасырдағы Римдегі қабырға суреттерінде және Помпеи виллаларында су шашыратып тұрған бақтардың бейнелері кездеседі. Тиволидегі Адриан вилласында үлкен бассейн және су шашыратып тұрған қондырғылар болған. Плиний Кіші бір римдік вилланың банкет залын сипаттады, онда қонақтар мрамор орындыққа отырғанда фонтаннан су ағып бастаған. Су бассейнге құйылып, онда қайық сияқты пішіні бар ыдыстарда банкет тағамдары ұсынылған. Рим инженерлері бүкіл Рим империясы бойынша су құбырларын және фонтандарды салған. Мұндай мысалдарды бүгінде Франциядағы Везон-ла-Ромен және Гланум қалаларының қираған орындарында, Швейцариядағы Аугст және басқа да жерлерде кездестіруге болады.

The Ancient Romans built an extensive system of aqueducts from mountain rivers and lakes to provide water for the fountains and baths of Rome. The Roman engineers used lead pipes instead of bronze to distribute the water throughout the city. The excavations at Pompeii, which revealed the city as it was when it was destroyed by Mount Vesuvius in 79 AD, uncovered free standing fountains and basins placed at intervals along city streets, fed by siphoning water upwards from lead pipes under the street. The excavations of Pompeii also showed that the homes of wealthy Romans often had a small fountain in the atrium, or interior courtyard, with water coming from the city water supply and spouting into a small bowl or basin. Ancient Rome was a city of fountains. According to Sextus Julius Frontinus, the Roman consul who was named curator aquarum or guardian of the water of Rome in 98 AD, Rome had nine aqueducts which fed 39 monumental fountains and 591 public basins, not counting the water supplied to the Imperial household, baths and owners of private villas. Each of the major fountains was connected to two different aqueducts, in case one was shut down for service. The Romans were able to make fountains jet water into the air, by using the pressure of water flowing from a distant and higher source of water to create hydraulic head, or force. Illustrations of fountains in gardens spouting water are found on wall paintings in Rome from the 1st century BC, and in the villas of Pompeii. The Villa of Hadrian in Tivoli featured a large swimming basin with jets of water. Pliny the Younger described the banquet room of a Roman villa where a fountain began to jet water when visitors sat on a marble seat. The water flowed into a basin, where the courses of a banquet were served in floating dishes shaped like boats. Roman engineers built aqueducts and fountains throughout the Roman Empire. Examples can be found today in the ruins of Roman towns in Vaison la Romaine and Glanum in France, in Augst, Switzerland, and other sites.

Ортағасырлық фонтандар

Непалда кемінде 550 жылдан бері қоғамдық суару бұлақтары болған. Олар дхунге дхаралар немесе хитилер деп аталады. Олар жер асты су көздерінен үздірілмей ағатын, күрделі өрнектелген тас саптамалардан тұрады. Бұлақтар Непалда кеңінен таралған, олардың кейбіреулері бүгінге дейін қолданыста. Непалда хити сияқты су құбырларын салу және құдық қазу қасиетті амалдар саналады. Орта ғасырларда Рим акведуктары қирап, тозығы жетті, ал Еуропадағы көптеген бұлақтар жұмыс істемей қалды. Сондықтан фонтандар көбінесе өнер мен әдебиетте, немесе усақ-түйек монастырьларда немесе сарай бақтарында кездесті. Орта ғасырларда бұлақтар өмірдің бастауы, тазалық, даналық, күнәсіздік және Едем бағымен байланысты болды. Берри герцогінің "Tres Riches Heures du Duc de Berry" (1411–1416) сияқты әсем жазылған қолжазбаларында Едем бағы ортасында әсем готикалық фонтанмен бейнеленген (суретті қараңыз). Ян ван Эйк салған және 1432 жылы аяқталған Гент мүсіндігінде де мистикалық қошшаққа табыну сахнасында фонтан бейнеленген, бұл көрініс, көрінетіндей, Жұмақта өтеді. Монастырдың шатыры Едем бағының көшірмесі болып саналды, сыртқы әлемнен қорғалған. Прованстағы Ле Торонет аббаттығы сияқты ортағасырлық монастырьларда лавабос деп аталатын қарапайым бұлақтар орналастырылып, діни қызметтерге дейін тазару үшін қолданылды. Сондай-ақ, ортағасырлық "махаббат бақтары" – сүйіспеншілік пен демалыс үшін пайдаланылатын сәндік бақтарда да бұлақтар кездесетін. Ортағасырлық "Роман де ла Роза" романында гүлдер мен жаңа шөптермен шектелген шағын арналарды толықтыратын, жабық бақтың ортасында орналасқан бұлақ сипатталған. Кейбір ортағасырлық фонтандар, сол заманғы соборлар сияқты, Киелі кітаптардағы оқиғаларды, жергілікті тарихты және сол дәуірдің ізгіліктерін бейнелейтін. 1278 жылы ашылған Перуджадағы Fontana Maggiore бұлағы пайғамбарлар мен әулиелердің мүсіндерімен, өнердің аллегорияларымен, айлардың еңбегімен, зодиак белгілерімен және Жаратылыс пен Рим тарихынан алынған көріністермен әсемделген. Ортағасырлық фонтандар көңіл көтеруге де арналған. 1295 жылы салынған Хесдин шатырындағы Артуа графтарының бақтарында "Хесдиннің ғажайыптары" ("Les Merveilles de Hesdin") деп аталатын әйгілі бұлақтар болды, оларды күтпеген қонақтарды суға батыру үшін іске қосуға болатын.

In Nepal there were public drinking fountains at least as early as 550 AD. They are called dhunge dharas or hitis. They consist of intricately carved stone spouts through which water flows uninterrupted from underground water sources. They are found extensively in Nepal and some of them are still operational. Construction of water conduits like hitis and dug wells are considered as pious acts in Nepal. During the Middle Ages, Roman aqueducts were wrecked or fell into decay, and many fountains throughout Europe stopped working, so fountains existed mainly in art and literature, or in secluded monasteries or palace gardens. Fountains in the Middle Ages were associated with the source of life, purity, wisdom, innocence, and the Garden of Eden. In illuminated manuscripts like the Tres Riches Heures du Duc de Berry (1411–1416), the Garden of Eden was shown with a graceful gothic fountain in the center (see illustration). The Ghent Altarpiece by Jan van Eyck, finished in 1432, also shows a fountain as a feature of the adoration of the mystic lamb, a scene apparently set in Paradise. The cloister of a monastery was supposed to be a replica of the Garden of Eden, protected from the outside world. Simple fountains, called lavabos, were placed inside Medieval monasteries such as Le Thoronet Abbey in Provence and were used for ritual washing before religious services. Fountains were also found in the enclosed medieval jardins d'amour, "gardens of courtly love" – ornamental gardens used for courtship and relaxation. The medieval romance The Roman de la Rose describes a fountain in the center of an enclosed garden, feeding small streams bordered by flowers and fresh herbs. Some Medieval fountains, like the cathedrals of their time, illustrated biblical stories, local history and the virtues of their time. The Fontana Maggiore in Perugia, dedicated in 1278, is decorated with stone carvings representing prophets and saints, allegories of the arts, labors of the months, the signs of the zodiac, and scenes from Genesis and Roman history. Medieval fountains could also provide amusement. The gardens of the Counts of Artois at the Château de Hesdin, built in 1295, contained famous fountains, called Les Merveilles de Hesdin ("The Wonders of Hesdin") which could be triggered to drench surprised visitors.

