Кіріспе

Сиднейдегі фонтан, Австралия

Арчибальд фонтаны, немесе Дж. Ф. Арчибальд ескерткіш фонтаны, Сиднейдің орталық бөлігіндегі Хайд-паркте орналасқан. Ол «The Bulletin» журналының иесі және редакторы болған Дж. Ф. Арчибальдтың құрметіне аталған, ол фонтанды салу үшін қаражат сыйлаған. Арчибальд оның француз суретшісімен жобалануын қалаған, себебі ол француз мәдениетін өте жақсы көретін және Бірінші дүниежүзілік соғыста Австралия мен Францияның арасындағы байланысты еске алу үшін. Ол Сиднейдің Париж қаласының қоғамдық дизайны мен сәндемесіне ұмтылуын тіледі. Таңдалған суретші – Франсуа Леон Сикард, ол 1926 жылы Парижде оны аяқтады, бірақ мүсін Сиднейде орнатылғанда көре алмады. Ол 1932 жылдың 14 наурызында Сидней мэрі Самуэль Уолдердің қатысуымен ашылды.

Сипаттама

Сикард заманының ең көрнекті мүсіншілерінің бірі болды, классикалық білім алған суретші, оның шабыты, кем дегенде, классикалық грек және рим өнері мен әдебиетін зерттеуден туындаған. Мүсін топтарының дизайнына қатысты ұсынысын ұсынғанда Сикард былай деп жазды: «Аполлон Өнерді (Сұлулық пен Жарықты) бейнелейді. Аполлон оң қолын қорғаныш белгісі ретінде созып, өзінің игіліктерін бүкіл табиғатқа таратып, сол қолымен лираны ұстап тұр. Аполлон – табиғаттың барлығына өмір сыйлайтын, тірілтетін жылу. Оның сәулесінің тиюімен адамдар оянады, ағаштар мен егістіктер жасыл түске енеді, жануарлар далаға шығады, ал адамдар таңертең жұмысқа келеді». «Ежелгі Плиний өмірдің символы – күнді құлшылық еткен. Сондықтан мен осы бейнені ескерткіштің басты суреті етіп қоюды қаладым». Бұл бұлаққа тағы бір жазу жазылған: «Аполлонның аяғында Күн Жұлдызы жарық сәулелерімен (күннің шығысы) таралатын жартылай шеңбермен белгіленген. Аттың бас бейнесі Аполлонның күймесіне жегілген аттарды көрсетеді. Мұрыннан шыққан су бірінші тоғанға құйылады, содан кейін екінші тоғанға және үлкен тоғанға ағып кетеді. Үлкен тоған алты тасбақамен безендірілген, олар суды ағынмен шашыратады. Үлкен тоған үш топқа бөлінген; бірі Диананы, тазалық құдайы, бейбіт түндерді, қайырымдылықтың символын бейнелейді: поэзия мен үйлесімді білдіретін барлық өлтірушілерді бақылайтын идеал. Пан тобы жердің игіліктерін бейнелейді – ол «Егістіктер мен жайылымдардың, ауылдың жас құдайы». Үшінші топ – жалпы игілік үшін құрбандық. Минотаврды жеңген Тесей. Рух жануарлық күштерді жеңеді. Тесей өз елін осы жыртқышқа төлеген құннан құтқарады. Бұл – адамзаттың игілігі үшін өзін құрбан ету. Бұл топтардың арасында дельфиндер суды ағынмен шашыратады». Бұлақ электр жарығымен жарықтандырылып, түнде жарқыратылады. Сикард Плинийді құдайлардың қасиеттерін қазіргі заманғы түсіну үшін ежелгі римдік дереккөздердің бірі ретінде келтіреді. Фидия сияқты көрнекті классикалық Афина мүсіншісінің ең жақсы үлгілерін ғана емес, оның еркін тұрған және фриздік мүсіндерін, адам бейнесінің классикалық бейнелеуінің биігін, өмірден үлкен қола немесе мәрмәрде бейнелейтін, Сикард форманың артындағы символиканы түсіндіру үшін әдеби көздерді пайдаланды. Оның классикалық бейнелерді таңдауы Хайд-парк аймағының еуропалық мүсін және сәулет дәстүріне сай келді. Сикардтың жазбаларында немесе оның туындыларын бағалауда мүсін топтарындағы бейнелерді қандай да бір діни немесе жыныстық тақырыптармен байланыстыру ниеті болғанына ешқандай дәлел жоқ.

Қорғау

2013 жылы фонтанның барлық элементтерін мұқият тазалау, қола мүсіндерін балау, гранит негізін және айналасын қайта жабу сияқты консервациялық жұмыстар жүргізілді. Жылдар бойы бұл орын фотосуреттер түсіруге, көше музыканттарының өнерін көрсетуге, саяси митингтер өткізуге және жай ғана кездесуге таңдалып келді. Фонтан ашық кеңістікте орналасқан, оны ресми гүл бақтары қоршап тұр, ал жақын жердегі парктегі орындықтар қала жұмысшылары үшін түскі үзілісте танымал орынға айналдырады. Арчибальд фонтаны Австралиядағы қоғамдық өнердің ең гомоэротикалық мысалдарының бірі ретінде де белгілі. Гей қауымдастығы үшін Екінші дүниежүзілік соғыстан 1950 жылдарға дейін фонтан «жиналған орын» болды. Шындығында, бұл ер адамдардың басқа еркектермен кездейсоқ және өзара келісіммен қарым-қатынас құру үшін жиналатын жері еді. Австралиялық автор Кайли Теннант 1967 жылғы «Таңертең осыны айт» романында Арчибальд фонтанына сіңіріп, оны гомосексуалдық кездесу орны деп мойындайды.