Қайта өрлеу дәуірінің фонтандары (15-17-ғасырлар)

XIV ғасырда итальян гуманистік ғалымдары Витрувийдің сәулет өнері, Александриялық Геронның гидравликасы, Плиний Кіші, Плиний Егде және Варроның римдік бақтар мен фонтандары туралы ұмытылған римдік мәтіндерін қайта жаңғырту және аударуды бастады. Леон Баттиста Альбертидің "De re aedificatoria" атты сәулет туралы трактаты, онда римдік виллалар, баулар мен фонтандар егжей-тегжейлі сипатталған, Ренессанс құрылысшыларының нұсқаулығына айналды. Римде папа Николай V (1397–1455), өзі де ғалым, ежелгі грек классикасының жүздеген латын аудармаларын тапсырды, қаланы әшекейлеп, оны христиан әлемінің лайықты астанасына айналдыруды шешті. 1453 жылы ол 13 шақырым қашықтықтағы қалаға таза ауыз су жеткізген қираған римдік акведук Аква Верджинді қайта жаңғыртуды бастады. Сондай-ақ, ол римдіктердің акведуктың аяқталуын монументтік фонтан – мострамен белгілеу салтын қайта жаңғыртуды шешті. Ол сәулетші Леон Баттиста Альбертиге қазіргі Треви фонтаны орналасқан жерге қабырғалық фонтан салуды тапсырды. Ол қалпына келтірген акведук, өзгерістер мен кеңейтулер жасап, ақырында Треви фонтанына және Piazza del Popolo мен Piazza Navona алаңдарындағы танымал барокколық фонтандарға су жеткізді. Ренессанс дәуірінде Римде салынған алғашқы жаңа фонтандардың бірі – Санта-Мария шіркеуінің алдындағы алаңдағы фонтан (1472), ол бұрынғы римдік фонтанның орнына орналастырылды. Оның дизайны бұрынғы римдік үлгіге негізделген, тағандағы дөңгелек саздан төменгі бассейнге су құйылатын, және Римдегі көптеген басқа фонтандардың, тіпті Парижден Лондонға дейінгі басқа қалалардағы фонтандардың үлгісі болды. 1503 жылы папа Юлий II сол жерде классикалық ләззат бағын қайта құруға шешім қабылдады. Жаңа бақтың дизайнын Донато Браманте жасады. Бақ Папаның классикалық мүсіндер жинағымен және фонтандармен безендірілді. Венеция елшісі 1523 жылы былай деп жазды: "Бақтың бір жағында өте әдемі лоджия, оның бір шетінде апельсин ағаштарын суару үшін әдемі фонтан және лоджияның ортасындағы шағын канал арқылы бақтың қалған бөлігі." Бастапқы бақ XVI ғасырда Ватикан кітапханасының құрылысымен екіге бөлінді, бірақ Бельведер ауласында Карло Мадерноның жаңа фонтаны салынды, одан дөңгелек тас ыдыстан биікке шашырайтын су ағыны көтерілді. 1537 жылы Флоренцияда, 17 жасында қаланың билеушісі болған Козимо I де Медичи де акведук пен фонтан салу бағдарламасын бастауды шешті. Бұрын қаладағы ауыз су құдықтар мен жаңбыр су қоймаларынан алынған, сондықтан фонтандарды іске қосу үшін су немесе су қысымы жеткіліксіз болды. Козимо Флоренцияда тұңғыш рет үздіксіз ағатын фонтанға, Пьяцца-делла-Синьориядағы Нептун фонтанына (1560–1567) жеткілікті көлемде акведук салдырды. Бұл фонтанда мүсінші Бартоломео Амманнати жасаған, Козимоға ұқсайтын Нептунның үлкен ақ мәрмәр мүсіні орналасқан. Медичилер тұсында фонтандар тек су көзі ғана емес, сонымен қатар қала билеушілерінің билігі мен қайырымдылығын жарнамалаған. Олар тек қала алаңдарының ғана емес, жаңа итальяндық Ренессанс бағының да маңызды бөлігі болды. Кастеллодағы үлкен Медичи вилласы, Козимо үшін Беннедетто Варчимен салынған, орталық осінде екі монументалды фонтан болды; бірі Геркулес Антейді өлтірген екі қола тұлғаны бейнелейді, бұл Козимоның жауларынан жеңісін көрсетеді; екінші фонтан, ципрас, лавр, мирт және раушан гүлдерінен жасалған дөңгелек лабиринттің ортасында, Джанболоньяның қола мүсіні Венера құдайының шашын бұрқап жатқанын бейнелейді. Венера планетасы Козерогпен басқарылды, ол Козимоның эмблемасы болды; фонтан оның Флоренцияның абсолютті билеушісі екенін көрсетеді. Ренессанстың орта кезеңінде фонтандар театрдың бір түріне айналды, олардың каскадтары мен су ағындары мармардан жасалған жануарлар мен мифологиялық кейіпкерлердің мүсіндерінен шығатын. Мұндай ең танымал фонтандар Римге жақын Тиволидегі Вилла-д'Эстеде (1550–1572) табылды, онда бассейн, фонтан және су ағындары, сондай-ақ камераға су құйып, ауаны флейта тәрізді құбырлар сериясына жіберіп, музыка шығаратын фонтан болды. Бақшаларда сондай-ақ су әзілдері – giochi d'acqua, кенеттен келушілерді суға батыратын жасырын фонтандар да болды. 1546–1549 жылдар аралығында Париж саудагерлері патшаның қалаға салтанатты түрде кіруін еске алу үшін Парижде алғашқы Ренессанс стиліндегі фонтан – Фонтан де Инносанды салды. Бастапқыда Киелі Айыпсыздар шіркеуінің қабырғасына қарсы тұрған, бірнеше рет қайта салынған және қазір Лес-Халльдің жанындағы алаңда орналасқан бұл фонтан Париждегі ең көне фонтан. Генрих сүйіктісі Диана де Пуатье үшін Шато де Шенонсоның жанына тік су ағыны бар итальян стиліндегі бақ жасады (1556–1559). Корольдік Шато де Фонтенблода ол Диана де Пуатьеден жасалған қола мүсіні бар тағы бір фонтан салды. Кейін Генрих II қайтыс болғаннан кейін оның әйелі, Екатерина де Медичи, Диана де Пуатьеді Шенонсодан қуды және онда өзінің фонтаны мен бағын салды. Франция корольдік фонтандарына үлкен үлес қосты, Италиялық гидравликалық инженер Томмазо Франчиниді, ол Праталино вилласының фонтандарында жұмыс істеген, Францияға шақырды. Франчини 1600 жылы француз азаматы атанды, Медичи фонтанының құрылысын жүзеге асырды және жас король Людовик XIII билігінде корольдің су және фонтандарының бас интенданты лауазымына көтерілді, бұл лауазым мұрагерлік болды. Оның ұрпақтары Людовик XIII және Версальдегі Людовик XIV үшін корольдік фонтан дизайнерлері болды. 1630 жылы тағы бір Медичи, Генрих IV-нің жесірі Мария де Медичи, Парижде өзінің монументалды фонтаны – Люксембург сарайының бағындағы Медичи фонтанының құрылысын бастады. Бұл фонтан бүгінгі күнге дейін сақталған, ұзын су бассейні және 1866 жылы қосылған мүсіндері бар.

In the 14th century, Italian humanist scholars began to rediscover and translate forgotten Roman texts on architecture by Vitruvius, on hydraulics by Hero of Alexandria, and descriptions of Roman gardens and fountains by Pliny the Younger, Pliny the Elder, and Varro. The treatise on architecture, De re aedificatoria, by Leon Battista Alberti, which described in detail Roman villas, gardens and fountains, became the guidebook for Renaissance builders. In Rome, Pope Nicholas V (1397–1455), himself a scholar who commissioned hundreds of translations of ancient Greek classics into Latin, decided to embellish the city and make it a worthy capital of the Christian world. In 1453, he began to rebuild the Acqua Vergine, the ruined Roman aqueduct which had brought clean drinking water to the city from eight miles (13 km) away. He also decided to revive the Roman custom of marking the arrival point of an aqueduct with a mostra, a grand commemorative fountain. He commissioned the architect Leon Battista Alberti to build a wall fountain where the Trevi Fountain is now located. The aqueduct he restored, with modifications and extensions, eventually supplied water to the Trevi Fountain and the famous baroque fountains in the Piazza del Popolo and Piazza Navona. One of the first new fountains to be built in Rome during the Renaissance was the fountain in the piazza in front of the church of Santa Maria in Trastevere (1472), which was placed on the site of an earlier Roman fountain. Its design, based on an earlier Roman model, with a circular vasque on a pedestal pouring water into a basin below, became the model for many other fountains in Rome, and eventually for fountains in other cities, from Paris to London. In 1503, Pope Julius II decided to recreate a classical pleasure garden in the same place. The new garden, called the Cortile del Belvedere, was designed by Donato Bramante. The garden was decorated with the Pope's famous collection of classical statues, and with fountains. The Venetian Ambassador wrote in 1523, " On one side of the garden is a most beautiful loggia, at one end of which is a lovely fountain that irrigates the orange trees and the rest of the garden by a little canal in the center of the loggia The original garden was split in two by the construction of the Vatican Library in the 16th century, but a new fountain by Carlo Maderno was built in the Cortile del Belvedere, with a jet of water shooting up from a circular stone bowl on an octagonal pedestal in a large basin. In 1537, in Florence, Cosimo I de' Medici, who had become ruler of the city at the age of only 17, also decided to launch a program of aqueduct and fountain building. The city had previously gotten all its drinking water from wells and reservoirs of rain water, which meant that there was little water or water pressure to run fountains. Cosimo built an aqueduct large enough for the first continually running fountain in Florence, the Fountain of Neptune in the Piazza della Signoria (1560–1567). This fountain featured an enormous white marble statue of Neptune, resembling Cosimo, by sculptor Bartolomeo Ammannati. Under the Medicis, fountains were not just sources of water, but advertisements of the power and benevolence of the city's rulers. They became central elements not only of city squares, but of the new Italian Renaissance garden. The great Medici Villa at Castello, built for Cosimo by Benedetto Varchi, featured two monumental fountains on its central axis; one showing with two bronze figures representing Hercules slaying Antaeus, symbolizing the victory of Cosimo over his enemies; and a second fountain, in the middle of a circular labyrinth of cypresses, laurel, myrtle and roses, had a bronze statue by Giambologna which showed the goddess Venus wringing her hair. The planet Venus was governed by Capricorn, which was the emblem of Cosimo; the fountain symbolized that he was the absolute master of Florence. By the middle Renaissance, fountains had become a form of theater, with cascades and jets of water coming from marble statues of animals and mythological figures. The most famous fountains of this kind were found in the Villa d'Este (1550–1572), at Tivoli near Rome, which featured a hillside of basins, fountains and jets of water, as well as a fountain which produced music by pouring water into a chamber, forcing air into a series of flute like pipes. The gardens also featured giochi d'acqua, water jokes, hidden fountains which suddenly soaked visitors. Between 1546 and 1549, the merchants of Paris built the first Renaissance style fountain in Paris, the Fontaine des Innocents, to commemorate the ceremonial entry of the King into the city. The fountain, which originally stood against the wall of the church of the Holy Innocents, as rebuilt several times and now stands in a square near Les Halles. It is the oldest fountain in Paris. Henry constructed an Italian style garden with a fountain shooting a vertical jet of water for his favorite mistress, Diane de Poitiers, next to the Château de Chenonceau (1556–1559). At the royal Château de Fontainebleau, he built another fountain with a bronze statue of Diane, goddess of the hunt, modeled after Diane de Poitiers. Later, after the death of Henry II, his widow, Catherine de Medici, expelled Diane de Poitiers from Chenonceau and built her own fountain and garden there. King Henry IV of France made an important contribution to French fountains by inviting an Italian hydraulic engineer, Tommaso Francini, who had worked on the fountains of the villa at Pratalino, to make fountains in France. Francini became a French citizen in 1600, built the Medici Fountain, and during the rule of the young King Louis XIII, he was raised to the position of Intendant général des Eaux et Fontaines of the king, a position which was hereditary. His descendants became the royal fountain designers for Louis XIII and for Louis XIV at Versailles. In 1630, another Medici, Marie de Medici, the widow of Henry IV, built her own monumental fountain in Paris, the Medici Fountain, in the garden of the Palais du Luxembourg. That fountain still exists today, with a long basin of water and statues added in 1866.

Римнің барокколық фонтандары

Римдегі фонтандар үшін XVII–XVIII ғасырлар алтын ғасыр болды, ол қираған римдік су құбырларын қайта құрудан және папалардың олардың аяғына белгі қою үшін *mostra* немесе көрнекі фонтандар салудан басталды. Жаңа фонтандар жаңа барокко өнерінің көрінісі болды, оны католик шіркеуі протестанттық реформацияға қарсы халықтық қолдауды жеңу жолы ретінде ресми түрде насихаттады; Трент кеңесі шіркеу 16 ғасырда қатал протестантизмге қарсы сәнді, жанды және эмоционалды өнермен қарсы тұру керек деп жариялаған болатын. Рим фонтандары, Рубенс суреттері сияқты, барокко өнерінің қағидаларының үлгісі болды. Олар аллегориялық фигуралармен, эмоция мен қозғалысқа толы болды. Бұл бұлақтарда мүсіндер басты элемент болып, су мүсіндерді жандандыру және безендіру үшін ғана пайдаланылды. Барокко стиліне тән бақтар сияқты, олар да «өз сенімін және күшін бейнелеген». Навона алаңы – Дамициан стадионының орнында бір қатарда салынған үш фонтаны бар сулы үлкен театр болды. Екі шетіндегі су бұлақтары Джакомо делла Портаның: солтүстікке қарай орналасқан Нептун фонтаны (1572) тритон, теңіз жылқылары мен сиреньдермен қоршалған осьминогті найзамен ұрып жатқан Теңіз құдайы. Оңтүстік шетінде Иль Моро, мүмкін, сонымен қатар, шомыртқа балықпен салған Нептун фигурасы. Ортасында Фонтана деи Кватро Фьюми (Төрт өзеннің қайнар көзі) (1648–51), Бернинидің өте театралды фонтаны, төрт құрлықтың өзендерін бейнелейтін мүсіндері бар; Нил, Дунай, Плита өзені және Ганг. Бүкіл ғимараттың үстінде 16 метрлік египеттік обелиск тұр. Оның басына Памфили әулетінің эмблемасы бар крест орнатылған. Ұлы өзендерді бейнелейтін мүсіндермен фонтан тақырыбы кейіннен Конкорд алаңында (1836–40 жж.) және Берлиндегі Александрплацтағы Нептун фонтанында (1891) қолданылды. Piazza Navona фонтандарының бір кемшілігі бар: олардың суы Acqua Vergine-ден келді, бұл су көзінен фонтандарға дейін тек 7 метрлік төмендеу болды, яғни су тек төмен қарай түсіп немесе ағып кетуі мүмкін, жоғарыға өте жоғары емес. Треви фонтаны – Римдегі ең үлкен және ең керемет фонтан, оны жасаған үш Папаны даңқтауға арналған. Ол 1730 жылы Леон Баттиста Альбертидің Ренессанс фонтаны орналасқан жерде қайта құрылған Acqua Vergine су құбырының аяғында салынған. Бұл архитектор Никола Сальвидің жұмысы және папа Клемент XII, папа Бенедикт XIV және папа Клемент XIII-нің біріне бірі ілесе келген жобасы болды, оның эмблемалары мен жазулары мансарданың, антаблеманың және орталық нишаның үстінде орнатылған. Орталық фигура – Океан, барлық теңіздер мен мұхиттардың тұлғасы, тритон мен теңіз нимфаларымен қоршалған, устрица қабықшасы арабасында. Шын мәнінде, фонтанның су қысымы өте аз болды, өйткені су көзі, Пьяцца Навона фонтандары сияқты, Аква Верджин болды, оның төмендеуі 7 метрге дейін. Салви бұл мәселені жер астына су құю арқылы және судың қимылдап, құлап кетуі үшін су тасқынын мұқият жобалау арқылы өтейтін болды. Тарихшылар Мария Энн Конелли мен Мэрилин Симмс «Треви көптеген деңгейде фонтандардың сыртқы түрін, қызметін және ниетін өзгертті және болашақ дизайндар үшін су айрығы болды» деп жазды.

The 17th and 18th centuries were a golden age for fountains in Rome, which began with the reconstruction of ruined Roman aqueducts and the construction by the Popes of mostra, or display fountains, to mark their termini. The new fountains were expressions of the new Baroque art, which was officially promoted by the Catholic Church as a way to win popular support against the Protestant Reformation; the Council of Trent had declared in the 16th century that the Church should counter austere Protestantism with art that was lavish, animated and emotional. The fountains of Rome, like the paintings of Rubens, were examples of the principles of Baroque art. They were crowded with allegorical figures, and filled with emotion and movement. In these fountains, sculpture became the principal element, and the water was used simply to animate and decorate the sculptures. They, like baroque gardens, were "a visual representation of confidence and power." The Piazza Navona became a grand theater of water, with three fountains, built in a line on the site of the Stadium of Domitian. The fountains at either end are by Giacomo della Porta; the Neptune fountain to the north, (1572) shows the God of the Sea spearing an octopus, surrounded by tritons, sea horses and mermaids. At the southern end is Il Moro, possibly also a figure of Neptune riding a fish in a conch shell. In the center is the Fontana dei Quattro Fiumi, (The Fountain of the Four Rivers) (1648–51), a highly theatrical fountain by Bernini, with statues representing rivers from the four continents; the Nile, Danube, Plate River and Ganges. Over the whole structure is a 54 feet (16 m) Egyptian obelisk, crowned by a cross with the emblem of the Pamphili family, representing Pope Innocent X, whose family palace was on the piazza. The theme of a fountain with statues symbolizing great rivers was later used in the Place de la Concorde (1836–40) and in the Fountain of Neptune in the Alexanderplatz in Berlin (1891). The fountains of Piazza Navona had one drawback their water came from the Acqua Vergine, which had only a 23 feet (7 m) drop from the source to the fountains, which meant the water could only fall or trickle downwards, not jet very high upwards. The Trevi Fountain is the largest and most spectacular of Rome's fountains, designed to glorify the three different Popes who created it. It was built beginning in 1730 at the terminus of the reconstructed Acqua Vergine aqueduct, on the site of Renaissance fountain by Leon Battista Alberti. It was the work of architect Nicola Salvi and the successive project of Pope Clement XII, Pope Benedict XIV and Pope Clement XIII, whose emblems and inscriptions are carried on the attic story, entablature and central niche. The central figure is Oceanus, the personification of all the seas and oceans, in an oyster shell chariot, surrounded by Tritons and Sea Nymphs. In fact, the fountain had very little water pressure, because the source of water was, like the source for the Piazza Navona fountains, the Acqua Vergine, with a 23 feet (7 m) drop. Salvi compensated for this problem by sinking the fountain down into the ground, and by carefully designing the cascade so that the water churned and tumbled, to add movement and drama. Wrote historians Maria Ann Conelli and Marilyn Symmes, "On many levels the Trevi altered the appearance, function and intent of fountains and was a watershed for future designs."

Версальдың барокколық фонтандары

1662 жылдан бастап Франция патшасы Людовик XIV Версаль сарайында жаңа бақ, яғни французша Garden à la française, немесе француз стиліндегі салтанатты бақ салуға кірісті. Осы бақта бұлақтар маңызды рөл атқарды. Ол бұлақтарды адамның табиғат үстінен билігін көрсету және өзінің билігінің құдіретін паш ету үшін пайдаланды. Версаль бағында су табиғи түрде бассейнге құлаудың орнына, көкте қалықтап, жайпақ немесе гүл шоғырының пішінін алды. Билеп тұрған су, музыка мен отшашудан жасалған әсем көрініс құрылды. Бұл фонтандарды Генрих IV тұсында Францияға келіп, Фонтенблодағы Медичи және Диана фонтандарын салған итальяндық инженер-гидравлик Томмазо Франчинидің ұрпақтары жасады. Версаль бағының екі басты көрнекті нысаны – Аполлон құдайы туралы мифтерден алынған, Людовик XIV-нің символы болған және оның күшін бейнелеген екі фонтан. Андре Ле Нотр жобалаған және Гаспар мен Балтазар Марси мүсін жасаған Латоне фонтаны (1668–70) Ликиялық шаруалардың Латона мен оның балалары – Диана мен Аполлонды қалай мазалағандарын және олардың жаза ретінде жабайыға айналдырылғандарын көрсетеді. Бұл 1650 жылдардағы Фронда көтерілісі кезінде француз шаруалары Людовик XIV-нің анасы, Анна Австрияны қалай қорлағандарын еске салады. Фонтан іске қосылғанда, судың шашырауы шаруаларға төгіледі, олар жануарларға айналғанда ашуға булығады. Бақтың тағы бір орталық бөлігі, Версаль бағының басты осінің қиылысында орналасқан Бассен д’Аполлон (1668–71) фонтаны Шарль Ле Брун жобалап, Жан Батист Туби мүсінмен безеді. Бұл мүсін Версаль сарайындағы Айналар залындағы суреттерде де бейнеленген тақырыпты көрсетеді: Аполлон күн күймесінде судан көтеріліп, тритондар моронды кернейлермен жариялап тұр. Тарихшылар Мэри Энн Конелли мен Мэрилин Симмс: «Драмалық әсер ету және патшаға ұнату үшін жасалған бұл фонтан батыстан күн шығып, сарайға қарай шығысқа қарай қозғалатын Күн құдайының табиғатқа қарсы бағытталуын көрсетеді» деп жазды.

Beginning in 1662, King Louis XIV of France began to build a new kind of garden, the Garden à la française, or French formal garden, at the Palace of Versailles. In this garden, the fountain played a central role. He used fountains to demonstrate the power of man over nature, and to illustrate the grandeur of his rule. In the Gardens of Versailles, instead of falling naturally into a basin, water was shot into the sky, or formed into the shape of a fan or bouquet. Dancing water was combined with music and fireworks to form a grand spectacle. These fountains were the work of the descendants of Tommaso Francini, the Italian hydraulic engineer who had come to France during the time of Henry IV and built the Medici Fountain and the Fountain of Diana at Fontainebleau. Two fountains were the centerpieces of the Gardens of Versailles, both taken from the myths about Apollo, the sun god, the emblem of Louis XIV, and both symbolizing his power. The Fontaine Latone (1668–70) designed by André Le Nôtre and sculpted by Gaspard and Balthazar Marsy, represents the story of how the peasants of Lycia tormented Latona and her children, Diana and Apollo, and were punished by being turned into frogs. This was a reminder of how French peasants had abused Louis's mother, Anne of Austria, during the uprising called the Fronde in the 1650s. When the fountain is turned on, sprays of water pour down on the peasants, who are frenzied as they are transformed into creatures. The other centerpiece of the Gardens, at the intersection of the main axes of the Gardens of Versailles, is the Bassin d'Apollon (1668–71), designed by Charles Le Brun and sculpted by Jean Baptiste Tuby. This statue shows a theme also depicted in the painted decoration in the Hall of Mirrors of the Palace of Versailles: Apollo in his chariot about to rise from the water, announced by Tritons with seashell trumpets. Historians Mary Anne Conelli and Marilyn Symmes wrote, "Designed for dramatic effect and to flatter the king, the fountain is oriented so that the Sun God rises from the west and travels east toward the chateau, in contradiction to nature."

Петергофтың барокколық фонтандары

Ресейде Ұлы Петр 1703 жылы Санкт-Петербургте жаңа астана салып, Нева өзенінің жағасында шағын жазғы сарай мен бақтарды тұрғызды. Бақтарда екі теңіз құбыжығынан су шашыратып тұрған бұлақ болды, ол Ресейдегі алғашқы бұлақтардың бірі еді. 1709 жылы ол Фин шығанағының жанында ірі сарай, Петергоф сарайын салуға кірісті. 1717 жылы Петр Францияға сапар шегіп, Версаль, Марли және Фонтенблодағы Людовик XIV-нің бақтары мен фонтандарын көрді. Отанға оралған соң Петергофта фонтандармен бірге үлкен француз стиліндегі бақты салуға ұшырасты. Бақтың орталық бөлігі – 1684 жылы салынған Людовик XIV-нің Марли сарайындағы каскадтың үлгісі бойынша жасалған су каскады. Бақтарға күтпеген қонақтарды суға малып жіберуге арналған әдемі бұлақтар да кірді, бұл итальян Ренессанс бағының танымал ерекшелігі еді.

1800–1802 жылдары Ресей императоры Павел I және оның ізбасары Александр I каскадтың іргесінде Самсонның арыстанның аузын ашатын бейнесі салынған жаңа бұлақ тұрғызды. Бұл бұлақ 1721 жылы Ұлы Солтүстік соғысында Петрдің Швецияны жеңгенін көрсетеді. Су бұлақтары жоғарғы бақтағы су резервуарларымен, ал Самсон бұлағы төрт шақырымдық арнайы салынған су құбырымен қамтамасыз етілді.

XIX ғасырдағы фонтандар

XIX ғасырдың басында Лондон мен Париж қалаларында халық санының өсуіне байланысты таза ауыз сумен қамтамасыз ету үшін су құбырлары мен жаңа фонтандар салынды. Наполеон Бонапарт Парижге ауыз су жеткізетін алғашқы каналдарды, он бес жаңа фонтанды, ең танымал – Шатель алаңындағы Фонтан дю Палмиерді (1896–1808) әскери жеңістерін мерекелеу үшін салуды бастады. Ол сондай-ақ қаладағы ең көне фонтандардың кейбіреулерін, мысалы Медичи фонтанының қалпына келтіріп, қайта пайдалануға берді. Наполеонның екі фонтаны – Шато д’Эу және Вожес алаңындағы фонтан Париждегі тұңғыш әсемдік фонтандары болды, оларда ауыз суға арналған крандар болған жоқ. Луи Филипп (1830–1848) Наполеонның бастағандарын жалғастырып, Париждің ең әйгілі фонтандарының арасына Конкорд фонтандарын (1836–1840) және Вожес алаңындағы фонтандарды қосты. 1849 жылғы қауіпті холера эпидемиясынан кейін Луи Наполеон Париждің сумен жабдықтау жүйесін толығымен қайта құруға шешім қабылдады, соның нәтижесінде фонтандарға және ауыз суға берілетін су желілері бөлініп кетті. Луи Наполеон салған ең әйгілі фонтан – Париж бульварларын қайта жаңартудың бір бөлігі болған Сен-Мишель фонтаны. Луи Наполеон өзінің құрылыс жобалары кезінде бұрынғы Медичи фонтаны мен Фонтан де Леда сияқты бірнеше фонтандарды олардың бастапқы орналасқан жерлері жойылғандықтан, көшіріп, қайта орнатты. XIX ғасырдың ортасында АҚШ-та алғашқы фонтандар пайда болды, олар қала сыртынан ауыз су әкелетін алғашқы су құбырларымен байланысты болды. Филадельфиядағы алғашқы фонтан Орталық алаңда 1809 жылы ашылды және мүсінші Уильям Раштың мүсінімен безендірілді. Нью-Йорктегі алғашқы фонтан 1842 жылы, ал Бостондағы алғашқы фонтан 1848 жылы іске қосылды. Бірінші танымал американдық әсемдік фонтаны – Нью-Йорктегі Орталық парктегі Бетесда фонтаны, ол 1873 жылы ашылды. XIX ғасырда фонтан құрылысында жаңа материалдар қолданыла бастады: құйма темір (Конкорд фонтаны), шыны (Лондондағы Кристалл фонтаны, 1851 жыл) және тіпті алюминий (Лондондағы Пикадилли циркіндегі Шафтсбери ескерткіш фонтаны, 1897 жыл). Бу сорғыларының ойдағыдай жұмыс істеуі суды тікелей үйлерге жеткізуге және фонтандардан жоғары көтеруге мүмкіндік берді. Трафальгар алаңындағы жаңа фонтандар (1845) артезиандық құдықтан алынған бу сорғыларын пайдаланды. XIX ғасырдың соңына қарай ірі қалалардағы фонтандар енді ауыз сумен жабдықтау үшін қолданылмай, өнер мен қалалық сәндеу нысанына айналды.

In the early 19th century, London and Paris built aqueducts and new fountains to supply clean drinking water to their exploding populations. Napoleon Bonaparte started construction on the first canals bringing drinking water to Paris, fifteen new fountains, the most famous being the Fontaine du Palmier in the Place du Châtelet, (1896–1808), celebrating his military victories. He also restored and put back into service some of the city's oldest fountains, such as the Medici Fountain. Two of Napoleon's fountains, the Chateau d'Eau and the fountain in the Place des Vosges, were the first purely decorative fountains in Paris, without water taps for drinking water. Louis Philippe (1830–1848) continued Napoleon's work, and added some of Paris's most famous fountains, notably the Fontaines de la Concorde (1836–1840) and the fountains in the Place des Vosges. Following a deadly cholera epidemic in 1849, Louis Napoleon decided to completely rebuild the Paris water supply system, separating the water supply for fountains from the water supply for drinking. The most famous fountain built by Louis Napoleon was the Fontaine Saint Michel, part of his grand reconstruction of Paris boulevards. Louis Napoleon relocated and rebuilt several earlier fountains, such as the Medici Fountain and the Fontaine de Leda, when their original sites were destroyed by his construction projects. In the mid nineteenth century the first fountains were built in the United States, connected to the first aqueducts bringing drinking water from outside the city. The first fountain in Philadelphia, at Centre Square, opened in 1809, and featured a statue by sculptor William Rush. The first fountain in New York City, in City Hall Park, opened in 1842, and the first fountain in Boston was turned on in 1848. The first famous American decorative fountain was the Bethesda Fountain in Central Park in New York City, opened in 1873. The 19th century also saw the introduction of new materials in fountain construction; cast iron (the Fontaines de la Concorde); glass (the Crystal Fountain in London (1851)) and even aluminium (the Shaftesbury Memorial Fountain in Piccadilly Circus, London, (1897)). The invention of steam pumps meant that water could be supplied directly to homes, and pumped upward from fountains. The new fountains in Trafalgar Square (1845) used steam pumps from an artesian well. By the end of the 19th century fountains in big cities were no longer used to supply drinking water, and were simply a form of art and urban decoration.

ХХ ғасырдағы фонтандар

20 ғасырдағы Париж фонтандары енді ауыз сумен қамтамасыз етілмеді, олар таза декоративтік мақсатта салынды; және олардың суы әдетте қалалық су құбырларынан емес, өзеннен алынғандықтан, ішуге жарамсыз болды. 1900-1940 жылдар аралығында Парижде жиырма сегіз жаңа фонтан салынды: 1900-1910 жылдар аралығында тоғыз, 1920-1930 жылдар аралығында төрт және 1930-1940 жылдар аралығында он бес фонтан. Осы кезеңдегі ең ірі фонтандар 1900, 1925 және 1937 жылдарғы халықаралық көрмелерге, сондай-ақ 1931 жылғы отарлық көрмеге арналған. Олардың ішінде 1937 жылғы Шайо сарайындағы көрмеден қалған фонтандар ғана сақталған. (Халықаралық көрмелердегі фонтандарды қараңыз). 1940-1980 жылдар аралығында Парижде тек бірнеше фонтан салынды. Осы кезеңде салынған ең маңыздылары қаланың шетінде, батыста, қала шекарасынан тыс, Ла-Дефенс және шығыста Боис-де-Винсенн аймақтарында орналасқан. 1981-1995 жылдар аралығында президент Франсуа Миттеран мен Мәдениет министрі Жак Лангтың, сондай-ақ Миттеранның өзінің қаһарлы саяси қарсыласы, Париж мэрі Жак Ширактың (1977 жылдан 1995 жылға дейін қала мэрі) кезінде қала Наполеон Бонапарт пен Луи Филипптің құрылыс деңгейін асып түсетін монументалды фонтан салу бағдарламасын жүзеге асырды. 1980-ші жылдары Парижде жүзден астам фонтан салынды, көбінесе Париждің орталық бөлігінен тыс аудандарда, онда бұрын аз ғана фонтан болған. Олардың қатарында Жан-Ив Лешевалье жасаған Бела Бартокқа арналған Фонтан Кристал (1980); Помпиду орталығының жанындағы Ники де Сен-Фаль және Жан Тингели мүсіншілік жұмыстарынан жасалған Стравинский фонтаны (1983); И.М. Пейдің Лувр пирамидасының фонтаны (1989), Даниэль Буреннің Бурен фонтаны, Ле Сферадс фонтаны, екеуі де Король сарайында, және Андре Ситроен саябағының фонтандары бар. Миттеран-Ширак фонтандарының біртұтас стилі немесе тақырыбы болған жоқ. Көптеген фонтандарды Жан Тингели, И.М. Пей, Клас Ольденбург және Дэниел Бюрен сияқты белгілі мүсіншілер мен сәулетшілер жобалаған, олар фонтанның қандай болуы керек дегені туралы түбегейлі түрлі идеяларға ие болды. Кейбіреулері салтанатты, ал кейбіреулері көңілді болды. Көбісі айналадағы ортамен үйлесуге тырыспады – олар назар аудару үшін жасалған. 1900-1950 жылдар аралығында АҚШ-та салынған фонтандар көбінесе еуропалық үлгілер мен классикалық стильдерді ұстанды. Вашингтон қаласындағы Дюпонт шеңберінен орналасқан Самуил Фрэнсис Дюпонт ескерткіш фонтаны Линкольн ескерткішінің сәулетшісі және мүсіншісі Генри Бэкон мен Дэниел Честер Френчтің 1921 жылы таза неоклассикалық стильде жобалап, салған туындысы. Чикагодағы Грант паркіндегі Бэкингем фонтаны – суды 46 метрге дейін биікке ату үшін қуатты заманауи сорғыларды қолданған алғашқы американдық фонтандардың бірі. 1933 жылы Нью-Йорктегі Рокфеллер орталығында салынған Прометей бұлағы – Ар-деко стиліндегі алғашқы американдық фонтан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ-тағы фонтандардың формасы әртүрлі болды. Мысалы, Сан-Францискода орналасқан Рут Асаваның Андреа (1968) және Вейланкур фонтаны (1971) – таза мүсіндік жұмыстар еді. Басқа фонтандар, мысалы, архитектор Лоренс Халприннің Франклин Рузвельт мемориалындағы шарлауығы (1997), белгілі бір тақырыптарды бейнелеу үшін пейзаж ретінде жобаланған. Бұл фонтан Вашингтондағы Франклин Делано Рузвельт мемориалының бір бөлігі болып табылады, онда президенттігін көрсететін төрт ашық "бөлме" бар. Әр "бөлмеде" шарлауық немесе сарқырама бар; үшінші бөлмедегі сарқырама Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарындағы алабұдынды көрсетеді. Халприн жобаның алғашқы кезеңінде: "мемориалдың барлық ортасы мүсінге айналады: барлық сезімдермен жанасу, сезу, есту және байланыс". 20 ғасырдың соңында жоғары ату фонтандарының дамуы басталды, 1951 жылы Женевадағы Jet d'eau-дан басталып, АҚШ және Таяу Шығыста одан да биік фонтандар пайда болды. Бүгінде Сауд Арабиясының Джидда қаласындағы Фад патшаның фонтаны ең биік фонтан. Сондай-ақ, музыканы, суды және жарықты компьютерлердің хореографиялық басқаруымен үйлестіретін музыкалық фонтандардың танымалдылығы артты. (Музыкалық фонтанды қараңыз).

Paris fountains in the 20th century no longer had to supply drinking water they were purely decorative; and, since their water usually came from the river and not from the city aqueducts, their water was no longer drinkable. Twenty eight new fountains were built in Paris between 1900 and 1940; nine new fountains between 1900 and 1910; four between 1920 and 1930; and fifteen between 1930 and 1940. The biggest fountains of the period were those built for the International Expositions of 1900, 1925 and 1937, and for the Colonial Exposition of 1931. Of those, only the fountains from the 1937 exposition at the Palais de Chaillot still exist. (See Fountains of International Expositions). Only a handful of fountains were built in Paris between 1940 and 1980. The most important ones built during that period were on the edges of the city, on the west, just outside the city limits, at La Défense, and to the east at the Bois de Vincennes. Between 1981 and 1995, during the terms of President François Mitterrand and Culture Minister Jack Lang, and of Mitterrand's bitter political rival, Paris Mayor Jacques Chirac (Mayor from 1977 until 1995), the city experienced a program of monumental fountain building that exceeded that of Napoleon Bonaparte or Louis Philippe. More than one hundred fountains were built in Paris in the 1980s, mostly in the neighborhoods outside the center of Paris, where there had been few fountains before These included the Fontaine Cristaux, homage to Béla Bartók by Jean Yves Lechevallier (1980); the Stravinsky Fountain next to the Pompidou Center, by sculptors Niki de Saint Phalle and Jean Tinguely (1983); the fountain of the Pyramid of the Louvre by I. M. Pei, (1989), the Buren Fountain by sculptor Daniel Buren, Les Sphérades fountain, both in the Palais Royal, and the fountains of Parc André Citroën. The Mitterrand Chirac fountains had no single style or theme. Many of the fountains were designed by famous sculptors or architects, such as Jean Tinguely, I. M. Pei, Claes Oldenburg and Daniel Buren, who had radically different ideas of what a fountain should be. Some were solemn, and others were whimsical. Most made little effort to blend with their surroundings they were designed to attract attention. Fountains built in the United States between 1900 and 1950 mostly followed European models and classical styles. The Samuel Francis Dupont Memorial Fountain, in Dupont Circle, Washington D. C., was designed and created by Henry Bacon and Daniel Chester French, the architect and sculptor of the Lincoln Memorial, in 1921, in a pure neoclassical style. The Buckingham Fountain in Grant Park in Chicago was one of the first American fountains to use powerful modern pumps to shoot water as high as 150 feet (46 m) into the air. The Fountain of Prometheus, built at the Rockefeller Center in New York City in 1933, was the first American fountain in the Art Deco style. After World War II, fountains in the United States became more varied in form. Some, like Ruth Asawa's Andrea (1968) and the Vaillancourt Fountain (1971), both located in San Francisco, were pure works of sculpture. Other fountains, like the Frankin Roosevelt Memorial Waterfall (1997), by architect Lawrence Halprin, were designed as landscapes to illustrate themes. This fountain is part of the Franklin Delano Roosevelt Memorial in Washington D. C., which has four outdoor "rooms" illustrating his presidency. Each "room" contains a cascade or waterfall; the cascade in the third room illustrates the turbulence of the years of the World War II. Halprin wrote at an early stage of the design; "the whole environment of the memorial becomes sculpture: to touch, feel, hear and contact with all the senses." The end of the 20th century the development of high shooting fountains, beginning with the Jet d'eau in Geneva in 1951, and followed by taller and taller fountains in the United States and the Middle East. The highest fountain today in the King Fahd's Fountain in Jeddah, Saudi Arabia. It also saw the increasing popularity of the musical fountain, which combined water, music and light, choreographed by computers. (See Musical fountain below).

Қазіргі заманғы фонтандар (2001 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

"Бит. Күле" деп аталатын фонтан, неміс суретшісі Джулиус Попптың (2005) жұмысы, суды пайдаланып сөздерді жазу үшін цифрлық технологияларды қолданады. Фонтанды статистикалық бағдарлама басқарады, ол интернеттегі жаңалықтардан кездейсоқ сөздерді таңдайды. Содан кейін бұл сөздер суреттерге түрлендіріледі. 320 сопло суды электромагниттік клапандарға жібереді. Бағдарлама растрлеу және биттік карта технологияларын қолдана отырып, клапандарды синхрондау арқылы су тамшыларынан сөздердің бейнесін құрайды. Попптың сөзіне göre, су жамылғысы – «бізден қашып құтыла алмайтын ақпарат ағынының метафорасы». Crown Fountain – Чикаго қаласындағы Миллениум паркінде орналасқан интерактивті фонтан және бейне мүсін. Каталон суретшісі Хауме Пленсаның жобасымен 2004 жылдың шілде айында ашылды. Фонтан екі шыны кірпіш мұнараның арасында орналасқан қара граниттен жасалған су алаңынан тұрады. Мұнаралардың биіктігі 15 метр, ал олардың ішкі беттерінде жарықдиодтық (LED) шамдар орнатылған, олар цифрлық бейнелерді көрсетеді. Crown Fountain құрылысы мен жобалауға 17 миллион АҚШ доллары жұмсалды. Ауа райына қарай, су мамырдан қазанға дейін екі мұнарадан төгіліп, әр мұнараның алдыңғы бетінен соқпақтар шашырады. 2000 жылдан бері Парижде көптеген жаңа фонтандар салынған жоқ. Ең танымалдарының бірі – La Danse de la fontaine emergente (2008), ол 13-ші округте, Аугуста Холмс алаңында, Поль Клее көшесінде орналасқан. Оны француз-қытай мүсіншісі Чэнь Чжэнь (1955-2000) 2000 жылы қайтыс болғанға дейін жобалаған, ал жұмысты оның әйелі және серігі аяқтаған. Фонтан алаң төсенішінен шығып, суға батып кететін аждаһаны бейнелейді, ол тот баспайтын болаттан, шыныдан және пластиктен жасалған. Фонтан үш бөліктен тұрады. Сумен жабдықтау құрылысының қабырғасына аждаһаның бас рельефі бекітілген, ол қабырғадан шығып, жер астына түсетіндей көрінеді. Аждаһаның бұл бөлігі мөлдір емес. Екінші және үшінші бөліктерінде аждаһаның арқасы төсеніштен көтеріліп тұрғандай бейнеленген. Аждаһаның бұл бөліктері мөлдір, ал ішіндегі қысыммен ағатын су көзге көрінеді және түнде жарықтандырылады.

The fountain called 'Bit. Fall' by German artist Julius Popp (2005) uses digital technologies to spell out words with water. The fountain is run by a statistical program which selects words at random from news stories on the Internet. It then recodes these words into pictures. Then 320 nozzles inject the water into electromagnetic valves. The program uses rasterization and bitmap technologies to synchronize the valves so drops of water form an image of the words as they fall. According to Popp, the sheet of water is "a metaphor for the constant flow of information from which we cannot escape." Crown Fountain is an interactive fountain and video sculpture feature in Chicago's Millennium Park. Designed by Catalan artist Jaume Plensa, it opened in July 2004. The fountain is composed of a black granite reflecting pool placed between a pair of glass brick towers. The towers are 50 feet (15 m) tall, and they use light emitting diodes (LEDs) to display digital videos on their inward faces. Construction and design of the Crown Fountain cost US$17 million. Weather permitting, the water operates from May to October, intermittently cascading down the two towers and spouting through a nozzle on each tower's front face. Few new fountains have been built in Paris since 2000. The most notable is La Danse de la fontaine emergente (2008), located on Place Augusta Holmes, rue Paul Klee, in the 13th arrondissement. It was designed by the French Chinese sculptor Chen Zhen (1955 2000), shortly before his death in 2000, and finished through the efforts of his spouse and collaborator. It shows a dragon, in stainless steel, glass and plastic, emerging and submerging from the pavement of the square. The fountain is in three parts. A bas relief of the dragon is fixed on the wall of the structure of the water supply plant, and the dragon seems to be emerging from the wall and plunging underground. This part of the dragon is opaque. The second and third parts depict the arch of the dragon's back coming out of the pavement. These parts of the dragon are transparent, and water under pressure flows visibly within, and is illuminated at night.

Музыкалық фонтандар

Музыкалық фонтандар музыка, жарық және су арқылы театрлық көрініс жасайды, көбінесе компьютермен басқарылатын түрлі бағдарламаланатын саптамалар мен су сорғыларын пайдаланады. Музыкалық фонтандарды біздің заманымыздың 1-ші ғасырында грек ғалымы және инженері Александриялық Герон өзінің «Пневматика» кітабында алғаш рет сипаттаған. Герон «Су ағысымен сыңғырлаған құс», «Су ағысымен үрленген керней», «Су ағысымен ырғақтап ән салатын және үнсізденетін құстар» сияқты құрылғыларды сипаттап, суреттерін ұсынған. Геронның сипаттамаларында су музыкалық аспаптар арқылы ауаны итеріп, дыбыс тудырады. Герон жасаған жобаларының жұмыс істейтін үлгілерін жасады ма, жоқ па, белгісіз. Италиялық Ренессанс кезеңінде ең танымал музыкалық фонтандар Тиволидегі Вилла-д'Эсте бағында орналасқан, олар 1550 және 1572 жылдар аралығында салынған. Александриялық Геронның идеяларын пайдалана отырып, «Бүркіт фонтаны» құстардың дыбыстарын шығару үшін флейта тәрізді қола құбырларды қолданды. Бақтың ең танымал ерекшелігі – үлкен Орган фонтаны. Оны 1580 жылы баққа келген француз философы Мишель де Монтень былай деп сипаттады: «Орган фонтанының музыкасы – нағыз музыка, табиғи түрде туындаған, үңгірге зор күшпен құлап түсетін судан жасалған, дөңгелек және күмбезді, ол ауаны қозғайды, ол орган құбырлары арқылы шығуға мәжбүр болады. Ал басқа су дөңгелек арқылы белгілі бір ретпен органның пернетақтасына соғады. Орган сондай-ақ керней, зеңбірек және мылтық дауыстарын имитациялайды. Людовик XIV Версаль бағында музыка мен отшашуды пайдалану арқылы фонтандардың ағынымен бірге қазіргі заманғы музыкалық фонтан идеясын жасады. Филадельфия, Лондон және Париж қалаларында өткен халықаралық көрмелерде қазіргі заманғы музыкалық фонтанның алғашқы үлгілері таныстырылды. Олар газ шамдарымен жарықтандырылған алғашқы фонтандарды (Филадельфияда 1876 ж.) және электр шамдарымен жарықтандырылған алғашқы фонтандарды (Лондонда 1884 ж. және Парижде 1889 ж.) ұсынды. Париждегі Универсалды көрмеде (1900 ж.) пернетақтамен басқарылатын түрлі-түсті шамдармен жарықтандырылған фонтандар болды. 1931 жылы Париждегі отаршылдық көрмесінде Théâtre d'eau, яки су театры көлде орналасқан, су биімен өнер көрсетілді. Халықаралық өнер және техника көрмесі заманауи өмірде (1937) Сенадағы фонтандардан су аркалары мен бағаналарын жарықпен және өзенге бекітілген он бір салдан шыққан музыкамен біріктірді, сол кездегі жетекші композиторлардың музыкасын орындады. (Жоғарыда Халықаралық көрменің фонтандарына қараңыз.) Бүгінде әлемдегі ең танымал музыкалық фонтандар Лас-Вегастағы Беллажио қонақ үйі мен казиносында (2009 ж.); Біріккен Араб Эмираттарындағы Дубай фонтаны; Дисней Калифорниясының Әлемдік түс паркі (2010 ж.) және Нидерландыдағы Эфтелингтегі Акванура (2012 ж.).

Musical fountains create a theatrical spectacle with music, light and water, usually employing a variety of programmable spouts and water jets controlled by a computer. Musical fountains were first described in the 1st century AD by the Greek scientist and engineer Hero of Alexandria in his book Pneumatics. Hero described and provided drawings of "A bird made to whistle by flowing water," "A Trumpet sounded by flowing water," and "Birds made to sing and be silent alternately by flowing water." In Hero's descriptions, water pushed air through musical instruments to make sounds. It is not known if Hero made working models of any of his designs. During the Italian Renaissance, the most famous musical fountains were located in the gardens of the Villa d'Este, in Tivoli. which were created between 1550 and 1572. Following the ideas of Hero of Alexandria, the Fountain of the Owl used a series of bronze pipes like flutes to make the sound of birds. The most famous feature of the garden was the great Organ Fountain. It was described by the French philosopher Michel de Montaigne, who visited the garden in 1580: "The music of the Organ Fountain is true music, naturally created made by water which falls with great violence into a cave, rounded and vaulted, and agitates the air, which is forced to exit through the pipes of an organ. Other water, passing through a wheel, strikes in a certain order the keyboard of the organ. The organ also imitates the sound of trumpets, the sound of cannon, and the sound of muskets, made by the sudden fall of water The Organ Fountain fell into ruins, but it was recently restored and plays music again. Louis XIV created the idea of the modern musical fountain by staging spectacles in the Gardens of Versailles, using music and fireworks to accompany the flow of the fountains. The great international expositions held in Philadelphia, London and Paris featured the ancestors of the modern musical fountain. They introduced the first fountains illuminated by gas lights (Philadelphia in 1876); and the first fountains illuminated by electric lights (London in 1884 and Paris in 1889). The Exposition Universelle (1900) in Paris featured fountains illuminated by colored lights controlled by a keyboard. The Paris Colonial Exposition of 1931 presented the Théâtre d'eau, or water theater, located in a lake, with performance of dancing water. The Exposition Internationale des Arts et Techniques dans la Vie Moderne (1937) had combined arches and columns of water from fountains in the Seine with light, and with music from loudspeakers on eleven rafts anchored in the river, playing the music of the leading composers of the time. (See International Exposition Fountains, above.) Today some of the best known musical fountains in the world are at the Bellagio Hotel & Casino in Las Vegas, (2009); the Dubai Fountain in the United Arab Emirates; the World of Color at Disney California Adventure Park (2010) and Aquanura at the Efteling in the Netherlands (2012).

Шприцтік фонтандар

Шашырату фонтаны немесе су атқышу фонтаны ыстық жаз күндері адамдардың салқындауы үшін жасалған. Бұл фонтандар интерактивті фонтандар деп те аталады. Олар оңай қолжетімді болуы үшін, сырғалмайтын беттерімен және тұрған судың болмауымен жобаланған, суға батып кету қаупін жою үшін, сондықтан күзетшілердің немесе қадағалаудың қажеті жоқ. Мұндай шашырату алаңдарын көбінесе қоғамдық бассейндерде, саябақтарда немесе ойын алаңдарында ("су шашырату алаңдары" деп аталады) кездестіруге болады. Торонто қаласындағы (Канада) Дундас алаңындағы сияқты кейбір шашырату фонтандарының суы арнайы қара гранит тақталарымен жиналған күн энергиясымен қыздырылады. Дундас алаңындағы фонтан 600 жерлік саптамадан тұрады, олар 30-дан топқа бөлінген (10 саптамадан 3 қатар). Әрбір 30 саптамадан тұратын топ тот баспайтын болаттан жасалған тордың астында орналасқан. Дундас алаңының басты жолының ортасында мұндай 20 тор 10-нан екі қатарға орналасқан.

Суару бұлағы

Су бұрқағы немесе ішетін су бұрқағы – ауыз сумен қамтамасыз етуге арналған құрылғы, оның ыдысы үнемі ағып тұратын сумен немесе кранмен жабдықталған. Су ішетін адам суға еңкейіп, ағыннан тікелей ішеді. Қазіргі заманғы ішкі су бұлақтарында судан қоқыстарды тазартатын сүзгілер мен судың температурасын төмендететін салқындатқыштар орнатылуы мүмкін. Кейбір аймақтық диалекттерде су бұрқақтарын "бублерлер" деп атайды. Су бұрқақтарын көбінесе мектептер, демалыс алаңдары, кітапханалар және азық-түлік дүкендері сияқты қоғамдық орындарда кездестіруге болады. Көптеген елдерде су бұрқақтарына коляскамен кіруге мүмкіндік беру талап етіледі (қабырғадан көлденең созылып), сондай-ақ балалар мен бойы аласа ересектерге арналған төменгі биіктіктегі қосымша бөлімше де болуы керек. Бұрынғы үлгілерде көбінесе суытқыш блогының үстінде бір ғана тұмсық болатын. 1859 жылы Ұлыбританияда және басқа елдерде адамдар мен жануарларға ауыз су жеткізуді дамыту мақсатында Metropolitan Drinking Fountain and Cattle Trough Association құрылды. Соңғы кезде, 2010 жылы Ұлыбританияда FindaFountain науқаны іске қосылды, ол адамдарды қоршаған ортаға зиян келтіретін бөтелкеленген судың орнына су бұрқақтарын пайдалануға шақырады. Ұлыбританиядағы ауыз су бұрқақтарының орналасқан жерлерін көрсететін карта FindaFountain веб-сайтында жарияланған.

Су бұрқақтары қалай жұмыс істейді

Римдік дәуірден бастап 19 ғасырдың соңына дейін фонтандар гравитация күшімен жұмыс істеді, су ағыны үшін фонтаннан жоғары орналасқан су көзі қажет болды. Су көзінің биіктігі мен фонтанның биіктігі арасындағы айырмасы қаншалықты үлкен болса, су фонтаннан соғұрлым биік көтеріледі. Рим қалаларында фонтандарға арналған су көлдерден, өзендерден және төбелердегі бұлақтардан келтіріліп, су құбырлары арқылы қалаға жеткізіліп, содан кейін қорғасын құбырлар жүйесі арқылы таратылды. Орта ғасырлардан бастап ауылдар мен қалалардағы фонтандар бұлақтармен немесе көлдер мен өзендерден су әкелетін арналармен байланысты болды. Прованста әдеттегі ауылдық фонтан жоғарыдағы бұлақтан түтік немесе жер асты құбырынан тұратын. Бұлақтан ағып келген су фонтанға жетіп, содан кейін түтік арқылы үстінде қақпағы бар үлкен вазаға ұқсас шамшаң тәрізді тас ыдысқа құйылды. Вазаның ішіне су, саңылаулардың үстіне дейін толтырылды, ал саңылаулар төмен қарай бағытталған. Су саңылаулардан ағып, сіфон құрап, фонтанның үздірілмей ағып тұруын қамтамасыз етті. Қалалар мен қалашықтарда тұрғындар фонтан саңылауларынан суды ыдыстарға немесе құмыраларға құйып алып, немесе су тасымалдаушыға ақы төлеп үйлеріне су жеткізетін. Аттар мен үй жануарлары фонтанның төменгі бөлігіндегі су қоймасынан су ішкен. Пайдаланбаған су көбінесе жеке бассейнге, киім жуу және шаю үшін пайдаланылатын лаварийге құйылатын. Жуылған су арна арқылы қалалық бақшаға ағып кететін. Прованста киімдерді күлмен жуғандықтан, бақшаға құйылған суда калий болды және ол тыңайтқыш ретінде бағалы болды. Версальдегі фонтандардың сәулетшілері суды желдеткіш, гүл шоғыры, зонт сияқты әртүрлі пішінге келтіру үшін арнайы пішінді соплолар немесе түтікшелер жасады. Германиядағы кейбір сарайлар мен бақшалар тегіс жерде орналасқандықтан, қысыммен сорғыланатын суға тәуелді фонтандар тарихта ерте пайда болды. Хановердегі Херренхаузен бағындағы Ұлы фонтан 1694 жылы Готфрид Лейбниц ұсынған идеяларға негізделген және 1719 жылы Георг I сапары кезінде ашылды. Кейбір жақсартулардан кейін ол 1721 жылы 35 метр биіктікке жетіп, Еуропалық сарайлардың ең биік фонтаны атанды. Нимфенбург сарайындағы фонтандар бастапқыда су мұнараларына сорғыланатын сумен қамтамасыз етілді, бірақ 1803 жылдан бастап сумен жұмыс істейтін Нимфенбург сорғы станцияларымен жұмыс істеді, ол әлі де жұмыс істеп тұр. 19 ғасырдан бастап фонтандар ауыз су үшін қолданылмай, әсемдік үшін ғана пайдаланылатын болды. 20 ғасырдың басында қалалар қалалық фонтандарға су жеткізу үшін бу сорғыларын, кейін электр сорғыларын қолдана бастады. 20 ғасырдың соңында қалалар суды жабық айналым жүйесі арқылы қайта өңдеуді бастады. Электр сорғысы суды құбырлар арқылы айдайды. Суды булануға кеткен судың орнын толтыру қажет, сондай-ақ қатты жаңбырдан кейін су тасқынын болдырмау үшін ескеру қажет. Қазіргі фонтандардағы су сүзгісі, әдетте, медиа сүзгісі, судан бөлшектерді алып тастайды. Бұл сүзгіге суды үстіне тарту үшін жеке сорғы және суды бассейннен сүзгіге, содан кейін қайта бассейнге қайтару үшін сантехникалық құралдар қажет. Суды хлорлау немесе балдырларға қарсы өңдеу қажет болуы мүмкін немесе суды сүзгілеу және тазарту үшін биологиялық әдістер қолданылуы мүмкін. Сорғы, сүзгі, электрлік қосымшалар мен сантехникалық басқару құрылғылары көбінесе "құрылғылар бөлмесінде" орналастырылады. Электрлік қауіптерді азайту үшін төмен вольтты жарықтандыру, әдетте 12 вольттік тұрақты ток қолданылады. Жарықтандыру көбінесе су астында орналастырылады және оны дұрыс жобалау қажет. Жоғары қуатты жарықтандыру (жарықдиодты және галогенді) су астындағы жарықтандыру немесе су қабырғасындағы фонтандардағы акценттік жарықтандыру легионерлер ауруының құжатталған ошақтарымен байланысты. Бұл туралы "Әсемдік нысандарындағы легионеллаларды бақылау жөніндегі нұсқаулықта" егжей-тегжейлі айтылған. Көлдер мен көлдерде де айналмалы фонтандар танымал; олар айналмалы сорғы, сопло және су камерасынан тұрады.

From Roman times until the end of the 19th century, fountains operated by gravity, requiring a source of water higher than the fountain itself to make the water flow. The greater the difference between the elevation of the source of water and the fountain, the higher the water would go upwards from the fountain. In Roman cities, water for fountains came from lakes and rivers and springs in the hills, brought into city in aqueducts and then distributed to fountains through a system of lead pipes. From the Middle Ages onwards, fountains in villages or towns were connected to springs, or to channels which brought water from lakes or rivers. In Provence, a typical village fountain consisted of a pipe or underground duct from a spring at a higher elevation than the fountain. The water from the spring flowed down to the fountain, then up a tube into a bulb shaped stone vessel, like a large vase with a cover on top. The inside of the vase, called the bassin de répartition, was filled with water up to a level just above the mouths of the canons, or spouts, which slanted downwards. The water poured down through the canons, creating a siphon, so that the fountain ran continually. In cities and towns, residents filled vessels or jars of water jets from the canons of the fountain or paid a water porter to bring the water to their home. Horses and domestic animals could drink the water in the basin below the fountain. The water not used often flowed into a separate series of basins, a lavoir, used for washing and rinsing clothes. After being used for washing, the same water then ran through a channel to the town's kitchen garden. In Provence, since clothes were washed with ashes, the water that flowed into the garden contained potassium, and was valuable as fertilizer. The architects of the fountains at Versailles designed specially shaped nozzles, or tuyaux, to form the water into different shapes, such as fans, bouquets, and umbrellas. In Germany, some courts and palace gardens were situated in flat areas, thus fountains depending on pumped pressurized water were developed at a fairly early point in history. The Great Fountain in Herrenhausen Gardens at Hanover was based on ideas of Gottfried Leibniz conceived in 1694 and was inaugurated in 1719 during the visit of George I. After some improvements, it reached a height of some 35 m in 1721 which made it the highest fountain in European courts. The fountains at the Nymphenburg Palace initially were fed by water pumped to water towers, but as from 1803 were operated by the water powered Nymphenburg Pumping Stations which are still working. Beginning in the 19th century, fountains ceased to be used for drinking water and became purely ornamental. By the beginning of the 20th century, cities began using steam pumps and later electric pumps to send water to the city fountains. Later in the 20th century, urban fountains began to recycle their water through a closed recirculating system. An electric pump, often placed under the water, pushes the water through the pipes. The water must be regularly topped up to offset water lost to evaporation, and allowance must be made to handle overflow after heavy rain. In modern fountains a water filter, typically a media filter, removes particles from the water—this filter requires its own pump to force water through it and plumbing to remove the water from the pool to the filter and then back to the pool. The water may need chlorination or anti algal treatment, or may use biological methods to filter and clean water. The pumps, filter, electrical switch box and plumbing controls are often housed in a "plant room". Low voltage lighting, typically 12 volt direct current, is used to minimise electrical hazards. Lighting is often submerged and must be suitably designed. High wattage lighting (incandescent and halogen) either as submerged lighting or accent lighting on waterwall fountains have been implicated in every documented Legionnaires' disease outbreak associated with fountains. This is detailed in the "Guidelines for Control of Legionella in Ornamental Features". Floating fountains are also popular for ponds and lakes; they consist of a float pump nozzle and water chamber.